III SA/Wa 2680/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędzia WSA Marek Wroczyński (spr.), Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant R.P., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi W. na decyzję P. z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonywana w całości. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Nr [...] P. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm. dalej u.s.u.s) po rozpoznaniu wniosku W. K. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 113.201,00 zł, ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 172.995,92 zł oraz ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w łącznej kwocie 37.871,13 zł. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 u.s.u.s, pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w tym kosztów i odsetek, nie można również przyjąć, że opłacenie zaległych składek zagroziłoby dalszej egzystencji rodziny wnioskodawcy, bowiem posiada on dochód, który gwarantuje, że rodzina nie zostanie pozbawiona możliwości realizacji podstawowych potrzeb życiowych, tym bardziej, że istnieje możliwość ratalnej spłaty zadłużenia. Wskazano, że skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. Nr [...] P. w wyniku wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy decyzję I instancji i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 212.422,85 zł, ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 172.995,92 zł oraz ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w łącznej kwocie 37.871,13 zł. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożył W. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, orzeczenie o umorzeniu należności stanowiących odsetki od składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez skarżącego w kwocie 92.221,00 zł, na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 113.201,00 zł, od ubezpieczenia własnego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 12.003,00 zł., umorzenie pretensji głównej tj. składek na ubezpieczenie pracowników w części w części finansowanej przez płatnika w kwocie 80.774,92 zł, umorzenie należności z tytułu składek i odsetek z tytułu ubezpieczenia własnego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w kwocie 37.871,13 zł oraz wnosząc o obciążenie ZUS kosztami postępowania sądowego. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1356) oraz błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza pominięcie sytuacji materialnej, rodzinnej jak również prowadzenie wobec niego jako upadłego postępowania upadłościowego. W odpowiedzi na skargę P. podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wobec tego zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] lutego 2006 r. są zgodne z obowiązującym prawem i ustalonym stanem faktycznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem (legalności) zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu należnych składek z odsetkami na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymienione wyżej należności mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, natomiast przesłanki takiego umorzenia przewiduje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1356 dalej rozporządzenie). Wyjaśnić należy, ze decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia, oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Prezesowi ZUS po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania wyjaśniającego w ramach obowiązujących przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art.1 p.p.s.a.). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie, co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie może zatem nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, nie może również merytorycznie rozstrzygnąć w kwestii umorzenia należności, gdyż takiej możliwości nie dają mu obowiązujące przepisy p.p.s.a. Kontrola ta obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydania decyzji z punktu widzenia jej słuszności czy sprawiedliwości. Postępowanie poprzedzające wydanie przez P. decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 kpa. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa ZUS (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Zdaniem Sądu kontrolowane postępowanie nie spełnia wymogów przewidzianych przepisami kpa, w szczególności art. 107 § 3 kpa. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie spełnia wymogów określonych tym przepisem, w szczególności zaś nie może być uznane za wyczerpujące. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, do jakich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie spełnia szczególnie istotną rolę. Pozwala ono na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowość uzasadnienia należy oceniać również w kontekście wyrażonej w art. 11 k pa zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do okoliczności przedstawionych w pismach skarżącego, przede wszystkim nie ocenił podnoszonej przez skarżącego okoliczności prowadzenia przez kilka lat postępowania upadłościowego, które zostało umorzone wskutek braku środków finansowych i majątkowych upadłego oraz obecnej jego obecnej sytuacji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby Prezes Zakładu, jako organ rozpoznający sprawę po złożeniu wniosku o ponowne jej rozpatrzenie, dokonał ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wyjaśnienia sprawy. W uzasadnieniu brak jest rozważań Prezesa Zakładu dotyczących oceny sytuacji majątkowej skarżącego, koniecznej do zastosowania odpowiednich przepisów prawa materialnego, regulujących kwestię umorzenia zaległości z tytułu składek. Nie poczyniono jakichkolwiek ustaleń pod kątem okoliczności przedstawionych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a mianowicie czy w przedmiotowej sprawie zachodzi lub nie "uzasadniony przypadek" z uwagi na okoliczności dotyczące stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego. Organ jedynie stwierdził, iż "obecna sytuacja finansowa, chociaż niewątpliwie trudna pozwala na zaspakajanie potrzeb życiowych rodziny w podstawowym zakresie", zaś "należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności - a taka sytuacja w odniesieniu do skarżącego nie ma miejsca, gdyż w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą osiągając dochody". Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego ( do podkreślenia uznaniowości decyzji sprowadziło się jej uzasadnienie) wymagają szczególnej staranności w przedstawieniu przesłanek i wniosków jaki legły u podstaw jego zastosowania. Brak w zaskarżonej decyzji należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia i powoływanie się na ogólniki jest zaprzeczeniem uznania administracyjnego i wskazuje na dowolność organu. Dodać także należy, że zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej tym przepisem zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 kpa stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek ten wynika dla organu niezależnie od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, ponownie rozpatrujący sprawę. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań miedzy nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Organ może również w przypadku wątpliwości lub w celu wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy skorzystać z możliwości przesłuchania wnioskodawcy w charakterze strony (art.86 kpa) bądź tez przeprowadzić rozprawę administracyjna, o której mowa w przepisach działu II rozdziału 5 kpa. Sąd wskazuje, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, należy wyeliminować powyższe wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. Zakres w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.