III SA/Wa 2544/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2015 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – P. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to zajęciem wszystkich środków pieniężnych i innych składników majątkowych. Podkreśliła, że konta bankowe zostały zamknięte. Skarżąca oświadczyła, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł. Wskazała, iż w 2017 r. nie dokonywała operacji bankowych. Aktualnie nie ponosi kosztów działalności, zaś koszty obsługi prawnej poniesiono w grudniu 2015 r. Dodała, iż nie przeznaczyła żadnych środków na wynagrodzenie pracowników, w tym członków zarządu. Skarżąca nadesłała zeznania podatkowe, bilans, rachunek zysków i strat, sprawozdanie zarządu. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego przesłanki tej Skarżąca nie spełnia. Jakkolwiek jej obecna sytuacja nie należy do łatwych, to jednak w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności jak brak środków czy dokonane wobec niej zajęcia egzekucyjne. Z nadesłanych materiałów wynika bowiem, że jeszcze w 2015 r. skala prowadzonej przez nią działalności była znaczna. Skarżąca osiągnęła mianowicie przychód w wysokości ponad [...] zł (przy kosztach jego uzyskania ponad [...] zł). Na koniec 2016 r. dysponowała zaś środkami pieniężnymi w wysokości [...] zł. Z powyższego wynika zatem, że przychód Skarżącej kształtował się na ponad przeciętnym poziomie. Już tylko ten fakt dyskwalifikuje ją jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy. Uzyskanie przychodu w takiej wysokości przeczy bowiem założeniu, że wniosek złożyła osoba znajdująca się w trudnej sytuacji finansowej, a do takich właśnie osób skierowana jest instytucja prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia akcentowany przez Skarżącą brak środków czy fakt dokonanych na jej majątku zajęć egzekucyjnych. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który zrezygnował z aktywności, nie osiąga przychodów czy wobec którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Tym bardziej, że – jak sama przyznała – w grudniu 2015 r. Skarżąca poniosła koszty obsługi prawnej. Skoro zatem była w stanie przygotować się finansowo na poniesienie tego wydatku, brak jest podstaw do stwierdzenia, że zdolność tę utraciła w przypadku opłacenia skargi. Zwłaszcza, że – jak czytamy w sprawozdaniu zarządu – "nie ma zagrożenia kontynuacji działalności gospodarczej a sytuacja finansowa spółki jest stabilna i pozwala przypuszczać, że zadania przed nią postawione będą realizowane w latach następnych". Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż Skarżąca jest w stanie pozyskać środki w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 lipca 2016 r. (I FZ 160/16) zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr. 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. przywołane tam orzeczenie i literatura). W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie tych środków (czy to w formie pożyczki czy dopłat) od wspólników jest rzeczywiście niemożliwe. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru wymaganego na obecnym etapie postępowania kosztu sądowego w postaci wpisu od skargi w kwocie 26.209 zł. Tym samym uznać należało, że wniosek Skarżącej o zwolnienie z obowiązku jego uiszczenia nie zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.