III SA/Wa 2537/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 14 października 2016r. III SA/Wa 2537/16 w sprawie ze skargi D.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia do grudnia 2013r. postanawia: zmienić orzeczenie Referendarza sądowego w ten sposób, że zwolnić Skarżącego od wpisu od skargi powyżej 500 zł i odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżący – D.M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (adwokata) z urzędu, wskazując, że nie posiada środków wystarczających na opłacenie wpisu od skargi, ani środków na opłacenie pomocy prawnej. Wyjaśnił, że od maja 2016r. utrzymuje się wyłącznie z dochodów z prac dorywczych w wysokości ok 500 zł miesięcznie. Wskazał, że przekazuje środki na utrzymanie dwóch niepełnoletnich synów (ok. 400 zł miesięcznie), natomiast sam mieszka z rodzicami. Nie posiada ani oszczędności, ani majątku, natomiast posiada działkę użytkową, "która jest zajęta z powodu wielu przeterminowanych zobowiązań". Do formularza Skarżący załączył plik dokumentów, m.in. zeznania podatkowe, faktury VAT, rachunek zysków i strat za 2013r., deklaracje VAT, wniosek o ogłoszenie upadłości, oświadczenie o aktualnym stanie majątku dłużnika, wykaz tytułów egzekucyjnych, informację o prowadzonych postępowaniach dotyczących ustanowienia na majątku zabezpieczeń, spis wierzytelności i in. Skarżący wykonując zarządzenie referendarza sądowego poinformował o tym, że jego miesięczne dochody wynoszą maksymalnie 500 zł i pochodzą z prac dorywczych. Nie jest w stanie udokumentować wysokości dochodów, nie uzyskuje też zasiłków, ani innych świadczeń socjalnych. Zamieszkuje u rodziców "na zasadzie gościny", jednak w 2015r i w 2016r. z nikim nie prowadził wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazał, że ma sądowy zakaz prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem Skarżącego, nie może on samodzielnie bronić się przed Sądem, ponieważ nie jest w stanie w sposób logiczny i racjonalny przedstawić argumentów uzasadniających uwzględnienie skargi. Poinformował, że nie jest w stanie udokumentować źródeł utrzymania, ponieważ utrzymuje się z prac dorywczych. W ostatnich trzech miesiącach jego firma nie osiągała żadnych przychodów. Przedłożył kserokopie deklaracji podatkowych VAT za poszczególne miesiące 2016r. i zeznań PIT-36 za 2014r., kserokopie faktur oraz rachunek zysków i strat (wariant porównawczy) za 2013r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, postanowieniem z 14 października 2016r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, uznając, że wyjaśnienia złożone przez Skarżącego nie były logicznie spójne i wiarygodne. W szczególności, nie dał wiary oświadczeniom Skarżącego o zupełności zadeklarowania źródeł utrzymania, tj. możliwości, przy miesięcznych dochodach w wysokości 500 zł, jednoczesnej realizacji dwóch celów: przekazywania synom ok 400 zł miesięcznie i jednocześnie – zabezpieczania swojej egzystencji. Skarżący nie wykazał też przyczyn usprawiedliwiających zaniechania poczynienia rezerw na poczet sporów sądowych, skoro uzyskiwał przychód w spornym okresie w wysokości ponad 40 mln zł. Skarżący w sprzeciwie z 22 października 2016r. wniósł o uchylenie ww. postanowienia z 14 października 2016r. i zwolnienie go od kosztów sadowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu – "Pana Mecenasa A.P. z Kancelarii Adwokackiej w L.". W przekonaniu Skarżącego, wskazany pełnomocnik zna sprawę, nie ujawniał się, lecz pomimo tego pomagał w formułowaniu skarg w sprawach Skarżącego, który z braku środków, nie mógł uregulować należnego pełnomocnikowi wynagrodzenia. Zdaniem Skarżącego jego oświadczenia zostały źle zrozumiane, bo 400 zł przekazywane miesięcznie na rzecz synów było kwotą najwyższą. Kiedy kończy się sezon prac dorywczych może przekazywać matce dzieci jedynie 50 zł miesięcznie. Rozstał się z żoną i mieszka u rodziców, którzy – niekiedy – pomagają mu w utrzymaniu się. Powołał się na wysokie koszty działalności gospodarczej, brak środków na zakup paliwa (którym handlował), wynagrodzenia i czynsze oraz "zlicytowanie" stacji paliw. Ostatni dochód z prowadzonej działalności gospodarczej Skarżący uzyskał w kwietniu 2016r. - 2400 zł. Skarżący wskazał, że z uwagi na zakaz prowadzenia działalności gospodarczej nie może uzyskiwać dochodu z tego tytułu. Ma obiecaną pracę od listopada 2016r. z wynagrodzeniem w wysokości najniższej pensji krajowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, zwana dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciwy od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, stosownie do art. 260 § 2 P.p.s.a., wstrzymuje jego wykonalność, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W świetle zaś art. 260 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. Sąd rozpoznaje sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym można, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznać w sytuacji, kiedy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać, gdyż celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym ewentualnym kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100.000 zł. Z akt sprawy wynika, że Skarżący prowadził stacje paliw, z czym związane są domniemane nieprawidłowości w podatku VAT i akcyzowym. Obecnie zamieszkuje – w domu rodziców w L. przy ul [...], w pobliżu ww. stacji paliw, na zasadzie "gościny", korzystając z ich sporadycznej pomocy: "(...) Mama, gdy nie widzi tego Ojciec, częstuje (Skarżącego) np. gorącym posiłkiem" (k 123 akt sądowych). Z osiąganych z pracy dorywczej dochodów przeciętnie 500 zł miesięcznie stara się przeznaczać 400 zł na rzecz synów mieszkających oddzielnie z matką. Skarżący zaprzestał też prowadzenia działalności gospodarczej (zakaz jej prowadzenia - s.83, k. 31-52 akt sądowych), a stację paliw zlicytowano. W ocenie Sądu, choć wskazywana przez Skarżącego sytuacja życiowa i finansowa nie należy do najłatwiejszych, a Skarżący mimo wezwania nie przedstawił kalkulacji kosztów życia, szczegółowego zestawienia wydatków oraz dochodów, należy wskazać, że nie można Skarżącego pozbawiać dostępu do Sądu poprzez uzależnienie rozpoznania sprawy od zapłaty wpisu w pełnej wysokości – 100.000 zł w sytuacji, kiedy nie uzyskuje już (dotychczasowego) przychodu z działalności gospodarczej. Z drugiej jednak strony, skoro Skarżący w 2013r. (którego dotyczy spór podatkowy) osiągnął przychód w wysokości 44.477.864,38 zł (rachunek zysków i strat za 2013r. k. 84 akt sądowych), świadczy to o wysokim poziomie środków finansowych do dyspozycji, przeznaczanych na zakupy w prowadzonej działalności gospodarczej. W takiej sytuacji wymagany jest choćby symboliczny – w odniesieniu do całej kwoty wpisu od skargi – wkład Skarżącego w uczestnictwie w kosztach rozpoznania sprawy. W ocenie Sądu, zwolnienie Skarżącego od wpisu od skargi powyżej kwoty 500,- zł zagwarantuje Skarżącemu, z uwagi na wysokość zadeklarowanych przez niego dochodów, pomoc rodziców oraz datę rozpoczęcia sporu z organami administracji (3 września 2014 r.) i wysokość środków finansowych uzyskiwanych w tej dacie – dostęp do Sądu. Sąd wskazuje ponadto, że z uwagi na treść art. 6 P.p.s.a., który stanowi: "Sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań.", jak również, ze względu na to, że udział profesjonalnego pełnomocnika z urzędu nie mieści się w zakresie wydatków niezbędnych do rozpoznania sprawy przez Sąd i zagwarantowania Skarżącemu prawa do Sądu na obecnym etapie postępowania, Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w tym zakresie. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259, art. 260 § 1 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., zmienił zaskarżone postanowienie.