III SA/Wa 2537/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Honorata Łopianowska po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2013 r. postanawia - zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2018 r. [sygn. akt III SA/Wa 2274/17] w ten sposób, że przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej 1000 zł oraz ustanowić dla niego adwokata D. M. ["Skarżący"] zwrócił się na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Oświadczył, że od października 2017 r. jest zatrudniony na 1/5 etatu z wynagrodzeniem wynoszącym 400 zł brutto, dodatkowo dorabia w okolicznych gospodarstwach uzyskując z tego tytułu ok. 300 zł, nie prowadzi działalności z uwagi na 5-letni zakaz sądowy. Wyjaśnił, że postępowanie upadłościowe nie zostało wszczęte, ponieważ wniosek o ogłoszenie upadłości oddalono. Wskazał, iż zarobione pieniądze wydaje na jedzenie i środki czystości, mieszka w użyczonym nieodpłatnie przez rodziców pokoju z dostępem do kuchni i łazienki. Na dwóch nieletnich synów przekazuje minimalne kwoty [50-100 zł]. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Na rachunku bankowym widnieje debet w wysokości 670,50 zł. Skarżący poinformował o toczącym się wobec niego postępowaniu egzekucyjnym. Podał, iż pełnomocnictwo adwokata, który go reprezentował w I instancji wygasło. Jedyny jego majątek stanowi nieruchomość zajęta przez komornika. Skarżący przedłożył m. in. zeznanie podatkowe, umowę o pracę, dokumenty dotyczące upadłości i egzekucji, wydruk z księgi wieczystej. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że w niniejszej sprawie powziął wątpliwości co do wiarygodności twierdzeń Skarżącego o braku wystarczających środków pieniężnych. Na taką ocenę rzutowały przede wszystkim okoliczności, jakie wystąpiły w sprawie III SA/Wa 1542/16. Jak wskazał referendarz, w tej sprawie na mocy postanowienia z 16 maja 2017 r. ustanowiono na rzecz Skarżącego adwokata z urzędu. Wyznaczony przez właściwą okręgową radę adwokacką pełnomocnik nie znalazł jednak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, w związku z czym sporządził stosowną opinię, którą doręczono Skarżącemu. Tenże z kolei – we własnym zakresie – upoważnił do sporządzenia tej skargi kasacyjnej adwokata A. P. [tego samego, który działał w niniejszej sprawie]. Udzielił mu również – jak ustalono - pełnomocnictwa do jej wniesienia i popierania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zdaniem referendarza, z powyższego wynika, że Skarżący ponosi już koszty zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w innej sprawie. Brak jest bowiem ewentualnego potwierdzenia, że pełnomocnik ten działa w jego imieniu pro bono. Pismem z dnia 21 lutego 2018 r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. rozstrzygnięcia referendarza. Skarżący wskazał, że od dłuższego czasu adwokat A. P. zajmował się jego sprawami od dłuższego czasu, a gdy na dalszym etapie prowadzonych postępowań nie mógł zapłacić jego wynagrodzenia, adwokat podjął się prowadzenia spraw pro bono. Na dowód tego twierdzenia, Skarżący przedstawił oświadczenie adwokata A. P., iż w sprawie o sygnaturze III SA/Wa 1542/16, prowadzi sprawę Skarżącego pro bono. Uzasadnił to długoletnią współpracą, niezwykle interesującym przedmiotem sprawy oraz sytuacją osobistą klienta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.], rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Natomiast według art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym [zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie zawodowych pełnomocników] jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania [art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.]. Oceniając wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie profesjonalnego pełnomocnika, stwierdzić należy, że zasługuje on na uwzględnienie, przy czym w części dotyczącej zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej, jedynie powyżej 1000 zł. Należy zauważyć, że nie zaistniały przesłanki do zwolnienia Skarżącego od wpisu od skargi w pełnym stopniu. Sąd podkreśla, że instytucja prawa pomocy jest prawem ubogich, umożliwiającym stronom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej uzyskanie prawa do sądu. Trudna sytuacja materialna nie zwalnia jednak strony skarżącej od inicjatywy w chociaż częściowym zebraniu środków na poczet kosztów niezbędnych do dochodzenia swoich praw. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2016 r. o sygn. akt III SA/Wa 2537/16 zmieniono postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 14 października 2016 r. zwolniono Skarżącego od wpisu od skargi powyżej 500 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, iż choć wskazywana przez Skarżącego sytuacja życiowa i finansowa nie należy do najłatwiejszych, a Skarżący mimo wezwania nie przedstawił kalkulacji kosztów życia, szczegółowego zestawienia wydatków oraz dochodów, należy wskazać, że nie można Skarżącego pozbawiać dostępu do Sądu poprzez uzależnienie rozpoznania sprawy od zapłaty wpisu w pełnej wysokości – 100.000 zł w sytuacji, kiedy nie uzyskuje już [dotychczasowego] przychodu z działalności gospodarczej. Z drugiej jednak strony, skoro Skarżący w 2013 r. [którego dotyczy spór podatkowy] osiągnął przychód w wysokości 44.477.864,38 zł [rachunek zysków i strat za 2013 r. k. 84 akt sądowych], świadczy to o wysokim poziomie środków finansowych do dyspozycji, przeznaczanych na zakupy w prowadzonej działalności gospodarczej. W takiej sytuacji wymagany jest choćby symboliczny – w odniesieniu do całej kwoty wpisu od skargi – wkład Skarżącego w uczestnictwie w kosztach rozpoznania sprawy. Kontynuując, Sąd wskazał, że zwolnienie Skarżącego od wpisu od skargi powyżej kwoty 500 zł zagwarantuje Skarżącemu, z uwagi na wysokość zadeklarowanych przez niego dochodów, pomoc rodziców oraz datę rozpoczęcia sporu z organami administracji [3 września 2014 r.] i wysokość środków finansowych uzyskiwanych w tej dacie – dostęp do Sądu. Należy stwierdzić, iż powyższe stwierdzenia Sądu wydane w niniejszej sprawie, mają zastosowanie na aktualnym etapie postępowania, przy uwzględnieniu wysokości wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 50.000 zł. Biorąc pod uwagę porównanie kwoty do uiszczenia [50.000 zł] oraz kwoty zwolnienia [powyżej 1000 zł], należy wskazać, że udzielona pomoc jest znacząca. Zwiększenie kwoty do zapłacenia [z 500 do 1000 zł] jest spowodowane faktem, iż od czasu wniesienia skargi [28.07.2016 r. – data nadania skargi w placówce pocztowej] upłynęło ponad 19 miesięcy i w tym czasie Skarżący mógł zgromadzić nieco więcej środków pieniężnych na uiszczenie wpisu sądowego. Sąd stwierdził jednak, iż na obecnym etapie postępowania straciło aktualność twierdzenie Sądu wyrażone w ww. rozstrzygnięciu, iż udział profesjonalnego pełnomocnika z urzędu nie mieści się w zakresie wydatków niezbędnych do rozpoznania sprawy przez Sąd i zagwarantowania Skarżącemu prawa do Sądu. Sporządzenie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało obarczone przez ustawodawcę przymusem profesjonalnego pełnomocnika [art. 175 p.p.s.a.]. Zatem zagwarantowanie Skarżącemu prawa do Sądu na tym etapie postępowania jest nierozerwalnie związane z występowaniem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego a jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka do przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi powyżej 1000 zł oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, zwolnienie od poniesienia kosztu wpisu od skargi kasacyjnej powyżej 1000 zł i ustanowienie adwokata jest wystarczające, aby umożliwić Skarżącemu skorzystanie z konstytucyjnego prawa do sądu. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a., należało zatem orzec jak w sentencji.