III SA/Wa 2512/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.), Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz umorzenie odsetek od zaległych składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości III SA/Wa 2512/06 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia[...] czerwca 2006 r., nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr[...], odmawiającą K. F. umorzenia odsetek w kwocie 2.673,70 zł. Decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 41a ust. 1 pkt. l ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm), zwanej dalej "u.u.s.r.". W uzasadnieniu organ stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana nie przedstawia żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na zmianę dotychczas zajmowanego stanowiska w kwestii umorzenia. Podstawą dokonanej oceny był brak wystąpienia zdarzeń losowych, które nie miały miejsca w czasie prowadzenia działalności rolniczej zobowiązanej, np. klęski nieurodzaju, gradobicia itp. Ponadto ustalono, że sytuacja materialna dłużniczki pozwala na spłatę zaległości w ratach. W styczniu 2001 r. zobowiązanej udzielono ulgi w postaci układu ratalnego, co jest aktualne do dzisiaj. Od tamtej pory zadłużenie nie zwiększa się o kolejne odsetki. Podejmując powyższą decyzję brano również pod uwagę stan finansów funduszów Kasy. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez K. F., która wniosła o umorzenie przedmiotowej zaległości. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że wraz z rodziną znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie dokonywać spłaty przedmiotowej części należności z tytułu składek bez szkody dla zaspokojenia bieżących potrzeb utrzymania swojej rodziny. Skarżąca wyjaśniła, że musiała wydzierżawić własne gospodarstwo rolne, z powodu choroby swojego konkubenta, który ma [...] lat i jest ciężko chory na[...]. Z mężczyzną tym skarżąca od wielu lat żyje w nieformalnym związku, z którego urodziła dwu synów:[...]. Zobowiązana otrzymuje [...]zł. z tytułu emerytury, zaś jej konkubent [...]zł. Skarżąca podała, że leczy się na [...]w Ośrodku Zdrowia w O., zaś jej konkubent wymaga stałej opieki i stałego przyjmowania leków. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z art. 41a ust.1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: 1) odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części, 2) umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego rozstrzyga o umorzeniu, bądź nie, zaległości z tytułu składek. Ważnego interesu zobowiązanego nie można jednak utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości. W doktrynie przyjmuje się, że przez ważny interes dłużnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jego egzystencji. Podejmowane natomiast przez Naczelny Sad Administracyjny próby zdefiniowania tego pojęcia, ograniczają się do wskazania przesłanek, które stanowią o ważnym interesie tylko w realiach konkretnej sprawy. W wyroku z dnia 22 kwietnia 1999 r. (SA/Sz 850/98, POP 2000, nr 6, poz. 168) za "ważny interes podatnika" (w tym przypadku zobowiązanego rolnika) Naczelny Sąd Administracyjny uznał sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, nie jest on w stanie uregulować powstałych zaległości. Będzie to, w ocenie tego sądu utrata możliwości zarobkowania lub utrata majątku. Nie negując co do zasady takiego poglądu, należy podkreślić jednak, że ograniczenie tej definicji wyłącznie do nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych zdarzeń losowych, mających bezpośredni wpływ na sytuację dłużnika, byłoby zbyt daleko idące. Ważny interes zainteresowanego, w rozumieniu art. 41a ust. 1 należy widzieć szerzej, mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków, np. związanych z kosztami leczenia członków najbliższej rodziny (por. wyrok NSA z dnia 2 września 1999 r., SA/Sz 1753/98, niepubl.). Zawężenie ustawowych wymagań umarzania zaległości do przypadków, w których zobowiązany wskutek uiszczenia zaległości miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść strony (por. wyrok NSA z dnia 24 października 1995 r., SA/Po 539/95, niepubl.). Ponadto przesłanką podjęcia decyzji w sprawie umorzenia zaległości jest sytuacja dłużnika istniejąca w chwili podejmowania decyzji o umorzeniu, a nie zdarzenia wcześniejsze, z okresu prowadzenia działalności gospodarczej czy rolniczej (por. wyrok NSA z dnia 3 lipca 1997 r., I SA/Kr 1161/96, POP 2000, nr 6, poz. 166). Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym akceptowany jest pogląd, że zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, określone ustawami, mają charakter powszechny. Natomiast możliwość ich umorzenia jest odstępstwem od tej zasady i powinna mieć charakter wyjątkowy. Analiza przedstawionych przykładów, pozwala stwierdzić, że Prezes KRUS, podejmując decyzje na podstawie art. 41a ust. l u.u.s.r., nawet przy uwzględnieniu inicjatywy dowodowej wnioskodawcy, nie jest zwolniony od dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych, aby stwierdzić, czy w danym przypadku ważny interes zobowiązanego mógłby uzasadniać pozytywne rozpatrzenie wniosku w całości lub części. Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organ całkowicie pominął argumenty skarżącej podniesione zarówno we wniosku o umorzenie odsetek, jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W pismach tych skarżąca akcentowała przede wszystkim problemy zdrowotne swojej rodziny, do których w zaskarżonej decyzji organ zupełnie się nie odniósł. Stwierdził jedynie, że nie wystąpiły zdarzenia losowe, np. klęska nieurodzaju i gradobicie. Zdaniem organu ciężka choroba nie zalicza się do zdarzeń losowych, z czym Sąd nie może się zgodzić. Wprawdzie kwestia umorzenia należności z tytułu składek została pozostawiona uznaniu administracyjnemu organu, nie oznacza to jednak dowolności przyjętego rozstrzygnięcia. Przede wszystkim stwierdzić należy, że uzasadnienia obu decyzji, które zostały wydane w sprawie, są niezwykle lakoniczne. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Faktyczne i prawne uzasadnienie decyzji powinno wyczerpująco informować stronę o motywach, którymi kierował się organ załatwiając sprawę. Strona może bowiem skutecznie bronić swoich interesów tylko w sytuacji, gdy znane jej są przesłanki powziętej decyzji. Uzasadnienie powinno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, ocenę przyjętego stanu faktycznego oraz wykładnię zastosowanych przepisów. Zawarte w decyzji rozstrzygnięcie winno więc stanowić logiczną konsekwencję ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego i jego oceny w świetle obowiązujących przepisów prawa (por. W. Chróścielewski, J.P. Tarno - Postępowanie administracyjne i postępowanie prze sądami administracyjnymi, Warszawa 2004, s. 154). Rozpoznając ponownie sprawę Prezes KRUS będzie więc zobowiązany do rozpatrzenia argumentów podniesionych prze stronę i dokonania ponownej analizy wniosku o umorzenie odsetek, a także oceny czy w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego możliwe jest uwzględnienie przedmiotowego wniosku, mając na względzie możliwości płatnicze wnioskodawczyni oraz stan finansów funduszów Kasy. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.