III SA/Wa 260/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2003 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - W skardze z 7 stycznia 2009 r. R. Z. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu wskazał, że nie posiada żadnego majątku. Z uwagi na brak zleceń i stan zdrowia musiał zamknąć firmę. Aktualnie nigdzie nie pracuje, nie posiada żadnych dochodów, utrzymuje się z pomocy przyjaciela. Wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika uzasadnił brakiem wiedzy i przygotowania prawniczego, a także problemami zdrowotnymi. Pismem z 11 lutego 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy. W odpowiedzi skarżący wniósł na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazał, iż obecnie poszukuje pracy, ale z uwagi na wiek (60 lat) jest to utrudnione. W lutym 2009 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Zablokowanie kont przez urząd skarbowy uniemożliwia mu jakąkolwiek działalność. Sytuacja materialna wnioskodawcy zmusza go do korzystania z pomocy byłej żony i syna. Skarżący wskazał, iż obecnie leczy się na [...] i [...]. Z kolei oszczędności, które posiadał przeznaczył na porady prawne, pisanie pism i odwołań do równych instytucji. Wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jako jedyne źródło dochodu wskazał wsparcie byłej żony w wysokości 600 zł miesięcznie. Jednocześnie w piśmie załączonym do wniosku wskazał, iż pozostałe dokumenty, o które był wzywany złoży najszybciej jak to będzie możliwe, bowiem czas oczekiwania na te dokumenty w niektórych instytucjach trwa ok. 14 dni. Dodatkowo wyjaśnił, że aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim na dowód czego załączył zwolnienie lekarskie. W załączeniu do pisma z 19 marca 2009 r. skarżący nadesłała zeznanie podatkowe za 2007 r., wyciąg z rachunku bankowego, kserokopię zajęcia komorniczego, kopie dokumentów dotyczących stanu zdrowia. Ponadto oświadczył, iż pod adresem W. ul. [...] zamieszkuje sam w jednym pokoju o pow. 15 m². Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłane dokumenty okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - P.p.s.a.), referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia wyjaśnień odnośnie jego sytuacji majątkowej tj. zeznania podatkowego za 2008 r. lub w inny sposób udokumentowania wysokości dochodów uzyskanych w 2008 r., udokumentowania wysokości dochodów uzyskanych w 2009 r., w tym z tytułu powadzonej działalności gospodarczej, udokumentowania zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w lutym 2009 r., zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego z uwzględnieniem źródeł ich finansowania. W odpowiedzi skarżący nadesłał zeznanie podatkowe za 2008 r. oraz kopię pisma skierowanego do Prezydenta. W. o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej. Ponadto poinformował, iż nie posiada dochodów uzyskanych w 2009 r., w związku z czym, nie może przedstawić zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 §1 powołanej ustawy, czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 §2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 §3 P.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym zauważyć należy, iż celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony wysokość środków, którymi ona dysponuje. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywujący - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Z oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, nie pracuje, nie uzyskuje żadnych dochodów. Korzysta ze wsparcia finansowego byłej żony w wysokości 600 zł miesięcznie. Wnioskodawca zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej w lutym 2009 r. Urząd skarbowy zajął jego rachunek bankowy na pokrycie dochodzonych należności. Z nadesłanych zeznań podatkowych wynika ponadto, iż Skarżący prowadził działalność gospodarczą, z tytułu której uzyskiwał znaczące przychody (w 2007 r. - 173.264,86 zł w 2008 r. - 197.044,26 zł). Referendarz sądowy poddaje w wątpliwość wiarygodność składanych przez skarżącego oświadczeń i stwierdza, że na ich podstawie rzetelna analiza jego zdolności płatniczych nie jest możliwa. W konsekwencji niemożliwe jest też ustalenie czy sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Skarżący konsekwentnie twierdzi, iż jego jedynym źródłem utrzymania jest kwota 600 zł miesięcznie otrzymywana od byłej żony (we wcześniejszych oświadczeniach skarżący wskazuje również na pomoc syna, ewentualnie przyjaciela). Deklarowanie dochodu na tak niskim poziomie - bez jednoczesnego uwiarygodnienia, że dochód ten wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania, może świadczyć o tym, że albo sytuacja bytowa skarżącego w rzeczywistości nie jest taka, jak on sam twierdzi, albo też posiada on większe - niż ujawnione we wniosku - możliwości płatnicze. W tym zakresie skarżący nie wywiązał się w sposób należyty z obowiązku nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego. Mimo dwukrotnego wezwania (z 11 lutego i 20 marca 2009 r.) nie przedstawił miesięcznego zestawienia dochodów i wydatków. Nie udokumentował również pozostawania bez zatrudnienia. Takie uchylanie się od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skutkuje brakiem uprawdopodobnienia informacji wskazanych przez skarżącego we wniosku, a tym samym stanowi przeszkodę do przyznania prawa pomocy. Należy zwrócić uwagę, że zadaniem referendarza sądowego jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji, decydując o przyznaniu prawa pomocy nie można bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła. Dodatkowo, zauważyć trzeba, iż skarżący prowadził działalność gospodarczą, w zakresie [...], z tego tytułu uzyskiwał przychody w wysokości ok. [...] zł rocznie. Działalność tę zawiesił dopiero na początku bieżącego roku, po wniesieniu skargi do Sądu. W konsekwencji, nie sposób dać wiary twierdzeniom skarżącego, że nie posiada on żadnego majątku ruchomego, nieruchomości, oszczędności a nawet mieszkania, skoro jeszcze kilka miesięcy temu prowadził dosyć prężnie działającą firmę. Jak już było wyżej podnoszone, instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej (podkreślenie własne) kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). Skoro przedstawiony przez skarżącego opis tej kondycji budzi w niniejszej sprawie wątpliwości i - jak opisano wyżej - jego oświadczenia są niewiarygodne, na podstawie art. 246 §1 pkt 1 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.