III SA/Wa 2594/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Wesołowska, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od spadków i darowizn postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wyrokiem z 10 września 2009 r. Sąd uchylił zaskarżoną przez Skarżącego T. W. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. W tym samym dniu Skarżący złożył na formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 1.404 zł. Wśród ponoszonych kosztów utrzymania wymienił czynsz – 586 zł, podatek od nieruchomości – 45 zł/rok; opłatę za użytkowanie wieczyste gruntu – 290 zł/rok, energię elektryczną – 80 zł/2 m-ce, gaz – 50 zł/2 m-ce, telefon – 50 zł/3 m-ce, żywność, odzież i inne – 500 zł/m-c. Do majątku zaliczył mieszkanie oraz udział we własności. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący wskazał, że jedynym źródłem jego utrzymania jest renta rodzinna w wysokości 1.404 zł, na dowód czego przedstawił zaświadczenie ZUS. Skarżący wyjaśnił, że nie składał zeznania za 2008 r. gdyż wszystkie jego dochody są wolne od podatku. Podniósł, że kwotę 2.600 zł wydał na zestaw komputerowy celem uzyskania bonifikaty (2%), a komputer został następnie "zwrócony gotówką". Według Skarżącego odziedziczony udział nie generuje dochodów u niego, lecz u jego brata. W ciągu ostatnich 2 lat Skarżący darował swojemu bratu udział wynoszący 25% we własności mieszkania celem spłaty "darowizny udziału mieszkania matki na rzecz Skarżącego w 1994 r.". Poczynione oszczędności Skarżący zużył na opłacenie pomocy prawnej przy sporządzeniu skargi konstytucyjnej (500 zł). Do pisma Skarżący dołączył dwa pisma Spółdzielni o wysokości opłat, ww. zaświadczenie ZUS, kopię pierwszej strony skargi konstytucyjnej, kopię umowy darowizny, informację PIT-11A za 2008 r., wyciągi bankowe, faktury dokumentujące wysokość opłat za gaz i energię. Postanowieniem z 21 października 2009r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu stwierdzono, iż z wyciągu z rachunku karty kredytowej wynika, że we wrześniu 2009r. Skarżący dokonał wpłaty na kwotę ponad 2.189 zł. Źródeł pochodzenia tych środków Skarżący nie ujawnił Od powyższego postanowienia Skarżący pismem z 6 listopada 2009r. wniósł sprzeciw w części odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że Skarżący wykorzystał trwającą do 19 sierpnia 2009r. promocję karty kredytowej, polegajaca na udzieleniu 2% rabatu za zakupy na kartę T.. W związku z tym Skarżący co miesiąc dokonywał zakupu komputera (w cenie powyżej 2000 zł), dzięki czemu otrzymywał rabat, po czym zwracał komputery w punkcie obsługi klienta za gotówkę, bez potrącania rabatu na karcie. Ponadto podkreślono, że Referendarz sądowy nie uwzględnił kosztów sądowych poniesionych przez Skarżącego zarówno w przedmiotowej jak i w innych sprawach. Końcowo Skarżący wniósł o udzielenie pomocy prawnej w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zgodnie prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie Skarżący ostatecznie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi kasacyjnej. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Ustosunkowując się do powyższego należy podkreślić, że to na Skarżącym ciążył obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. W ocenie Sądu treść przedłożonych przez Skarżącego dokumentów wskazuje, że jego miesięczne koszty utrzymania zamykają się kwotą około 1200 złotych.. Analizując sytuację majątkową Skarżącego Sąd uznaje, że Skarżący może uiścić bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania kwotę 100 złotych tytułem wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Porównując kwotę otrzymywanych przez Skarżącego środków z tytułu renty (1404 złotych) z kwotą miesięcznych wydatków (około 1200 złotych ) uznać należy, że Skarżącemu pozostaje miesięcznie kwota około 200 złotych. Uwzględniając czas trwania niniejszego postępowania, jak również uwzględniając okoliczność, że Skarżący liczył się z ewentualną koniecznością wniesienia skargi kasacyjnej uznać należy, że Skarżący mógł i powinien przygotować się do wniesienia wpisu w kwocie 100 złotych, tak jak przygotował się do uiszczenia wynagrodzenia dla pełnomocnika. Dodatkowo podkreślić należy, że Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o znacznej powierzchni, z którego dochód uzyskuje wyłącznie jego brat. Okoliczność, że Skarżący zrezygnował z możliwości uzyskiwania dochodów z nieruchomości nie może powodować przeniesienia powyższych kosztów na ogół obywateli. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, by nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. W konsekwencji brak jest przekonywujących podstaw do stwierdzenia, iż sytuacja, w której Skarżący się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a tym samym uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, biorąc pod uwagę całość przedstawionej wyżej argumentacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Sygn. akt IIISA/WA 2594 /08 UZASADNIENIE Wyrokiem z 10 września 2009 r. Sąd uchylił zaskarżoną przez Skarżącego T. W. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W.. Pismem z 11 września 2009r. Skarżący wniósł o uzupełnienie wyroku o koszty, podnosząc, że Sąd nie wykonał dyspozycji art. 210 § 2 zd. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. dalej powoływanej jako "p.p.s.a.), gdyż nie pouczył Skarżącego na rozprawie o prawie upomnienia się o koszty. W ocenie Skarżącego, w odniesieniu do strony skarżącej występującej w postępowaniu bez pełnomocnika, Sąd jest zobowiązany do pouczenia jej na rozprawie o prawie żądania kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 210 § 1 p.p.s.a. Strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata lub radcy prawnego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie. Wskazane unormowanie stanowi zatem wyłom od zasady oficjalności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyrazem tego jest m.in. przyjęcie, odmiennie niż pod rządami ustawy o NSA zasady, że o zwrocie kosztów postępowania Sąd orzeka w sytuacjach określonych w ustawie (art. 200, 203, 204 p.p.s.a.) w obu instancjach, nie z urzędu, lecz na wniosek strony. Wniosek strona może złożyć zarówno w skardze, jak i w piśmie procesowym kierowanym do Sądu po wniesieniu skargi, a także ustnie do protokołu na rozprawie. Pod rygorem utraty uprawnienia do złożenia żądania o zwrot kosztów, stosowny wniosek musi być złożony najpóźniej do zamknięcia rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia. O przysługującym stronie uprawnieniu i warunkach jego realizacji wojewódzki Sąd administracyjny, a także Naczelny Sąd Administracyjny, ma obowiązek pouczyć stronę w każdym wypadku, gdy nie jest reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego. Jak wynika z akt sądowych (k.78) w wykonaniu zarządzenia o wyznaczeniu rozprawy i wezwania na nią, zawiadomiono Skarżącego o terminie rozprawy, a nadto pouczono go w szczególności o prawie żądania zwrotu kosztów (pkt. 5). Zawiadomienie to wraz z pouczeniem doręczono Skarżącemu 15 lipca 2009r. W świetle powyższego, nie budzi wątpliwości fakt, że Sąd uczynił zadość obowiązkowi wynikającemu z dyspozycji art. 210 § 1 p.p.s.a. Nie można bowiem przyjąć, że Sąd zobowiązany jest do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych jej zachowań, przy wszystkich czynnościach procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 grudnia 2004r. sygn. akt OSK 830/04). W rezultacie brak było podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącego o uzupełnienie wyroku co do rozstrzygnięcia o kosztach, jako że w świetle ww. przepisu utracił on uprawnienie do żądania zwrotu kosztów w następstwie niezłożenia odpowiedniego wniosku w terminie prekluzyjnym określonym w art. 210 § 1 p.p.s.a. Sąd, biorąc pod uwagę całość przedstawionej wyżej argumentacji, na podstawie powołanych przepisów orzekł, jak w sentencji.