III SA/Wa 264/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Hanna Kamińska, Sędziowie sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.), sędzia WSA Jakub Pinkowski, Protokolant Anna Zientara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi K. Przedsiębiorstwa Budowlanego S.A. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty z tytułu wpłat na PFRON 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], określił K. Przedsiębiorstwu Budowlanemu S.A. wysokość nadpłaty, z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, powstałej na skutek dokonania przez spółkę wpłat kwot większych od należnych za okres od stycznia 1992 r. do czerwca 1994 r. objęty ugodą bankową. Od powyższej decyzji, pełnomocnik K. Przedsiębiorstwa Budowlanego S.A. złożył odwołanie, zarzucając jej naruszenie art. 72 § l ustawy Ordynacja podatkowa, poprzez odmowę stwierdzenia pełnej nadpłaty z tytułu wpłat na PFRON oraz naruszenie art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 10 czerwca 1993 r. o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków oraz o zmianie niektórych ustaw, poprzez przyjęcie, że ugoda bankowa zawarta przez podatnika z wierzycielami pozwala dłużnikom spółki redukować swoje zobowiązania. Na tej podstawie spółka wniosła o zmianę decyzji w zaskarżonej części i powiększenie kwoty nadpłaty określonej przedmiotową decyzją z dnia [...] marca 2003 r. o [...]zł. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił argumentację przedstawiona w zaskarżonej decyzji, w szczególności w zakresie sposobu wyliczenia kwoty nadpłaty. Zdaniem organu II instancji, skorygowaniu za okres objęty ugodą bankową podlegały zobowiązania powstałe przed zastosowaniem jej postanowień, w przeciwnym wypadku doszłoby do sytuacji, w której PFRON dokonałby umorzenia w wysokości ponad 40% kwoty zobowiązań objętych ugodą bankową. W uzasadnieniu decyzji wskazano również, iż przedmiotowa nadpłata powstała dnia [...] lipca 1997 r. tj. w dniu zapłaty ostatniej raty bankowego postępowania ugodowego. Nadpłata nie istniała w dniu składania pisma z dnia [...] grudnia 1996 r. z uwagi na zastosowanie postanowień ugody bankowej polegającej na zaliczeniu wpłat rat w wysokości wyższej od należnej na poczet rat następnych. Z uwagi na powyższe decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] marca 2003 r., organ odwoławczy uznał za prawidłową. Na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej pełnomocnik spółki wniósł skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze, strona skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie art. 11 ustawy z dnia 3 lutego 1993 r. o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków (Dz. U. Nr 18, poz. 82, z późn. zm.), poprzez ustalenie, że ugoda zawarta z wierzycielami przez skarżącego oznacza redukcję jego wierzytelności wobec Funduszu. Strona skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisu art. 75 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez odmowę zwrotu nadpłaty podatkowej w pełnej wysokości. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, niezrozumiale jest, dlaczego kwota zapłacona przez skarżącego, której zwrotu się domaga, powinna być zredukowana o wartość umorzenia wynikającą z ugody bankowej. W ocenie pełnomocnika skarżącej, uzasadnienia decyzji organów obu instancji są niejasne i nie wynika z nich w jaki sposób wyliczono wysokość nadpłaty. Strona skarżąca wskazała również na długi okres załatwiania spraw przez organy obu instancji. Na tej podstawie pełnomocnik spółki wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w zakresie czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Natomiast w myśl § 2 tego unormowania, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Z momentem ustanowienia pełnomocnika strona uzyskuje uprawnienia do występowania przed organem za jego pośrednictwem bądź też łącznie z nim. Organ rozstrzygający sprawę administracyjną, staje natomiast przed obowiązkiem prowadzenia postępowania przede wszystkim z udziałem tego pełnomocnika. Konieczność ta wynika wprost z w/w art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, który ustala, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika organ administracji pisma doręcza temu pełnomocnikowi. Przepis ten nie przewiduje żadnych modyfikacji tej zasady. Należy wobec tego wnioskować, że w razie ustanowienia pełnomocnika brak jest podstaw prawnych do kierowania pism bezpośrednio do strony postępowania administracyjnego. Niezależnie od przedstawionych twierdzeń zauważyć należy, że doręczenie pisma tylko stronie, która działa przez ustawowego przedstawiciela lub ustanowionego pełnomocnika jest bezskuteczne. Inna sytuacja zachodzi w przypadku doręczenia pisma stronie i ustanowionemu pełnomocnikowi bądź przedstawicielowi. Orzecznictwo sądowe przyjmuje tu jednoznacznie, że doręczenie pisma stronie nie ma tu żadnego znaczenia procesowego. Jednoczesne doręczenie pisma stronie i pełnomocnikowi wywołuje jedynie ten skutek, że strona jest poinformowana o treści pisma, natomiast bieg terminu (np. do wniesienia środka odwoławczego) rozpoczyna się z datą skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikowi (por. postanowienie NSA z dnia 11 marca 1997r., I S.A./Po 1333/96, cyt. W: A. Bącal, B. Dauter: Ordynacja podatkowa w orzecznictwie sądowym, "Prawo Podatkowe", z. 88, Warszawa 2001, s. 259). Strona w niniejszej sprawie działała przez pełnomocnika, świadczą o tym jednoznacznie akta sprawy w szczególności decyzje wydane przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...].10.2001r., znak [...] i z dnia [...].10.2002r., znak [...], które były wydane w tej sprawie na wcześniejszym jej etapie. Skoro więc w niniejszej sprawie stronie doręczono decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] marca 2003r. nr [...], a nie pełnomocnikowi, to nastąpiło naruszenie art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej Z tego wynikają takie konsekwencje, że jeżeli strona powinna o czynnościach organu dowiadywać się przez pełnomocnika, albowiem inna forma w przepisach Ordynacji podatkowej nie jest przewidziana, to pominięcie tego pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym musi być traktowane i jest równoznaczne z pominięciem strony. Bez znaczenia prawnego zatem będzie fakt osobistego udziału strony w toczącym się postępowaniu, jeżeli nie może ona korzystać z pomocy swego pełnomocnika. Prawo udzielenia pełnomocnictwa wiąże się z prawem do cofnięcia pełnomocnictwa w każdym czasie, a także do chwilowego eliminowania czynności pełnomocnika, czy też jego udziału w poszczególnych fazach postępowania administracyjnego. Jest to jednak prawo mocodawcy a nie jego strony przeciwnej, czyli organu administracji państwowej, który ze względów oczywistych nie może mieć uprawnień do ingerowania w realizowanie tego pełnomocnictwa bądź też zakłócenie jego toku. Odwrotnie, z mocy art. 123 Ordynacji podatkowej - statuującego naczelną zasadę postępowania w postaci czynnego udziału strony - organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a także umożliwiać im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. System postępowania administracyjnego (podatkowego) został stworzony po to, aby zagwarantować stronom ochronę wobec władczych działań organów administracyjnych i umożliwić im wpływ na te działania. Temu celowi służy właśnie przedstawiona powyżej zasada czynnego udziału strony w postępowaniu. Jeżeli zatem strona powołuje radcę prawnego jako swego pełnomocnika w postępowaniu przed organami administracji państwowej, to czynność ta jedynie wzmacnia gwarancje zrealizowania tych zasad. Pominięcie zatem przez organ administracji państwowej pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym, co oznacza, że staje się ono tym samym przesłanką do wznowienia postępowania. W myśl art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Niedoręczenie prawidłowo ustanowionemu pełnomocnikowi strony, decyzji organu pierwszej instancji, stanowi jednoznacznie o pozbawieniu strony możliwości czynnego udziału w postępowaniu. Strona postępowania administracyjnego, ustanawiająca pełnomocnika, chroni się przed skutkami nieznajomości prawa, a jeżeli organ administracji pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania administracyjnego, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa (por. postanowienie SN z dnia 9 września 1993r.). W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, iż pominięcie pełnomocnika w postępowaniu nastąpiło z winy organu rozstrzygającego. W tym stanie rzeczy nastąpiło naruszenie prawa dające podstawy do wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, dlatego też zaistniały podstawy do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosownie do treści art. 152 cyt. ustawy Sąd stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, przy czym rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.