III SA/Wa 2567/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 14 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. SA w siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – I. SA w siedzibą w W. pismem z dnia 10 lipca 2014 r. złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie określenia kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że od dnia [...] marca 2011 r. nie ma dostępu do dokumentów księgowych, bowiem zostały one zajęte przez Urząd Kontroli Skarbowej w G. . Z kolei z korespondencji prowadzonej z osobami prowadzącymi kontrolę wynika, że część dokumentacji księgowej spółki została omyłkowo wysłana do innych podmiotów i zgubiona. Pozostała dokumentacja została skradziona w trakcie włamania do mieszkania Prezesa spółki. Skarżąca nie posiada majątku i nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych. Spółka oświadczyła ponadto, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi [...] zł. Spółka nie składała bilansów z uwagi na brak dokumentów źródłowych. Nie posiada środków na rachunku bankowym. Spółka nie prowadzi działalności i nie osiąga przychodów. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), Skarżąca została wezwana do: nadesłania zeznań podatkowych spółki za 2013 i 2014 r., nadesłania bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2014 r., wyjaśnienia, czy spółka prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą, jeśli tak, to wskazania i udokumentowania wysokości aktualnych miesięcznych przychodów spółki oraz kosztów ich uzyskania – poprzez nadesłanie kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące, bilansu i rachunku zysków i strat za I półrocze 2015 r., deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące, jeżeli skarżąca spółka zaprzestała prowadzenia działalności – udokumentowanie tej okoliczności, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie trzy miesiące oraz udokumentowanie ewentualnej likwidacji lub zajęcia tych rachunków, nadesłania innych dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątku spółki. W odpowiedzi Skarżąca nie nadesłała żadnych dokumentów. Wyjaśniła, że z punktu widzenia "formalno-prawnego" w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, gdyż prowadzi pełną księgowość, składa comiesięczne deklaracje VAT-7. Jednak z uwagi na brak dokumentów "wyjściowych" częściowo zajętych i częściowo zgubionych, spółka nie jest w stanie złożyć bilansu i rachunku wyników za kolejne lata począwszy od 2011/2012. Faktycznie spółka nie osiąga dochodów pozwalających na poniesienie tak znacznych opłat. Ponadto Skarżąca wskazała, że w nocy z [...] na [...] września 2014 r. skradziono walizkę z dokumentacją spółki. Sprawę prowadzi komenda policji w K. . Po odzyskaniu dokumentów zaległa księgowość zostanie uzupełniona bezzwłocznie. Spółka wyjaśniła również, że posiadała rachunek bankowy, jednak z uwagi na zajęcie komornicze uniemożliwiające ponoszenie kosztów prowadzenia rachunku został on zamknięty przez bank. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 15 września 2015 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie z kosztów sądowych. W treści ww. pisma oświadczyła, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie opłat sądowych. Skarżąca wskazała, iż wszystkie dokumenty spółki zostały zajęte w dniu [...] marca 2011 r. w trakcie przeszukania w K. przy ulicy [...] i przewiezione do Delegatury UKS G. w S. przy ulicy [...] i znajdują się tam do dnia dzisiejszego. Ponadto z korespondencji prowadzonej z UKS S. miało wynikać, że część z nich została zagubiona. Zaznaczyła, iż ewentualny wyjazd w celu wykonania kopii dokumentów wiąże się z kosztem powyżej 1.000 zł (bilety kolejowe, hotel, delegacja) na który Spółki nie stać. Na marginesie wskazano, iż koszt sporządzenia jednej kopii formatu A4, według oświadczenia inspektorów UKS, wynosi 1,00 zł/strona i przekracza możliwości pokrycia takich kosztów przez spółkę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 24 sierpnia 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658) do postępowań w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku, tak aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącą kosztem sądowym jest wpis od skargi w kwocie 4.787 zł. Skarżąca wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości, co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez Sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Skarżąca nie potwierdziła złożonych oświadczeń żadnymi dokumentami, które uprawdopodabniałyby jej ciężką sytuację majątkową. Mimo wezwania Skarżąca nie wyjaśniła swojej sytuacji majątkowej. W szczególności nie nadesłała zeznań podatkowych, bilansu oraz rachunku zysków i strat, nie podała także, że ich nie składała. Oświadczyła jedynie, iż wszelkie dokumenty są w posiadania organów skarbowych, które zostały przewiezione do Delegatury UKS w S. i ze względu na odległości i koszt wykonania ich kserokopii nie ma możliwości ich dostarczenia do Sądu. Wyjaśniła, że bank zawiesił funkcjonowanie rachunków bankowych. Brak informacji o należnościach i zobowiązaniach uzasadniła natomiast kradzieżą dokumentów. Wszystko to sprawia, że Sąd ma do dyspozycji jedynie oświadczenia Skarżącej. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające, aby podjąć obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro Skarżąca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej tego prawa, w tym także z koniecznością podjęcia działań utrudnionych. Tymczasem Skarżąca nie podjęła żadnych działań, aby wykazać swoją sytuację materialną. Samych twierdzeń Skarżącej Sąd nie uznał za wystarczające do przyznania jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.