III SA/Wa 2678/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Dziełak (sprawozdawca), Sędzia WSA Aneta Lemiesz, Protokolant referent stażysta Marika Krawczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2012 r. sprawy ze skargi S. M. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie zażalenia na niezałatwienie w terminie sprawy oddala skargę Z akt sprawy wynikało, że postanowieniem z [...] stycznia 2010r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., uwzględniając wniosek R. B. z [...] stycznia 2010r., orzekł o zwrocie na jego rzecz kwoty 75.640 zł, uiszczonej tytułem ceny nabytego w drodze licytacji kombajnu zbożowego. Zwrot miał być dokonany na rachunek bankowy w Banku [...] w N. wskazany przez R. B. we wniosku o zwrot. Powołując się na art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego ("k.p.a.") Skarżący – S. M., złożył zażalenie z [...] lipca 2010 r. na niezałatwienie sprawy wykonania powyższego postanowienia w terminie określonym w art. 35 k.p.a. Podniósł, iż wniosek z [...] stycznia 2010r. w swej treści stanowił również przekaz na jego rzecz świadczenia przysługującego R.B. od organu egzekucyjnego. We wniosku R.B. wskazał bowiem rachunek bankowy należący do Skarżącego. Tym samym organ powiadomiony został o przekazie i od tego momentu zobowiązany był przekazać świadczenie Skarżącemu, czego nie uczynił. Postanowieniem z [...] sierpnia 2010r. Dyrektor Izby Skarbowej w S. jako bezprzedmiotowe umorzył postępowanie wszczęte powyższym wnioskiem Skarżącego. Stwierdził, że postanowienie w sprawie zwrotu wpłaconej kwoty zostało wydane w terminie określonym w art. 35 k.p.a. i doręczone stronie postępowania, tj. R.B.. Odwołując się do zamieszczonej w art. 28 k.p.a. definicji strony postępowania wyjaśnił, że stroną postępowania licytacyjnego oraz zwrotu kwoty wpłaconej z tytułu nabycia ruchomości jest R.B. i to on jest podmiotem legitymowanym do wniesienia środka zaskarżania na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] stycznia 2010r. Skarżący nie był uczestnikiem licytacji i nie dokonywał z tego tytułu żadnych wpłat. Dlatego też nie dotyczy go rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie zwrotu kwoty 75.640 zł. Skarżącemu nie przysługuje zatem przymiot strony w postępowaniu z wniosku R.B. o zwrot wpłaconej kwoty. Brak przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym stanowi przeszkodę do załatwienia sprawy zainicjowanej podaniem innej osoby. Dyrektor Izby Skarbowej podał ponadto, że R.B. posiada informacje o powodach, dla których wpłacona kwota nie została zwrócona na wskazany przez niego rachunek bankowy. W zażaleniu na to postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie i nakazanie wykonania postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] stycznia 2010r. Zarzucił nieprawdziwą interpretację przedstawionych faktów, działanie na jego szkodę oraz oparcie rozstrzygnięcia na fałszywych przesłankach. Podniósł, że w sentencji postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego nie podano tak ważnego elementu jak imię i nazwisko strony, która na mocy tego postanowienia ma otrzymać zwrot kwoty 75.640 zł. Zdaniem Skarżącego, z uwagi na prawomocność postanowienia z [...] stycznia 2010r. zaskarżone postanowienie winno być uchylone jako bezzasadne. Postanowieniem z [...] lipca 2011r. Minister Finansów postanowienie organu pierwszej instancji utrzymał w mocy. Przytoczył treść art. 105 k.p.a., przewidującego umorzenie postępowania, które z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania występuje, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przedmiotem postępowania administracyjnego są sprawy indywidualne z zakresu prawa administracyjnego, przy czym sprawą indywidualną jest sprawa skierowana do konkretnej osoby. Minister Finansów wyjaśnił, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego rozstrzygało sprawę indywidualną z zakresu prawa administracyjnego, której stroną był R.B., kreując jego prawa w zakresie zwrotu kwoty wpłaconej tytułem nabycia ruchomości w drodze licytacji publicznej. Słusznie zatem Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że Skarżący nie był stroną tego postępowania i w związku z tym nie przysługiwały mu żadne środki zaskarżenia. W ocenie Ministra Finansów, okoliczność, że rachunek wskazany przez R.B. należy do Skarżącego, nie może stanowić podstawy do uznania, iż posiada on przymiot strony w tym postępowaniu. W skardze złożonej na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji. Zarzucił naruszenie: – art. 28 k.p.a. przez uznanie, że nie był on stroną postępowania zakończonego wydaniem przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowienia z [...] stycznia 2010r. oraz postępowania zakończonego wydaniem przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowienia z [...] sierpnia 2010r.; – art. 105 § 1 k.p.a. przez uznanie, że postępowanie zakończone postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z [...] sierpnia 2010r. stało się bezprzedmiotowe; – art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego ("k.c.") przez akceptację jako organ przełożony niewykonania zobowiązania pieniężnego przelanego na Skarżącego przez R.B.. Uzasadniając powyższe zarzuty Skarżący przypomniał, że stosowanie prawa materialnego i procesowego następuje na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu administracyjnym. Uważał, iż wydając na wniosek R.B. postanowienie z [...] stycznia 2010r. Naczelnik Urzędu Skarbowego potwierdził otrzymanie zawiadomienia o przelewie wierzytelności na rzecz Skarżącego i postanowił wykonać zobowiązanie pieniężne, jakie wierzytelność ta stanowiła. Postanowienie to stało się ostateczne, prawomocne i wykonalne. Nie można więc było nie wykonać go bez obrazy prawa zarówno administracyjnego, jak i cywilnego. Skarżący podniósł ponadto, że R.B. wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego o sprostowanie oczywistej omyłki w postanowieniu tego organu poprzez uzupełnienie braku na końcu sentencji poprzez podanie imienia i nazwiska Skarżącego. Zdaniem Skarżącego, uznanie iż nie był on stroną obu postępowań administracyjnych, których dotyczy skarżone postanowienie, stanowi obrazę prawa administracyjnego. Zgodnie z art. 28 k.p.a. Skarżący był stroną tych postępowań, ponieważ od chwili przyjęcia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zawiadomienia o przelewie wierzytelności (tj. [...] stycznia 2010r.) jego interesu prawnego dotyczyło postępowanie toczące się przed tym organem. Natomiast wnosząc do Dyrektora Izby Skarbowej zażalenie z [...] lipca 2010r. Skarżący zażądał czynności organu ze względu na swój interes prawny. Rachunek bankowy Skarżącego został bowiem uznany postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego za właściwy do spełnienia nań należnego świadczenia. Przyjmując bezpodstawnie, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowe Minister Finansów naruszył art. 105 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Zarzuty skargi uznał za niezasadne. Wyjaśnił, że ani on, ani Dyrektor Izby Skarbowej nie posiadają umocowania do rozstrzygania kwestii wzajemnych rozliczeń finansowych pomiędzy Skarżącym i R.B., a tym bardziej do kontrolowania przebiegu ich realizacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji umarzające jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte zażaleniem Skarżącego na niezałatwienie w terminie sprawy wykonania postanowienia o zwrocie kwoty uiszczonej tytułem ceny ruchomości nabytej w drodze licytacji publicznej. Podstawę prawną zażalenia Skarżącego stanowił art. 37 § 1 k.p.a., który w brzmieniu obowiązującym do [...] kwietnia 2011r. stanowił, że na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub ustalonym w myśl art. 36 stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia. Jako sprawę wymagającą załatwienia w terminach wskazanych powyższym przepisem Skarżący wskazał wykonanie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] stycznia 2010r., orzekającego o zwrocie na rzecz R.B. kwoty uiszczonej tytułem ceny kombajnu zbożowego nabytego w drodze licytacji. Postanowienie powyższe wydane zostało przez organ egzekucyjny, na podstawie art. 107 § 2d ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a.", zgodnie z którym nabywca może zrzec się nabytej rzeczy i żądać zwrotu zapłaconej ceny, jeżeli w terminie, o którym mowa w § 2a, skarga nie została rozpatrzona, a nabywcy rzecz nie została wydana. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że podmiotem któremu organ egzekucyjny zwraca zapłaconą cenę, jest nabywca uprawniony do wystąpienia z żądaniem w tym przedmiocie. Z tego też względu adresatem postanowienia orzekającego zwrot uiszczonej ceny jest wyłącznie R.B. jako uprawniony nabywca. Oznacza to, że tylko i wyłącznie on mógł postanowienie to zaskarżyć i tylko on mógł domagać się wykonania tego postanowienia. Innymi słowy, nie będąc nabywcą kombajnu zbożowego Skarżący nie mógłby być stroną postępowania zakończonego postanowieniem orzekającym zwrot ceny tego kombajnu i nie przysługiwało mu uprawnienie do domagania się wykonania tego postanowienia. Kwota wskazana w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] stycznia 2010r. była kwotą należną R.B., a nie Skarżącemu. Korzystając z uprawnienia do zrzeczenia się nabytej rzeczy oraz żądania zwrotu zapłaconej ceny, R.B. jako rachunek bankowy, na który należy dokonać zwrotu, mógł wskazać dowolny rachunek bankowy, zarówno swój, jak i innej osoby – także Skarżącego. W istocie jest to kwestia techniczna, w którą organ egzekucyjny nie ingeruje. Dlatego też wskazanie rachunku Skarżącego nie skutkowało powstaniem jakichkolwiek jego roszczeń i uprawnień wobec organu egzekucyjnego. W rezultacie pomimo wskazania we wniosku z [...] stycznia 2010r. rachunku bankowego Skarżącego, kwota 75.640 zł. pozostała kwotą należną R.B., nie zaś Skarżącemu jako właścicielowi rachunku bankowego. Tak też kwotę tę obowiązany był traktować organ egzekucyjny. Oznacza to, że w odniesieniu do tej kwoty – jako stanowiącej własność R.B. – mogły być podejmowane działania skutkujące wyłączeniem fizycznego niejako jej przekazania na rachunek bankowy wskazany w powyższym wniosku. Najkrócej rzecz ujmując – zagadnienie zwrotu przedmiotowej kwoty jest zagadnieniem istniejącym między R.B. i organem egzekucyjnym. Jak już Sąd wskazał, podmiotem, który mógłby domagać się wykonania postanowienia jest zatem R.B.. I to R.B. mógłby żądać, aby postanowienie wykonano dokonując zwrotu ceny na wskazany przez niego rachunek bankowy Skarżącego. Samo bowiem wskazanie rachunku bankowego Skarżącego przez R.B. i wynikające stąd uwzględnienie numeru tego rachunku w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] stycznia 2010r. nie czyni Skarżącego adresatem tego postanowienia, ani też stroną postępowania zakończonego jego wydaniem. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, wskazanie przez R.B. jego rachunku bankowego jako właściwego do dokonania zwrotu nie jest równoznaczne z dokonaniem przelewu wierzytelności w rozumieniu art. 509 k.c., wymagającym zawarcia stosownej umowy między zbywcą i nabywcą wierzytelności. Nie mogłoby być również potraktowane jako zawiadomienie o dokonaniu cesji, skoro nic takiego z wniosku R.B. nie wynikało. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że podejmując rozstrzygnięcia w ramach postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny działa w oparciu o przepisy u.p.u.a. i w zakresie wyznaczonym tymi przepisami. Skoro w świetle przepisów tej ustawy zwrot określonej kwoty przysługuje nabywcy rzeczy w drodze licytacji, organ egzekucyjny obowiązany jest kwotę tę traktować jako należną nabywcy, nie zaś podmiotowi, z którym nabywcę łączą jakiegoś rodzaju więzi nie wynikające z przepisów ww. ustawy, a np. więzi o charakterze cywilnoprawnym. Istnienie takich więzi nie mogło być też uwzględnione przez organy orzekające w rozpoznanej sprawie. Prawidłowo zatem, stwierdziwszy iż zwrot kwoty 75.640 zł orzeczony został na rzecz R.B., Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że Skarżący nie był uprawniony do złożenia zażalenia przewidzianego w art. 37 § 1 k.p.a. Postępowanie wszczęte tym zażaleniem było bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu, o czym zasadnie orzekł Dyrektor Izby Skarbowej. Brak żądania legitymowanego podmiotu przesądza bowiem o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Wyjaśnić przy tym należy, że zażalenie przewidziane w art. 37 § 1 k.p.a. jest środkiem stosowanym w toku postępowania administracyjnego, a z mocy art. 18 u.p.e.a. – także w postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli w ramach tego postępowania konieczne jest podjęcie określonego rozstrzygnięcia. Skarżący domagał się natomiast wykonania rozstrzygnięcia, które już zapadło. Wniosek Skarżącego z [...]lipca 2010r., stanowił więc podanie w rozumieniu art. 61 § 1 k.p.a. Jego złożenie wszczęło postępowanie administracyjne, które ze wskazanych wyżej względów podmiotowych podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Minister Finansów nie twierdził, że Skarżący nie jest stroną postępowania zakończonego postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z[...] sierpnia 2010r. Skarżący był adresatem tego postanowienia i z tego względu Minister Finansów jako organ odwoławczy podjął rozstrzygnięcie co do zasadności jego zażalenia wniesionego na to postanowienie. Nie zmienia to jednak faktu, iż – jak wskazano wyżej – bezprzedmiotowe było postępowanie wszczęte wnioskiem Skarżącego z [...] lipca 2010r., a bezprzedmiotowość ta wynikała z faktu, że Skarżący nie był uprawniony do złożenia takiego wniosku. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić również należy, że postępowanie toczące się przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego nie dotyczyło interesu prawnego Skarżącego. O istnieniu w danej sprawie interesu prawnego określonego podmiotu decyduje norma prawa materialnego, na której oparto akt administracyjny. Jak już Sąd wskazał, z art. 107 § 2d u.p.e.a., stanowiącego podstawę postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z 28 stycznia 2010r., nie wynikały dla Skarżącego żadne uprawnienia, ani też żadne obowiązki. Analogicznie, Skarżący nie miał zatem także interesu prawnego w złożeniu związanego z tym postanowieniem zażalenia z 20 lipca 2010r. Jeżeli między Skarżącym i R.B. istniały rozliczenia finansowe, których dokonaniu służyć miało wskazanie rachunku bankowego Skarżącego jako właściwego do zwrotu ceny zapłaconej w ramach licytacji, Skarżącemu można byłoby co najwyżej przypisać interes faktyczny w doprowadzeniu do zwrotu tej ceny na jego rachunek. Jednakże interes faktyczny nie jest wystarczający do uzyskania przymiotu strony postępowania administracyjnego. Nie jest też żadną przesłanką do stania się "stroną" postępowania egzekucyjnego lub też uczestnikiem czynności dokonywanych w ramach tego postępowania. Przepisy u.p.e.a. zawierają wyczerpującą regulację dotyczącą podmiotów postępowania egzekucyjnego, przy czym nie nawiązuje ona do pojęcia "strony postępowania" w rozumieniu k.p.a. Sąd nie stwierdził, aby w rozpoznanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa w sposób, który skutkowałby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270).