III SA/Wa 2505/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2008r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca T. Sp. z o.o. z siedzibą w P. wniosła do Sądu, na urzędowym formularzu PPPr, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podniosła, że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. Sytuacja Spółki jest bardzo zła. W 2015 r. Spółka poniosła stratę. Obecnie Spółka nie osiąga przychodów, nie ma żadnych zleceń i kontrahentów. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Skarżącej wynosi [...] zł. Spółka posiada środki trwałe o wartości [...] zł, a ostatni rok obrotowy Spółka zakończyła stratą 66.992,35 zł. Natomiast na rachunku bankowym Spółka posiada zadłużenie 2.000 zł. Skarżąca posiada zaległości w opłatach względem ZUS i urzędu skarbowego. Referendarz sądowy wezwał Skarżącą do przedłożenia wyciągów i wykazów z rachunków bankowych za ostanie trzy miesiące, odpisu bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatnie dwa lata, wskazanie posiadanych przez spółkę udziałów w innych podmiotach, wskazanie posiadanych nieruchomości, zestawienia aktualnych należności i zobowiązań skarżącej spółki wobec osób trzecich, nadesłania deklaracji VAT za ostatnie sześć miesięcy oraz nadesłanie zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca nadesłała wyciąg z rachunku bankowego na którym widnieje zadłużenie 476,08 zł, zawiadomienie o wpisie do hipoteki, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Ponadto Skarżąca wyjaśniła, że rachunek bankowy jest obciążony zajęciem urzędu skarbowego i ZUS. Spółka nie posiada udziałów w innych podmiotach. Jedyna posiadana nieruchomość tj. biuro w P. jest obciążone hipoteką. Spółka opłaca czynsz w kwocie 2.169,40 zł. Wszystkie deklaracje VAT za ostatnie sześć miesięcy zostały wysłane do urzędu skarbowego i wykazane w nich były kwoty 0zł. Skarżąca oświadczyła, że dokumenty podatkowe za 2014 i 2015 r. zaginęły. Firma nie odnotowała zysku tylko stratę. Ponadto Skarżąca oświadczyła, że wystąpi o wydanie kopii deklaracji do urzędu skarbowego. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. Starszy referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, iż Skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego i nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych. W szczególności Skarżąca nie przedłożyła - mimo, że była do tego zobowiązana odpisu bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatnie dwa lata, deklaracji VAT, zeznań podatkowych. Referendarz sądowy wskazał, iż z przedłożonych informacji wynika jedynie, że Skarżąca boryka się z problemami finansowymi jednakże nie wiadomo jakich obecnie rozmiarów są to problemy. Referendarz sądowy uznał, iż powoływany przez Skarżącą fakt poniesienia straty za 2015 r. nie może być powodem przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy uznał, iż dysponując przedstawionymi przez Skarżącą informacjami nie był w stanie dokonać zestawienia przychodów i posiadanego majątku Skarżącej z jej zobowiązaniami i kosztami jakie ponosi a tym samym ocenić, czy Skarżąca jest w stanie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Pismem z 10 lutego 2017 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie podniosła, iż posiada tylko jeden rachunek bankowy, obciążony zajęciem z Urzędu Skarbowego i ZUS. Spółka nie posiada udziałów w innych podmiotach. Jedyna posiadana nieruchomość to biuro w P. przy ul. [...] z Hipoteką Przymusową Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.. Spółka nie prowadzi działalności. Jedyne wierzytelności z tytułu ZUS i US oraz spółdzielni mieszkaniowej (czynsz za biuro I-X. 2016r w kwocie 2169,40 zł). Należności brak, gdyż nie było w tym okresie zdarzeń gospodarczych. Wszystkie deklaracje VAT za ostatnie sześć miesięcy przedstawiają "0" brak zdarzeń gospodarczych. Spółka podniosła, że w 2014 i 2015r nie zanotowała zysku tylko stratę spowodowaną stanem zdrowia właściciela i Prezesa oraz działaniami Urzędu Skarbowego. Skarżąca obecnie utraciła całkowicie płynność finansową i nie ma przychodów co przekłada się na dochody i daje efekt zerowy prowadzonej działalności gospodarczej. Powstała w 2016 r. strata nie wynika z nadwyżki kosztów (które były wyłącznie z tytułu opłat za nieruchomość - lokal biurowy przy ulicy [...]), ale kompletnego braku przychodów. Dlatego żadne instrumenty podatkowe i finansowe nie są w stanie zrównoważyć koszty do przychodów. Do sprzeciwu załączyła kopie wyciągów z jedynego rachunku bankowego, Korektę zeznań VAT 7 za ostanie 6 miesięcy, Rachunku Zysków i Strat, Bilans i Zeznania CIT 8. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej – "p.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono przed 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że wnioskodawca nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy. Wątpliwości co do sytuacji materialnej stanowiły przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Skarżąca nie przedłożyła mimo, że była do tego zobowiązana, odpisu bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatnie dwa lata, deklaracji VAT, zeznań podatkowych. Należy zatem uznać, że Skarżąca nie dopełniła obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., a tym samym, naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Sąd podtrzymuje zatem prawidłowość oceny dokonanej przez referendarza sądowego. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania Skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie w wysokości 2.000 zł. Sąd zauważa, iż Skarżąca załączyła do sprzeciwu zeznanie podatkowe za 2014 r., z którego wynika, iż osiągnęła przychód w wysokości 334.494,63 zł przy kosztach uzyskania przychodu w wysokości 398.623,93 zł. Z nadesłanych przez Skarżącą deklaracji VAT-7 za okres lipiec – grudzień 2016 r. wynika, iż wykazano w nich zerową sprzedaż i zerowe zakupy. Z rachunku zysków i strat za 2015 r. wynika, iż Skarżąca nie miała żadnego przychodu oraz poniosła stratę w wysokości 66.992,35 zł. Aktywa Spółki na dzień 31 grudnia 2015 r. wyniosły [...] zł, w tym środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 176.277,07 zł. Aktywa obrotowe Spółki wynosiły 642,981,97 zł. Ponadto Skarżąca udzieliła pożyczek na kwotę 176.817 zł. Pasywa Skarżącej na dzień 31 grudnia 2015 r. wyniosły 862.766,14, w tym zobowiązania i rezerwy na zobowiązania w wysokości 680.245,63 zł. Do pasywów Spółka zaliczyła także kapitał fundusz podstawowy w wysokości 182.520,51 zł oraz kapitał fundusz zapasowy w wysokości 268.159,27 zł. Jak wynika z orzecznictwa NSA, koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać - przede wszystkim - z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por.: postanowienie NSA z 25 lutego 2014r., sygn. akt II FZ 172/14). A ponadto jeżeli podatnik nie wykaże, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, a przedłożone oświadczenie świadczy o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody i wszystkie podane wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu, to pomoc w zakresie partycypowania w kosztach sądowych nie może być przyznana (por.: postanowienie NSA z 28 maja 2014r., sygn. akt II FZ 612/14). Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por.: postanowienie NSA z 29 marca 2011 r, sygn. akt I OZ 191/11). W ocenie Sądu również takiej okoliczności Skarżąca nie wykazała. Także w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu w aspekcie wyników gospodarczych spółki za ostatnie lata okoliczność zajęcia przez organ egzekucyjny rachunku bankowego nie może przemawiać za zwolnieniem od kosztów- sądowych, ani fakt, że Spółka zaprzestała działalności nie są wystarczające dla uznania, iż spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności przez Skarżącą na dużą skalę, z której uzyskiwała znaczne przychody. Zdaniem Sądu, bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Spółce prawa pomocy, był przy tym końcowy wynik finansowy Spółki za 2014 i 2015r. Jak bowiem wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z dnia 22 marca 2011r., sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004r. o sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie przyjmuje się, iż ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego tych rachunków nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09). Dla oceny zaistnienia tych przesłanek istotna jest bowiem także jej sytuacja we wcześniejszym okresie. Sąd zauważa, iż aktywa spółki w 2014 i 2015 r. wielokrotnie przewyższały kwotę wpisu w niniejszej sprawie. Na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje pogląd, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014r., sygn. akt II FZ 725/14). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.