III SA/Wa 2514/14

Dnia 28 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Marek Krawczak, po rozpoznaniu w dniu 28 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za luty 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W niniejszej sprawie G. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. (zwana dalej: "Skarżącą") w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 969 zł, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku Skarżąca wskazała, że zmiana przepisów prawa normujących zasady prowadzonej przez nią działalności gospodarczej doprowadziła ją do zapaści finansowej. Skarżąca powołała się także na trudności w kontynuowaniu działalności z uwagi na "działania różnych organów państwa". Skarżąca wskazała, że nabyte przez nią w znacznych ilościach automaty do gier o niskich wygranych obecnie stały się rzeczami bez wartości. Aktualnie Skarżąca walczy o przetrwanie na rynku oraz o swoje prawa w wielu różnych postępowaniach sądowych. Skarżąca podkreśliła, że jej przychody zmalały znacząco w stosunku do lat 2009-2010. Podwyżka podatku od gier spowodowała, że przychody te przeznaczone są na regulowanie danin publicznych. W efekcie brak jest środków na jej bieżącą działalność. Skarżąca podniosła, że wysokość wydatków przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Z informacji przekazanych przez Skarżącą wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, zaś stan rachunków bankowych na 0 zł. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała: kopie zeznań podatkowych za lata 2011-2013, sprawozdanie finansowe za 2012 r., wyciągi z rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ostatnie 6 miesięcy, informacje dotyczące źródeł finansowania aktualnie prowadzonej działalności a także wykaz posiadanych nieruchomości i tytułów prawnych do tych nieruchomości. Skarżąca wyjaśniła też, że jej sprawozdanie finansowe za 2013 r. jest w trakcie sporządzania, z uwagi na trwającą wycenę jej majątku przez biegłych rzeczoznawców. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 17 września 2014 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 30 września 2014 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a." oraz art. 10 i 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012r., poz. 1112 z późn. zm.). W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że jest w stanie upadłości i obiektywnie nie dysponuje kwotą pozwalającą na uiszczenie wpisów od skarg w wielu sprawach. Nie jest również w stanie ich zgromadzić. Skarżąca zakwestionowała ustalenia dokonane przez referendarza sądowego odnośnie rozmiarów prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W ocenie Skarżącej, jej wartość księgowa nie odzwierciedla rzeczywistych jej wpływów. Skarżąca uznała swoje wysokie obroty za wynik polityki rachunkowości, nie odzwierciedlającej rzeczywistego rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto wartość wpływów nie została skorygowana o zryczałtowany podatek o gier od 300 urządzeń, wynoszący łącznie 600.000 zł. Odwołując się natomiast do przesłanek ogłoszenia upadłości Skarżąca stwierdziła, że nie utraciła całkowicie zdolności do prowadzenia jakiejkolwiek aktywności operacyjnej. Skarżąca podkreśliła, iż podejmuje starania by uniknąć upadłości. Końcowo Skarżąca zaznaczyła, że odmowa przyznania prawa pomocy nie powinna zamykać jej prawa do sądu. Biorąc powyższe pod uwagę Skarżąca wniosła w przedmiotowym sprzeciwie o przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, zaś wniosek Skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać także należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - musi on wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 969 zł. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Skarżącej prawa pomocy, był przy tym jej końcowy wynik finansowy za 2012 i 2013 r., tj. odpowiednio straty na poziomie 888.485,30 i 112.487,38 zł. Jak bowiem wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd w pełni aprobuje powyższe poglądy i stwierdza, że oceniając przesłanki przyznania Skarżącej prawa pomocy, należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Istotna dla rozstrzygnięcia pozostaje także wartość należącego do Skarżącej majątku trwałego (aktywa trwałe w 2012 r. – [...] zł). Nawet jeżeliby przyjąć - jak twierdzi Skarżąca - że automaty do gier stanowiące znaczną część jej majątku, nie mogą być wykorzystane, to zauważyć należy, że Skarżąca posiada również budynki i lokale ([...] zł) oraz inne środki trwałe ([...] zł). Skarżąca posiada również wysoki kapitał zakładowy ([...] zł). Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż za 2012 r. przychody jej wyniosły 148.551.284,25 zł, zaś koszty ich uzyskania 149.439.769,55 zł. Natomiast za 2013 r. kwoty te wyniosły odpowiednio 93.956.187,69 zł i 94.068.675,07 zł. Strata na koniec 2013 r. wyniosła zatem 112.487,38 zł. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wobec Skarżącej postanowieniu z dnia 5 sierpnia 2014 r. (II FZ 1161/14) wielkość straty wskazuje na polepszanie się jej sytuacji w porównaniu z poprzednim rokiem, kiedy to strata wyniosła 888.485,30 zł. Ponadto w 2014 r. Skarżąca kontynuowała swoją działalność gospodarczą, składając deklaracje podatkowe VAT-7 za okres od stycznia do czerwca 2014 r. Wynika z nich, że w tym okresie dokonała ona dostaw towarów o wartości odpowiednio: 4.678.939 zł, 4.115.011 zł, 3.982.066 zł, 3.569.530 zł, 3.025.122 zł i 2.381.405 zł. Sąd podkreśla, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). W ocenie Sądu, powyższe okoliczności nie pozwalają zatem stwierdzić, że Skarżąca wykazała - jak wymaga tego przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. - iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na ocenę możliwości płatniczych Skarżącej nie ma też wpływu wydane wobec niej postanowienie o ogłoszeniu upadłości układowej. Nie zakończyło ono bowiem bytu prawnego Skarżącej, a zatem może ona dalej prowadzić działalność gospodarczą i zamierza ją prowadzić, na co wskazywała też w swoim sprzeciwie. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.