III SA/Wa 2504/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, sędzia WSA Beata Sobocha, Protokolant specjalista Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2018 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wymiaru podatku rolnego na 2017 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz M. R. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Burmistrz N. (dalej jako "Burmistrz"), decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] ustalił wymiar wymiaru podatku rolnego za 2017 r. w wysokości 92 zł, wobec Skarżącego M. R.. Burmistrz powołał się na zapis w ewidencji gruntów z dnia 27 lutego 2017 r. i wskazał, że Strona jest właścicielem gruntów ornych o powierzchni 0,73 ha (działki o nr [...] położonej w miejscowości K., gm. N.), które posiadają następującą klasyfikację gleboznawczą: grunty orne Rlllb - 0,10 ha; grunty orne RIVa - 0,54 ha, grunty orne RIVb - 0,09 ha. Zgodnie z wydanym zaświadczeniem przez Prezydenta W. Urząd Dzielnicy B. z dnia [...] grudnia 2011 r. Strona jest podatnikiem podatku rolnego z gruntów ornych o pow. 0,9024 ha położonych w W. przy ul. [...]. Burmistrz powołał się zatem na art. 2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 617 z późn. zm., dalej również jako "u.p.r."), definicję gospodarstwa rolnego i przyjął, że oba użytki rolne będące w posiadaniu Strony stanowią gospodarstwo rolne. Skarżący, w odwołaniu z dnia 21 lutego 2017 r. wniósł o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Jego zdaniem sporna decyzja została wydana w oparciu o złożoną niegdyś ewidencję gruntów i budynków, natomiast obecnie ewidencja ta została zmieniona, ponieważ władze N. w dniu 28 kwietnia 2014 r. bezprawnie wykopały rów na działce i skierowały na nią masy wody opadowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej "SKO"), zaskarżoną decyzją z [...] maja 2017 r. [...], na podstawie art. 220 § 2 w zw. z art. 13 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 201, dalej jako "O.p") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] stycznia 2017 r. sprawie wymiaru podatku rolnego na 2017 r. Zdaniem SKO, dokonując wymiaru podatku rolnego organ pierwszej instancji zasadnie oparł się na danych zawartych w ewidencji gruntów. Z art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 1629, dalej jako "p.g.k.") wynika, że podstawą planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków, zaś dokument w postaci wypisu z rejestru gruntów jest dla organów podatkowych wiążący zarówno co do wielkości gruntów danego podatnika, jak i sposobu ich klasyfikacji. W dacie wydania decyzji administracyjnej, obowiązujące były dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków z dnia 27 lutego 2017 r., przedstawione organowi odwoławczemu przez organ pierwszej instancji. Dlatego też nie mogły w sprawie odnieść skutku ogólnikowe zarzuty Strony, iż ewidencja jest zdezaktualizowana, ponieważ na gruntach ornych znajduje się rozlewisko. SKO zaznaczyło, że warunkiem uznania nieruchomości za grunt opodatkowany podatkiem rolnym jest sklasyfikowanie go w ewidencji gruntów i budynków jako użytku rolnego - zgodnie z art. 1 u.p.r. SKO wyjaśniło nadto, że zwalnia się od podatku rolnego grunty orne, łąki i pastwiska objęte melioracją - w roku, w którym uprawy zostały zniszczone wskutek robót drenarskich (art. 12 ust. 1 pkt 3 u.p.r.). Zwolnienie to stosuje się na podstawie decyzji wydanej na wniosek podatnika, natomiast udzielnie ulg nie jest przedmiotem postępowania w przedmiocie wymierzenia podatku rolnego za 2017 r., gdyż jest ono ewentualnie prowadzone na wniosek podatnika o udzielnie ulgi. W sprawie nie wystąpiły przesłanki obligatoryjnego ani fakultatywnego zawieszenia postępowania. W skardze na decyzję SKO Strona zarzuciła rażące naruszenie zasad ogólnych Kodeksu Postępowania Administracyjnego z art. 6-16, prawa materialnego określonych w treści art.121, art. 122, oraz art. 123 O.p., art.201 § 1 pkt 2 O.p., pominięcie istotnych okoliczności i dowodów co stanowi rażące naruszenie zasad praworządności, w tym także art. 191, art. 192 oraz art. 187 O.p. Skarżący zwrócił się o uwzględnienie skargi w całości, uchylenie kwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez SKO. Jej zdaniem, Burmistrz zlecił bezprawnie wykopanie rowu melioracyjnego, w efekcie doszło do zniszczenia upraw, degradacji klasy gruntu i powstania rozlewiska: nie jest to zatem grunt orny lecz, od trzech lat, teren wodny. Skarżący zwrócił uwagę na fakt, że władze N. w swoich pismach dołączonych do niniejszej sprawy, nie zaprzeczają tym faktom. Natomiast bezpodstawnie żądają zapłaty podatku w sytuacji, kiedy samowolnie zakłóciły stosunki wodne na tym terenie, zalały działkę i wyrządziły znaczne szkody. Wskutek braku podjęcia działań przez organy administracji, Strona nie złożyła zawiadomienia Starosty [...] znak. [...] z [...] kwietnia 2017r o przeprowadzeniu klasyfikacji gleboznawczej na przedmiotowej działce oraz fotografii terenu w minionych latach. SKO, w odpowiedzi na skargę, wniosło o oddalenie skargi. Skarżący, pismem z 20 sierpnia 2017 r., zwrócił się o dołączenie do akt sprawy akt zawierających wszelkie pisma, protesty itp. dotyczące zalania jego pola i postępowanie z tym związane. Burmistrz, przy piśmie z 12 września 2017 r., przesłał brakujące akta sprawy dotyczące podatku od nieruchomości. Skarżący, przy piśmie z 22 czerwca 2018 r. przekazał decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego w W. o nieważności dokonanych zmian w ewidencji gruntów . Z decyzji tej wynika, że Starostwo Powiatowe posiada nieaktualną ewidencję gruntów. Skarżący podał, że jego działka od jesieni 2014 r. "stanowi grzęzawisko". Skarżący, pismem z 24 czerwca 2018 r. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza w przedmiocie opodatkowania działki rolnej nr [...]. Podniósł, ze przysługuje mu również ulga przewidziana w art. 12 u.p.r., z którego wynika, że zwalnia się od podatku rolnego grunty przeznaczone na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego (...) na okres 5 lat. Załączył, m.in., deklarację o nabyciu gospodarstwa rolnego z 2012 r oraz decyzję z [...] września 2012 r. w sprawie podatku rolnego. Na rozprawie w dniu 6 lipca 2018 r. Skarżący wyjaśnił, że ego gospodarstwo powstało 13 września 2012 r., zatem powinien być zwolniony z podatku rolnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Skargę należało uwzględnić. 2. Przede wszystkim należy wskazać, że Sąd, z mocy art. 133 i art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, t.j.) zwana dalej "u.p.p.s.a" nie jest związany granicami skargi, lecz rozstrzyga w granicach danej sprawy. Stąd zarzuty zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 121, art. 122 i art. 123 O.p. oraz art. 191, art. 192 oraz art. 187 O.p., są tylko jednym z wzorców kontroli. 3. Sąd zauważa, że wbrew twierdzeniom SKO z odpowiedzi na skargę, zgodnie z którymi "organ odwoławczy rozpoznając bowiem jeszcze raz sprawę ustalił zaistniały w tej sprawie stan faktyczny, wziął pod uwagę stanowisko Strony i organu pierwszej instancji oraz zgromadzone dokumenty, a przede wszystkim przedmiot i zakres prowadzonego postępowania podatkowego, organy podatkowe poprzestały na powierzchownej i iluzorycznej analizie treści pism Skarżącego, bez podjęcia prób choćby uzyskania informacji o rzeczywistym stanie rzeczy. Nie rozstrzygnęły także wątpliwości, które, jak wynikają zaskarżonej decyzji, pojawiły się co do treści istoty żądań Skarżącego. 4. Przede wszystkim, z treści pism składanych przez Stronę (odwołania, skargi, pisma z 27 kwietnia 2017r. dotyczącego zawieszenia postępowania do czasu zakończenia prac geodezyjnych w K. na działce nr Ew.[...] prowadzonych na zlecenie Starostwa Powiatowego w N.) wynika głęboki sprzeciw Strony wobec obarczania jej konsekwencjami następstw prac prowadzonych przez władze N., (które) bez zezwolenia wodno-prawnego zasypały przepust na łuku drogi, uniemożliwiając w ten sposób swobodny spływ wód opadowych do stawów melioracyjnych w K. oraz to, że w sierpniu 2014r. Burmistrz N. zlecił bezprawnie wykopanie rowu melioracyjnego, kierując wody opadowe na jego pole (działkę nr [...]). W efekcie doszło do zniszczenia upraw, degradacji klasy gruntu i powstanie rozlewiska. Z tych powodów, zdaniem Strony, nie jest to zatem grunt orny lecz, od trzech lat, teren wodny (jak to określił w piśmie z 22 czerwca 2018 r. "grzęzawisko od jesieni 2014 r." – k 35 akt sądowych). Według Skarżącego, skoro władze N., w swoich pismach dołączonych do niniejszej sprawy, nie zaprzeczają tym oczywistym faktom", to bezpodstawnie żądają od niego zapłaty podatku w sytuacji kiedy samowolnie zakłóciły stosunki wodne na tym terenie, zalały mu działkę i wyrządziły znaczne szkody. 5.Pogląd Skarżącego o przeprowadzeniu prac melioracyjnych i – w konsekwencji – również zasygnalizowane oczekiwania, co do wymiaru podatku (por pismo z 27 kwietnia 2017 r. w aktach administracyjnych), znajdują również uzasadnienie w znajdującym się w aktach administracyjnych zleceniu przez Burmistrza N. nr [....] z [...] sierpnia 2014 r. (wykonania rowu odwadniającego, osadzenia i opuszczenia przepustu) za zgodą M. R. z 3 września 2014 r. i zobowiązaniem, że "rów będzie konserwowany przez Gminę N.". Sąd zaznacza, że fakt utraty przez Skarżącego przymiotu strony w rozumieniu art. 77 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145), związanego z uprawnieniami właścicielskimi do gruntów, na których znajdują się urządzenia, nie oznacza braku możliwości immisji (w tym wypadku bezpośredniej, pozytywnej, materialnej) na grunt Skarżącego (por. K. Pietrzykowskiego (red), "Duże komentarze Becka. Kodeks Cywilny Tom I Komentarz do art. 1- 44911", wyd. C.H. Beck; S. Rudnicki, "Komentarz do Kodeksu Cywilnego Księga druga Własność i inne prawa rzeczowe", wyd. LexisNexis). W konsekwencji, jeśli sam Skarżący również w piśmie z 27 kwietnia 2017 r. połączył kwestię wymiaru podatku z przepływem wody i jej zaleganiem na działce [...] stanowiącej jego własność, to do obowiązków organu podatkowego należała prawna kwalifikacja tego stanu rzeczy i oczekiwań Strony, co do odstąpienia względem niej od wymiaru podatku od (zalanej) działki – niezależnie już od zasygnalizowanych wcześniej jej oczekiwań. 6.Fakt ten (wpływu wód) znajduje potwierdzenie w dokumentacji fotograficznej załączonej do akt (por. "K. rozlewisko na działce ew. nr [...]"), w nakazie wynikającym z decyzji z [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] (k 26 akt administracyjnych) oraz znajduje odzwierciedlenie w publikacjach prasowych (tygodnik Poradnik rolniczy, nr 23, "Stawy zamiast pól"). Również Skarżący, w odwołaniu z 21 lutego 2017 r., wprost wskazuje, ze jego "działka rolna jest zalana i stanowi rozlewisko", "brak jest (zatem) podstaw prawnych do opodatkowania zalewu jako gruntu ornego" oraz "(...) od 2,5 roku nie może (...) użytkować pola (...)". 7.Sąd podziela pogląd SKO, zgodnie z którym wyrok WSA w Bydgoszczy, z dnia 17 października 2012 r I SA/Bd 355/12 został wydany w innym stanie faktycznym niż ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, ponieważ, jak organ odwoławczy wskazał "sprawa z przytoczonego wyroku toczyła się w przedmiocie odmowy zastosowania ulgi w podatku rolnym". SKO ma też rację, że niniejsza sprawa dotyczy wymiaru podatku rolnego od opisanej nieruchomości, stąd ograniczona możliwość zastosowania wskazań z wyroku wydanego w postępowaniu dotyczącym ulgi podatkowej, w niniejszym postępowaniu dotyczącym wymiaru podatku. 8.Zdaniem Sądu, wobec przywołanych okoliczności, o których organy administracji były powtarzalnie i przez dłuższy czas informowane przez Stronę, powinny one poddać rozwadze możliwość zastosowania w sprawie ulg podatkowych związanych z prowadzeniem prac melioracyjnych i wyjaśnić wątpliwości wynikające z wniosku Skarżącego. Wymagają tego reguły postępowania wynikające z art. 121 art. 122 i art. 123 O.p. 9.Sąd wskazuje, że Kolegium kwalifikując pisma składane w sprawie do trybu rozpoznania – postępowania o ulgę podatkową lub "postępowania wymiarowego" – nie uwzględniło wskazanych intencji Strony, sygnalizowanych wielokrotnie podczas postępowania, którymi było nieponoszenie konsekwencji finansowych działań organów władzy publicznej, tj. konsekwencji robót melioracyjnych. Tym samym, ograniczenie rozpoznania sprawy wyłącznie do kwestii opodatkowania nieruchomości w następstwie "arbitralnej" kwalifikacji przez organ treści pism Strony nie jest wyrazem rzetelnie sprawowanej administracji. W szczególności uzasadnienie poglądów Kolegium, z którego wynika, że "udzielenie ulg nie jest przedmiotem postępowania w przedmiocie wymierzenia podatku rolnego za 2017 r., gdyż jest ono ewentualnie prowadzone w postępowaniu na wniosek podatnika o udzielnie ulgi", w sytuacji, kiedy decyzja o trybie została podjęta "samodzielnie" przez organ administracji, nosi znamiona nadużycia uprawnień władczych i prowadzenia postępowania niezgodnie z interesem i wolą Strony, działającej do tego bez profesjonalnej pomocy prawnej, tj. bez szczegółowej znajomości prawa. Podsumowując, zdaniem Sądu, SKO zakwalifikowało żądania Strony – o jasnej dla Sądu i jak wynika ze s 3 decyzji, dla SKO treści – by żądania Strony musiały być uznane, z uwagi na tryb zgłoszenia, za niezasadne. 10.Sąd sygnalizuje nadto, że już w piśmie z 30 września 2012 r. do Urzędu Miasta N. (załączone do akt administracyjnych oraz do akt sądowych – k 47) Skarżący sygnalizował powiększenie gospodarstwa rolnego (łączna powierzchnia – 1,6324 ha) i wnosił o "zastosowanie stawki podatkowej przewidzianej dla gospodarstw rolnych". Wniosek ten ponowił w piśmie do Sądu z 24 czerwca 2018 r., w którym zarzucił naruszenie prawa poprzez pominięcie "obligatoryjnego art. 12 ustawy o podatku rolnym", zgodnie z którym zwalnia się od podatku rolnego grunty przeznaczone na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego na okres 5 lat. Zdaniem Skarżącego, organ był zobligowany do zwolnienia od podatku od działki nr [...] przez okres 5 lat, tj. "od 1 października 2012 r. do 1 października 2017 r." 11.Sąd uznaje, że w aktach podatkowych sprawy brak jest jakichkolwiek śladów prowadzenia przez organy podatkowe postępowania w sprawie o rozstrzygnięcie prawa Skarżącego do ulgi, o której mowa w art. 12 ust. 1 pkt 4 i ust. 3 u.p.r. – i to pomimo zgłoszenia przez Stronę woli w tym zakresie już w 2012 r. Niezależnie od faktu, czy Skarżącemu zostanie przyznane prawo do wnioskowanej ulgi – czy nie, powinien mieć on prawo do zapoznania się z wynikami postępowania prowadzonego w tym przedmiocie. Skarga rozpoznawana w tym postępowaniu i cały proces odwoławczy jest wyrazem niewypełnienia przez organy podatkowe powinności we wskazanym zakresie. 12.Sąd zauważa, że skoro, jak wynika z treści zaskarżonej decyzji (s 3) organy administracji miały świadomość możliwych intencji podatnika skorzystania z ulgi przewidzianej w art. 13d u.p.r. jak też ograniczeń w stosowaniu ulgi z tytułu melioracji z urzędu, to powinny przeprowadzić w tym zakresie postępowania wyjaśniające. Brak takiego postępowania, brak wyjaśnienia intencji Strony i przyjęcie najmniej korzystnej dla Strony interpretacji składanych przez nią pism, przy pominięciu zarazem części jej argumentacji jest, w ocenie Sądu, przejawem naruszenia fundamentalnych zasad postępowania organów państwa wobec obywatela. 13.Wprawdzie Sąd uznaje, że naruszenia art. 121 § 1 O.p., zawierającego zasadę zaufania do organów podatkowych, nie można upatrywać wyłącznie w tym, że organ nie znalazł podstaw do zastosowania ulgi podatkowej, jednakże naruszeniem tej zasady jest niepodjęcie – przy świadomości organu, co do intencji Strony – działań w celu jednoznacznego wyjaśnienia treści składanych przez nią pism. Jak zasygnalizowano powyżej, oceniając okoliczności faktyczne sprawy, organ podatkowy powinien kierować się zasadami przewidzianymi w przepisach Ordynacji podatkowej (zapisanymi m.in. w art. 121, art. 122 i art. 187 § 1 O.p.). Zwłaszcza w sytuacji odmowy uwzględnia wniosku podatnika organ powinien zbadać intencje Strony i powinien w sposób szczegółowy, wnikliwy, oparty o zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz logiczny uzasadnić, dlaczego nie załatwił sprawy zgodnie wnioskiem strony (art. 210 § 4 O.p.), szczególnie w zakresie, jak wynika z treści odwołania i treści s 3 zaskarżonej decyzji – wniosku o nieobarczanie Strony konsekwencjami robót melioracyjnych "władz N,". 14.W ocenie Sądu, na podstawie natomiast przepisu art. 121 § 2 O.p., organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązane są udzielać stronom postępowania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego, pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany tak szeroko, jak to jest możliwe. Udowodnienie naruszenia tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca przesłanka do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działanie wiążące się z niekorzystnymi skutkami lub nawet z ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić stronie całość okoliczności sprawy i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami (vide: Komentarz: Ordynacja podatkowa, J. Michalski, LexPolonica). Zasada ta oznacza, m.in., że uchybienia organu prowadzącego postępowanie nie mogą powodować ujemnych następstw dla obywatela, który działa w dobrej wierze. Organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązane są udzielać jedynie niezbędnych informacji i wyjaśnień. Realizacja tej zasady powinna odbywać się z urzędu. Niezbędne informacje i wyjaśnienia, to podstawowy katalog przepisów, komentarzy, interpretacji, orzecznictwa itp. Zdaniem Sądu, wydanie przez SKO decyzji odmawiającej – de facto – prawa do ulgi, bez przeprowadzenia postępowania o udzielenie ulgi z uwagi na złożenie "wniosku" (tj. odwołania) w trybie wymiarowym powoduje naruszenie art. 121 i w konsekwencji art. 120 O.p. 15.Ciężar dowodzenia określają art. 122 i art. 187 § 1 O.p. i ten zawsze ciąży na organie podatkowym. Nałożony przez art. 122 O.p. obowiązek organów podatkowych - dążenia do prawdy obiektywnej, należy rozumieć jako ciążące na tych organach zobowiązanie do podejmowania wszelkich niezbędnych działań jakie są konieczne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Funkcję tego przepisu należy odczytywać nie tylko jako zasadę dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu jako wskazówkę interpretacyjną prawa materialnego. Nie ulega wszak wątpliwości, że prawidłową decyzję organ podatkowy może podjąć tylko wówczas, gdy rozporządza materiałem dowodowym zebranym w sposób wyczerpujący, a przez to pozwalającym na prawidłową ocenę stanu faktycznego. Wszelkie natomiast wątpliwości, co do treści żądań Strony należy wyjaśnić z jej udziałem. 16.Niezależnie od powyższego organ rozpoznając sprawę ponownie zobowiązany będzie rozpoznać wniosek Skarżącego z 27 kwietnia 2017 r.o zawieszenie postępowania znajdujący się w aktach sprawy, który został pominięty przez organy obu instancji. 17. Z tych powodów Sąd stwierdził w sprawie naruszenie art. 120, art. 121 § 1 i § 2 oraz art. art. 122 i art. 187 § 1 O.p. 18. W konsekwencji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt lit c u.p.p.s.a. oraz art. 200 § 1 u.p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.