III SA/Wa 2549/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek (spr.), Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana w całości. W dniu 23 lutego 2006 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej Zakładem, wpłynął wniosek Skarżącego J. R. o umorzenie należności z tytułu składek niezapłaconych przez spółkę cywilną "M.", której był wspólnikiem, z uwagi na trudną sytuację materialną. Wyjaśnił że zadłużenie powstało w wyniku nieuczciwych działań wspólnika A. H. Wskazał wysokość osiąganych przez siebie dochodów oraz stałych obciążeń. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych przez spółkę "M." składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia do maja 1999 r. w części finansowanej przez ubezpieczonych z uwagi na to, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej powoływanej jako u.s.u.s.) przepisów o umarzaniu należności nie stosuje się wobec składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami. Zakład odmówił również umorzenia należności z tytułu nieopłaconych przez spółkę "M." składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za wskazany wyżej okres w części finansowanej przez płatnika stwierdzając, iż co prawda sytuacja finansowa Skarżącego jest trudna, niemniej w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Skarżący osiąga stały dochód z umowy o pracę w łącznej kwocie [...] zł brutto miesięcznie, z której ponosi wydatki z tytułu alimentów ([...] zł) oraz w - opłat za najem mieszkania. Zakład zauważył, że zaległości Skarżącego nie powstały wskutek zdarzeń losowych. Przeciwnie są one konsekwencją ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżący będąc wspólnikiem spółki cywilnej i odpowiadając solidarnie za jej zobowiązania miał obowiązek kontrolować jej działalność. Fakt powierzenia tych czynności wspólnikowi nie zwalnia Skarżącego od odpowiedzialności za zobowiązania spółki. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący podniósł zarzut przedawnienia zaległości, o umorzenie których wystąpił. Wyjaśnił że o zaległościach tych dowiedział się z chwilą odebrania upomnienia z dnia 7 lutego 2006 r. wzywającego go do uregulowania należności. Zwrócił również uwagę że nie otrzymał decyzji z grudnia 2004 r. przenoszącej na niego odpowiedzialność za zobowiązania spółki "M.", zaś w 2003 r. uzyskał informację o braku zadłużenia wobec Zakładu. Skarżący zarzucił ponadto że przed wydaniem decyzji uniemożliwiono mu zapoznanie się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, na dowód czego złożył stosowne oświadczenie. Skarżący podkreślił że przy rozpatrywaniu jego wniosku o umorzenie pominięto jego ważny interes. Zauważył że przy określaniu wysokości osiąganych dochodów organ posłużył się kwotami brutto, podczas gdy faktycznie otrzymuje on kwotę [...] zł miesięcznie. W takiej sytuacji, zdaniem Skarżącego, dalsze uszczuplanie jego dochodów oznaczać będzie jego ubóstwo. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. "Zakład Ubezpieczeń Społecznych" utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, ponawiając zasadniczo argumentację w niej zawartą. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia organ odwoławczy wyjaśnił że należności z tytułu składek są wymagalne i mogą być nadal dochodzone. Wskazał również że twierdzenia Skarżącego o nieotrzymaniu decyzji z grudnia 2004 r. nie znajdują odzwierciedlenia w aktach sprawy. Wynika z nich bowiem że pismo dotyczące decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności zostało odebrane w dniu 29 grudnia 2004 r. przez B. R. - matkę Skarżącego. Co do zarzutu uniemożliwienia wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego organ odwoławczy zauważył że pismo w tej sprawie Skarżący otrzymał w dniu 10 kwietnia 2006 r. Następnego dnia zgłosił się on w siedzibie organu, jednakże nie chciał zapoznać się z dowodami, ani też wypełnić stosownego oświadczenia. Złożone przez Skarżącego w dniu 14 kwietnia 2006 r. dokumenty uwzględniono natomiast przy wydawaniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. Organ odwoławczy zaznaczył ponadto że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący nie przedłożył żadnych dodatkowych dokumentów świadczących o tym że spłata zobowiązań będzie skutkowała diametralnym pogorszeniem jego sytuacji osobistej. W skardze na tę decyzję Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24, art. 28 oraz art. 30 w zw. z art. 32 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 144, poz. 1365). Zarzucił ponadto naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) dalej powoływanej jako K.p.a. W uzasadnieniu skargi Skarżący ponowił zarzut przedawnienia dochodzonej przez Zakład należności, argumentując że w sprawie znajdą zastosowanie przepisy u.s.u.s. sprzed zmiany która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. Przepis art. 24 pkt 4 u.s.u.s. stanowił bowiem o 5-letnim okresie przedawnienia. Wydanie zatem decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania spółki było niezgodne z prawem jako że nastąpiło już po upływie tego okresu. Skarżący wskazał ponadto że doręczenie tej decyzji jego matce nie było skuteczne, gdyż nie była ona upoważniona do odbioru przesyłek adresowanych do Skarżącego. Skarżący podniósł że organ odwoławczy nie ustosunkował się do jego zarzutu dotyczącego udzielenia w 2003 r. przez pracownika Zakładu błędnej informacji o braku zadłużenia z tytułu składek. Nie zgodził się także ze stanowiskiem organu iż nie spełnia przesłanek uzasadniających umorzenie należności, wskazując że jest osobą schorowaną. Ponadto opłacenie zaległości pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przyznał iż w istocie stawił się w dniu 11 kwietnia 2006 r. w siedzibie organu, niemniej oświadczył wówczas że w terminie 7 dni przedstawi dodatkowe dokumenty, co też uczynił w dniu 14 kwietnia 2006 r. Skarżący zwrócił również uwagę na występujące w toku postępowania administracyjnego niespójności w danych osobowych i adresowych, w szczególności pomiędzy decyzją o przeniesieniu odpowiedzialności, w której widnieją dane: R. J., ul. [...],., a upomnieniem z dnia 7 lutego 2006 r., gdzie adresata oznaczono jako: R. J. ul. [...], W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Rozpoznając sprawę Sąd miał na uwadze również art. 134 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wówczas, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu, w sytuacji, gdy przesłanki te istnieją. Badając, w myśl powyższego przepisu, legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, iż decyzja ta dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Została ona bowiem wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podczas gdy nie był on organem uprawnionym do jej wydania. Decyzja ta narusza zatem właściwość instancyjną rozumianą jako zdolność prawną organu administracji publicznej do weryfikacji decyzji w drodze administracyjnej (patrz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 124). Bez wpływu na powyższe pozostaje fakt wskazania Prezesa Zakładu jako organu orzekającego w nagłówku zaskarżonej decyzji. Zawarty w sentencji decyzji zwrot "Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymuje w mocy (...)" świadczy bowiem jednoznacznie kto jest jej autorem. Tymczasem żaden przepis u.s.u.s. nie przyznaje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych kompetencji organu odwoławczego w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji takich odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra (zob. art. 127 § 3 K.p.a.). Przepis ten w sposób nie budzący wątpliwości określa zatem organ właściwy do wydania decyzji w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek w postępowaniu odwoławczym. Bezsprzecznie nie jest nim Zakład Ubezpieczeń Społecznych, lecz Prezes Zakładu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest z kolei właściwy do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, co wynika z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Skoro zatem przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszono właściwość instancyjną stwierdzić należy, iż decyzja ta dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. i jako taka powinna być usunięta z obrotu prawnego. Z tych też względów Sąd odstąpił od oceny przeprowadzonego w sprawie postępowania, gdyż w przeciwnym wypadku zastąpiłby organy przy rozstrzyganiu sprawy, co byłoby sprzeczne z cytowanym wyżej art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Takim zastąpieniem bez wątpienia byłoby poddanie ocenie decyzji wydanej przez organ do tego nieuprawniony. Niewykluczone bowiem że decyzja wydana przez organ właściwy zawierać będzie inne rozstrzygnięcie lub też mając takie samo rozstrzygnięcie zawierać będzie inne jego uzasadnienie, które spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 P.p.s.a.