III SA/Wa 2605/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2605/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. F. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. (dalej zwana "Spółką" lub "Skarżącą") wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] lipca 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w dniu 6 października 2015 r. Skarżąca wniosła o zwolnienie w całości od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2016 r. Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na urzędowym formularzu PPPr. Spółka wskazała, że z powodu blokady rachunków bankowych nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada dochodu ani majątku. Ciążą na niej kilkumilionowe zobowiązania podatkowe. Oświadczyła, że nie składała zeznań podatkowych za lata 2014-2015, nie składała też deklaracji VAT z uwagi na wykreślenie z rejestru podatników VAT. W 2016 r. nie osiągnęła żadnych przychodów, ani też nie poniosła żadnych kosztów. Skarżąca nie ma żadnego aktywnego rachunku bankowego, ostatni został zamknięty ponad 6 miesięcy temu. Bilanse oraz rachunki zysków i strat nie zostały sporządzone. Skarżąca nie posiada udziałów w innych podmiotach. Całość jej majątku, w szczególności wierzytelności z rachunków bankowych, została zajęta. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 9 lutego 2017 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że Skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu, który wskazywałby w sposób niebudzący wątpliwości w jakiej sytuacji majątkowej się znajduje. W rezultacie referendarz sądowy miał do dyspozycji jedynie jej oświadczenia, że nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie ma żadnych dochodów. Zdaniem starszego referendarza sądowego o posiadaniu takiego majątku świadczyć może chociażby zawarta w piśmie z 28 grudnia 2016 r. wzmianka o wydaniu wobec Skarżącej "postanowienia zabezpieczającego ...obejmującego całość jej majątku...". Podnoszona okoliczność nieprowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącą nie przesądza o braku majątku, którego upłynnienie pozwalałoby na uiszczenie kosztów sądowych. Skarżąca w sprzeciwie z 20 lutego 2017 r. wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości, przynajmniej w części obejmującej opłatę od skargi. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu sprzeczną z zasadami prawidłowego rozumowania ocenę stanu faktycznego wynikającego z materiałów zgromadzonych przez UKS, w szczególności zaś treści wniosku o zajęciu wszystkich istotnych składników majątku spółki przez przyjęcie, że z postanowienia o zabezpieczeniu wynika posiadanie przez skarżącą majątku, podczas gdy nie ma ona prawa dysponowania tym majątkiem. Spółka podniosła naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. przez pominięcie znajdującego się w aktach sprawy wniosku o wydanie postanowienia o zabezpieczeniu, a w konsekwencji uznanie, że Skarżąca powinna dodatkowo wykazać przesłanki udzielenia jej prawa pomocy. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i odmowę przyznania Skarżącej prawa pomocy, podczas gdy z materiałów zgromadzonych w aktach jednoznacznie wynikało spełnienie przesłanek do przyznania prawa pomocy. Zdaniem Skarżącej, zostały spełnione przesłanki przyznania jej prawa pomocy, ponieważ w toku postępowania przed organami kontroli podatkowej zajęto jej majątek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ww. ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Należy zauważyć, że na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie wskazanemu wyżej podmiotowi prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Jak już wspomniano, stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis sądowy od skargi w wysokości 26.123 zł. W myśl zatem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jej obowiązkiem było wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie Skarżąca nie przedstawiła wraz z urzędowym formularzu PPPr żądanych dokumentów, przedstawiając jedynie własne oświadczenie odnoszące się do stanu majątkowego oraz dochodów Spółki. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 17 grudnia 2015 r. (II FZ 968 i 969/15), nie przedstawienie części dokumentów przez podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy, nie przesądza automatycznie o braku możliwości dokonania oceny merytorycznej wniosku. Należy jej zatem dokonać w oparciu o złożone przez wnioskodawcę dokumenty. Dokonanie takiej oceny uzależnione jest od tego czy na podstawie złożonych dokumentów sąd jest w stanie zobrazować sytuację majątkową spółki. W odpowiedzi na zarzuty Skarżącej wskazać należy, że Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów (oprócz własnego oświadczenia) pozwalających na rzeczywiste zobrazowanie jej sytuacji majątkowej. Brak m.in. dokumentów potwierdzających fakt wypowiedzenia przez bank umów o prowadzenie rachunków bankowych, wykreślenia Skarżącej z rejestru podatników VAT, potwierdzających blokadę rachunków bankowych, dokumentów finansowych dotyczących wspólników Skarżącej nie został uzupełniony innymi równorzędnymi dokumentami, które pozwoliłby w sposób niebudzący wątpliwości ocenić sytuację majątkową i finansową, chociażby stan aktywów spółki. W tej sytuacji okoliczność nieprowadzenia działalności gospodarczej nie przesądza bowiem o braku majątku, którego upłynnienie pozwalałoby na uiszczenie wpisu. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. W ocenie Sądu Skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej żądania. Ocena sytuacji finansowej Skarżącej, wobec nieprzedstawienia wymaganych w toku postępowania dokumentów, musiałaby bowiem nastąpić tylko na podstawie oświadczenia Skarżącej o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Tymczasem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Odnosząc się do podnoszonego przez Stronę faktu zabezpieczenia, wskazać należy, że w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść pozytywnego dla Spółki skutku. Sam fakt zabezpieczenia, nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.