III SA/Wa 2637/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA Małgorzata Długosz - Szyjko po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uzupełnienia postanowienia w przedmiocie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie K. C. (dalej powoływany jako "skarżący") pismem z 25 listopada 2008 r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych precyzując, że wnosi o zwolnienie od wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż nie stać go na poniesienie kosztów sądowych bez znacznego uszczerbku finansowego. Wyjaśnił, że łączna kwota wpisów sądowych, które powinien zapłacić w związku z prowadzonymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi wynosi ponad 6.000 zł, a kolejne sprawy dotyczące jego skarg na postanowienia i decyzje organów podatkowych czekają na przekazanie do Sądu. Stwierdził, że nie ma możliwości poniesienia ciążących na nim kosztów sądowych, dlatego też wnosi o zwolnienie od wpisu w niniejszej sprawie. Dochód, który uzyskuje wystarcza skarżącemu jedynie na utrzymanie. Ze złożonych oświadczeń wynika, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada majątku nieruchomego, oszczędności i przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] euro. Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 4.600 zł brutto miesięcznie oraz utrzymuje się sam. Z dochodu w całości pokrywa koszty zamieszkania, wyżywienia, dojazdu do pracy i nie ma możliwości poczynienia żadnych oszczędności. Pismem z 3 grudnia 2008 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej. W odpowiedzi nadesłał kopię zeznania podatkowego PIT-37 za 2007 r., zaświadczenie o wysokości dochodów uzyskiwanych w 2008 roku, wyciąg z rachunku bankowego. Ponadto oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej, nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej. Dodał, że ponosi wydatki z tytułu opłaty za lokal – 264 zł, energię – 110 zł, gaz – 30 zł, telefon stacjonarny – 100 zł, telefon komórkowy – 150 zł, artykuły biurowe – 100 zł, znaczki do korespondencji – 100 zł, Internet – 70 zł, telewizję kablową – 70 zł, środki czystości – 100 zł, żywność – 1.700 zł, odzież - 200 zł, leki – 200 zł, koszty przejazdów – 100 zł i tych kosztów nie może udokumentować. Postanowieniem z 9 stycznia 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 2637/08 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że w dniu 5 stycznia 2009 r. cofnął skargę w przedmiotowej sprawie, a w związku z tym, że postanowienie referendarza sądowego zostało wydane w dniu 9 stycznia 2009 r. – wniósł o jego uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Skarżący złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Natomiast jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Po przeanalizowaniu wniosku skarżącego oraz przedstawionych przez niego danych o sytuacji finansowej stwierdzić należy, że przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy nie występują. Skarżący określił we wniosku, że wnosi o zwolnienie od zapłaty wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Stwierdzić należy, że obecnie wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego stał się bezprzedmiotowy bowiem wskutek cofnięcia przez skarżącego skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z 10 lutego 2009 r. umorzył postępowanie w sprawie. Skarżący od tego postanowienia nie wniósł skargi kasacyjnej, a zatem obecnie w sprawie nie istnieją koszty do których uiszczenia skarżący byłby zobowiązany. Odnosząc się jednak do sytuacji materialnej Skarżącego należy podnieść, że skarżący utrzymuje się ze stałej pracy uzyskując wynagrodzenie w wysokości 4.600 zł (brutto), a zgodnie z zaświadczeniem zakładu pracy średnie dochody netto w okresie od marca do maja 2008 roku wyniosły 3.321 zł. Ze złożonego zeznania podatkowego za 2007 rok wynika, że skarżący uzyskał dochód do opodatkowania w kwocie 41.911 zł. Oceniając sytuację materialną skarżącego należy mieć na względzie, że zgodnie z Obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 r. (M.P. nr 55, poz. 499) od 1 stycznia 2009 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wnosi 1.276 zł. Natomiast z Komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 12 listopada 2008 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w trzecim kwartale 2008 r. (M.P. Nr 87, poz. 769) wynika, że wynagrodzenie to wyniosło 2.968,55 zł. Porównanie wynagrodzenia skarżącego (4.600 zł brutto miesięcznie) z kwotą wynagrodzenia uznanego za minimalne oraz aktualnego wynagrodzenia przeciętnego, pozwala stwierdzić, że sytuacja finansowa skarżącego jest dobra. Ma on nie tylko możliwość zaspokojenia własnych, niezbędnych potrzeb, ale także uiścić wpis od skargi w niniejszej sprawie. Uzyskując wynagrodzenie znacznie przekraczające średnią krajową i przeznaczając je wyłącznie na własne potrzeby, nie może oczekiwać, że Państwo, a w istocie społeczeństwo, przejmie na siebie koszty związane ze złożeniem skargi. Skarżący wskazał wprawdzie kwoty ponoszonych przez siebie wydatków na mieszkanie, energię, gaz, telefon stacjonarny, artykuły biurowe, znaczki do korespondencji, internet, telewizję kablową, telefon komórkowy, środki czystości, żywność, odzież, koszty przejazdów, leki w łącznej kwocie około 3.294 zł. Niemniej jednak skarżący nie udokumentował tych wydatków, co zasadnym czyni uznanie, iż w istocie stanowią swoistego rodzaju "uśredniony" obraz miesięcznych wydatków. Nie oceniając sposobu i racjonalności czynionych przez skarżącego wydatków, zaznaczyć należy, że swoboda w dysponowaniu posiadanymi środkami nie oznacza, że skarżący może nie liczyć się z koniecznością poniesienia innych wydatków niż te, które sam uznał za istotne. Skoro skarżący dysponuje miesięcznie środkami w wysokości 3.300 zł i jest to kwota pozostawiona do jego wyłącznej dyspozycji należało uznać, że nie znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej. Prawo pomocy ma służyć osobom w przypadku których uiszczenie kosztów sądowych wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny. Nie chodzi tu przy tym o utrzymanie na określonym poziomie i o wpływ ponoszonego wydatku sądowego na obniżenie tego poziomu, czy też jedynie ograniczeniu określonych wydatków. Ustawodawca utrzymanie, jakie nie może doznać uszczerbku, określił "koniecznym" dla wnioskodawcy i jego rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy może być przyznane, jeżeli uiszczenie kosztów zagrozi możliwości zapewnienia potrzeb życiowych, rozumianych jako obiektywnie niezbędne. Ponoszenie kosztów sąowych, jak każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany), powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje jednak osobom, które w istocie rzeczy zmian tych i oszczędności nie mają możliwości dokonać, a wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie. U skarżącego, w świetle akt sprawy, przesłanki te nie zachodzą. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że uiszczenie wszystkich wpisów sądowych w innych sprawach sądowych może spowodować powstanie uszczerbku koniecznego utrzymania jest jedynie przypuszczeniem, które może, ale nie musi zaistnieć. Zapłata poszczególnych wpisów ze względu na różne terminy wnoszonych skarg rozłożona jest w czasie, co pozwala na czynienie racjonalnych oszczędności w wydatkach oraz daje możliwość zapłaty wpisów, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Co więcej skarżący niektóre skargi cofnął, co oznacza zmniejszenie łącznego obciążenia kosztami postępowania. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.