III SA/Wa 2531/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Asesor WSA Artur Kot, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] grudnia 2006 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oddala skargę III SA/Wa 2531/06 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], odmawiającą K. R. umorzenia należności za okres od lipca do października 2005 r. z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne - w kwocie 1.683,26 zł., ubezpieczenie zdrowotne - w kwocie 624,18 zł i Fundusz Pracy - kwocie 119,71 zł plus odsetki za zwłokę naliczone na dzień 27 lutego 2006 r. w kwocie 106,00 zł. oraz koszty upomnienia w kwocie 8,80 zł. W uzasadnieniu organ powołał się na przepisy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", zgodnie z którymi należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zgodnie z wymienionymi tam przesłankami. Organ stwierdził, że wobec skarżącej nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, celem przymusowej realizacji należności ZUS z tytułu nieopłaconych składek, zatem nie można stwierdzić, że zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia przedmiotowych należności z tytułu całkowitej nieściągalności. Organ powołał ponadto rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zdaniem organu możliwość taka występuje jednak wyłącznie w sytuacjach szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz znikome źródło dochodów jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W niniejszej sprawie organ ocenił, że przypadek taki nie występuje. Wprawdzie aktualnie skarżąca pozostaje bez pracy, na utrzymaniu ojca, ale jest osobą młodą, ma zatem potencjalne możliwości zarobkowania i uzyskiwania dochodów. Na tej podstawie uznano, że sytuacja majątkowa skarżącej nie ma charakteru wyjątkowego i trwałego, a zatem jest niewystarczająca do umorzenia należności ZUS. Organ powołał się również na przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym ZUS może dochodzić należności z tytułu składek w okresie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, o ile w tym okresie nie nastąpią okoliczności wymienione w art. 24 ust. 5-5d powołanej ustawy, dodatkowo wydłużające ten termin. W stosunku do zaległości figurujących na koncie skarżącej, termin ten jest odległy, upływa bowiem dopiero w 2015 roku. Organ uznał zatem, że w tym czasie może nastąpić poprawa sytuacji finansowej skarżącej, co umożliwi jej podjęcie chociażby ratalnej spłaty zadłużenia. Wspomniał również, że do tego czasu być może uda jej się wyegzekwować należną wierzytelność w wysokości 12.350,00 zł., co pozwoli na spłatę całości niewielkiego zadłużenia w stosunku do posiadanej wierzytelności. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez K. R., która zarzuciła jej brak spójności tematycznej, wybiórcze stosowanie przepisów u.s.u.s. i rozporządzenia, zaś pomijanie przepisów mogących mieć zasadniczy wpływ na uwzględnienie jej wniosku, niechęć i nieprzychylność w podejściu do jej bardzo trudnej sytuacji życiowej. Wobec powyższego skarżąca wniosła o umorzenie obciążających ją należności. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że wraz z siostrą i matką jest na całkowitym utrzymaniu ojca, uzyskującego miesięczny dochód z renty w wysokości [...]zł., jednakże wskutek egzekucji prowadzonej przez komornika faktycznie pozostaje mu jedynie kwota [...]zł., którą przeznacza na utrzymanie 4 wymienionych osób. Skarżąca podniosła, że nie uzyskuje żadnego dochodu i nie dysponuje żadnym majątkiem ruchomym bądź nieruchomym, przez co zmuszona była zamieszkać u rodziców. Wprawdzie ma status osoby bezrobotnej, ale bez prawa do zasiłku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] listopada 2006 r. skarżąca w załączeniu przesłała do Sądu kserokopię śledztwa umorzonego w sprawie dotyczącej jej dłużnika, wyjaśniając, że w tej sytuacji nie może już liczyć na wyegzekwowanie swojej wierzytelności. Zatem stanowisko organu, który kładzie nacisk na możliwość uzyskania dochodu i zapłatę należności ZUS z tego źródła jest błędne. W odpowiedzi na pismo pracownik organu w dniu [...] grudnia 2006 r. poinformował Sąd, że stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji nie zostało oparte na informacji ubezpieczonej, dotyczącej posiadanej wierzytelności, a zatem fakt, że nie może ona wyegzekwować wierzytelności, nie powoduje zmiany stanowiska organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). Zgodnie z ust. 3 art. 28 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust 3a). Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Okoliczności wymienione w tym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505). W niniejszej sprawie nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, a zatem nie można jeszcze przesądzić istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, z art. 28 ust. 3 pkt 3,5 lub 6 u.s.u.s., które mogłyby mieć zastosowanie w niniejszej sprawie. Ale gdyby nawet przesłankę taką można było stwierdzić w chwili obecnej, to i tak nie powoduje ona obowiązku umorzenia należności przez organ. Odnosząc się natomiast do przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należy stwierdzić, że przepis ten wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skoro skarżąca nie dysponuje żadnym majątkiem, to najprawdopodobniej postępowanie wszczęte w celu wyegzekwowania należności w chwili obecnej okazałoby się bezskuteczne. Nie można więc mówić o zbyt ciężkich skutkach jakie ewentualna egzekucja należności spowodowałaby dla zobowiązanej i jej rodziny, chyba że zataiła ona jakieś źródło dochodu lub inny majątek. Skarżąca nie wykazała również, że poniosła stratę materialną w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie wykazała też, że cierpi na jakąś przewlekłą chorobę lub musi sprawować opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca ma [...] lata, jest więc osobą bardzo młodą. Z akt sprawy nie wynika, aby istniała jakaś realna przeszkoda uniemożliwiająca jej podjęcie pracy w najbliższej przyszłości. Zaległości skarżącej nie są wysokie - na dzień złożenia wniosku o ich umorzenie wynosiły 2.541,95 zł. Dotyczą one roku 2005, a więc okres przedawnienia jest jeszcze bardzo długi, co również ma znaczenie, gdyż do jego upływu sytuacja życiowa skarżącej może się diametralnie zmienić. Należy podkreślić ponadto, że dochodzenia należności z tytułu umów cywilnoprawnych zasadniczo dokonuje się w postępowaniu cywilnym, zatem umorzenie śledztwa, na które powołuje się skarżąca nie przesądza ostatecznie o niemożności wyegzekwowania przez nią długu. Wbrew twierdzeniom skarżącej, z zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ szczególnie eksponował przysługującą jej wierzytelność jako podstawowe źródło pokrycia należności wobec ZUS, a jedynie jako jedno z możliwych. Odmawiając umorzenia należności organ uczynił propozycję ich rozłożenia na raty, co oznacza możliwość złagodzenia zobowiązania skarżącej. Gdyby podjęła ona jakąkolwiek pracę, to mając na względzie wysokość należności, byłaby w stanie spłacić ją w stosunkowo krótkim czasie. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.