III SA/Wa 2589/16

Dnia 27 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra - Błaszczykowska, po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2016 r. , sygn. III SA/Wa 2589/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września 2010r. do czerwca 2011r. postanawia zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2016 r. w ten sposób, że przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi Skarżący M.W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Obecnie nie ma stałych dochodów. Z dniem 31 maja 2016 r. zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, ponieważ przynosiła straty i powiększała długi. Na skutek wieloletnich kontroli (6 lat), prowadzonych przez UKS w W., większość kontrahentów zrezygnowała ze współpracy ze Skarżącym, banki wypowiedziały umowy kredytowe a firmy leasingowe zabrały maszyny i urządzenia wykorzystywane w prowadzonej działalności. Wobec Skarżącego prowadzone jest wiele spraw windykacyjnych i egzekucji komorniczych. Skarżący nie ma stałego miejsca zamieszkania. Pomieszkuje u rodziny i znajomych, którzy mu pomagają. Nie ma jednak nikogo od kogo mógłby pożyczyć pieniądze na wpis. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów. Do swojego majątku zaliczył ¼ udziału w nieruchomości rolnej (łąka) o pow. 1,59 ha i wartości ok. 15 tyś. zł (wpis hipoteki przymusowej na udziale, wszczęta egzekucja komornicza), działkę leśną w O. o pow. 5.936 m² o wartości ok. 1,5 mln zł (wpisy hipoteki). Pismem z 28 września 2016 r. Skarżący został wezwany do nadesłania dokumentów oraz złożenia dodatkowych oświadczeń dotyczących jego sytuacji finansowej. W odpowiedzi Skarżący nadesłał: zeznania podatkowe oraz bilans i rachunek zysków i strat za 2015 i 2014 r. oraz rachunek zysków i strat na dzień 30 września 2016 r. Ponadto skarżący wyjaśnił, że lokal w C. ul. [...] należy do O. W związku z zawieszeniem działalności gospodarczej umowa najmu została wypowiedziana. Skarżący jedynie odbiera korespondencje pod tym adresem. Z kolei lokal mieszkalny w O. ul. [...] należy do rodziców Skarżącego. Skarżący jest tam zameldowany. Skarżący ponownie wskazał, że zamieszkuje u rodziców lub brata. Nie ma żadnych dochodów, nie uiszcza opłat, wyżywienie dają mu brat i rodzice. Od 20 kwietnia 2016 r. nie posiada rachunków bankowych. Postanowieniem z 8 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że jeszcze w 2014 r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach. Jak wynika z nadesłanego zeznania podatkowego oraz bilansu za 2014 r., Skarżący za ten rok uzyskał przychód w wysokości 1.566.897,94 zł. Z kolei całkowita wartość środków trwałych firmy wynosiła 1.737.262,99 zł. Środki pieniężne na rachunku bankowym firmy na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiły ponad 3,6 mln zł. W 2015 r. niewątpliwie sytuacja finansowa Skarżącego uległa znacznemu pogorszeniu. Skarżący wskazuje m.in. na zajęcie rachunków bankowych oraz utratę kontrahentów. Powyższe trudności nie doprowadziły jednak do zaprzestania prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej i ostatecznie za 2015 r. Skarżący uzyskał przychód w wysokości 261.379,98 zł, a co najistotniejsze, mimo wskazywanych trudności, osiągnął dochód z działalności w wysokości 47.020,08 zł. Jeśli chodzi z kolei o bieżącą sytuację finansową Skarżącego, to należy mieć na uwadze, że Skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą dopiero na koniec maja 2016 r. Jak wynika natomiast z nadesłanego rachunku zysków i strat według stanu na dzień 30 września 2016 r., Skarżący uzyskał przychód netto ze sprzedaży towarów i materiałów w wysokości 114.615,96 zł, a zysk netto za ten okres wyniósł 46.582,55 zł. W sprzeciwie Skarżący nie zgodził się z odmową przyznania prawa pomocy i wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wyjaśnił, że mimo starań nie zdołał utrzymać firmy, którą prowadził blisko 20 lat. Z dnia na dzień został bez środków do życia. W utrzymaniu Skarżącemu pomagają rodzice oraz brat. Skarżący zgodził się, że w 2014 r. jego działalność była znacznych rozmiarów, jednak obecnie wszystko zostało mu odebrane. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem starszego referendarza sądowego, że skoro kiedyś miał świetnie prosperującą firmę i majątek to dzisiaj powinno go być stać na uiszczenie wpisu sądowego. Skarżący oświadczył, że nigdy nie posiadał majątku przepisanego na rodziców czy brata. Skarżący wyjaśnił, że środki trwałe firmy w 2014 r. o wartości 1.737.262,94 zł to wymienione ¼ udziału w nieruchomości rolnej (Łąka) o powierzchni 1,59 ha oraz działka leśna w O. o powierzchni 5.936 m² o wartości 1.710.000 zł. Dochód wykazany w 2015 r. nie pokrywa nawet narastającego długu wobec O. za najem lokalu w C. Skarżący dołączył kserokopię noty księgowej na kwotę 47.877,12 zł. Przychody firmy w 2015 i 2016 r. wiążą się głównie z usługami przerobowymi na rzecz wierzycieli, jako kompensata zobowiązań. Również sprzedaż towarów i materiałów wykazana w 2016 r. w wysokości 114.615,96 zł była kompensatą długu. Za ten okres Skarżący nie otrzymał nawet "złotówki" jednak w ten sposób spłacał długi. Jednakże z uwagi na wniosek ZUS do Sądu o zakaz prowadzenia działalności gospodarczej zmuszony był zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), przepisy przywołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po 14 sierpnia 2015 r., zatem zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a., stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Skarżący do czerwca 2016 r. prowadził działalność gospodarczą. Obecnie jest osobą bezrobotną i pozostaje na utrzymaniu rodziców oraz brata. Skarżący nie posiada żadnego majątku (z wyjątkiem obciążonych egzekucją i hipoteką nieruchomości), ani oszczędności. Odnosząc się natomiast do uzyskiwanego przychodu z prowadzonej działalności gospodarczej oraz posiadanych środków trwałych Sąd uwzględnił argumenty podnoszone w sprzeciwie przez Skarżącego. Skarżący wykazał, że uzyskany dochód z prowadzonej działalności gospodarczej przeznaczył na spłatę zobowiązań. Natomiast sprzedaż towarów i materiałów wykazana w 2016 r. w wysokości 114.615,96 zł była kompensatą długów. Natomiast w 2015 i 2016 r. przychody firmy wiążą się głównie z usługami przerobowymi na rzecz wierzycieli jako kompensata zobowiązań. Ponadto Skarżący wyjaśnił, że na środki trwałe o wartości [...] zł składają się ¼ udziału w nieruchomości rolnej o powierzchni 1,59 ha oraz działka leśna w O. o powierzchni 5.936 m². Natomiast jak wynika z oświadczenia Skarżącego pierwsza działka jest przedmiotem egzekucji, natomiast druga jest obciążona wpisem do hipoteki. Zatem po przeanalizowaniu sytuacji majątkowej Skarżącego wskazać należy, że nie jest On w stanie, obecnie, uiścić wpisu sądowego od skargi. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., zmienił postanowienie starszego referendarza sądowego z 8 listopada 2016 r., co orzekł jak w sentencji.