III SA/Wa 2686/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant E.K., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) czerwca 2006 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę Wnioskiem z 9 grudnia 2004 r. skarżący W.S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w O. o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Prośbę swą umotywował trudną sytuacją finansową i rodzinną, związaną z niskimi dochodami, w znacznej mierze wykorzystywanymi na specjalistyczne leczenie niepełnosprawnego syna. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z (...) lutego 2005 r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie (...)zł, ubezpieczenie zdrowotne w kwocie (...)zł i Fundusz Pracy w kwocie (...)zł za okres od listopada 2003 r. do października 2004 r. Powołując się na przepis art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) - dalej powoływanej jako: u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) organ stwierdził, iż w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono przesłanek umorzenia zadłużenia. Wykazano, iż skarżący osiąga dochód z działalności gospodarczej, jego żona z tytułu wynagrodzenia, zaś syn - renty, co pozwala sądzić, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w dogodnym systemie ratalnym, bez znacznego uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych rodziny zobowiązanego. Od powyższej decyzji strona wniosła - zgodnie z pouczeniem - wniosek do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, przedkładając nowy dowód w postaci opinii sądowo-lekarskiej z dnia 9 lutego 2004 r. dotyczącej syna - Ł. S.. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] marca 2005 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - dalej : K.p.a, po rozpoznaniu wniosku strony w trybie art. 127 § 3 - utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2005 r. Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego - art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 ust. 1 i 2 powołanego powyżej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., a także art. 7, art. 8 i art 107 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego zbadania sprawy oraz brak uzasadnienia faktycznego i prawnego, w tym brak wyjaśnienia, dlaczego odrzucono argumenty strony skarżącej. W przekonaniu skarżącego należycie udokumentował on swoją sytuację materialną i rodzinną. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji bądź jej zmianę i umorzenie zaległych należności w kwocie 8.218,06 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 października 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1268/05, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, gdyż w stanie prawnym obowiązującym w chwili jej wydania, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w kwestii umorzenia zaległych składek był Minister Polityki Społecznej. Natomiast w przedmiotowej sprawie decyzja wydana została przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W wyniku zmiany brzmienia art. 83 ust. 4 u.s.u.s. dokonaną ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2005 r. Nr 150, poz. 1248) do rozpatrzenia wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy z dniem 24 sierpnia 2005 r. stał się właściwy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Decyzją z [...] czerwca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2005 r. i umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za część grudnia 2003 r. oraz okres od stycznia 2004 r. do października 2004 r. w łącznej kwocie 5.164,55 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2003 r. do października 2004 r. w łącznej kwocie 1.906,25 zł, oraz Fundusz Pracy za okres od listopada 2003 r. do października 2004 r. w łącznej kwocie 395,55 zł. Różnica między kwotą umorzoną, a wnioskowaną do umorzenia przez Skarżącego wynikła z tego, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel Skarżącego, zwrócił się do organu egzekucyjnego - Urzędu Skarbowego o wyegzekwowanie zaległości ciążących na Skarżącym. Do dnia wydania decyzji umorzeniowej, Urząd Skarbowy w drodze prowadzonej egzekucji wyegzekwował kwotę 882,70 zł, która pokryła zaległa składkę na ubezpieczenie społeczne za listopad 2003 r. i część grudnia 2003 r. W.S. nie zgodził się z wydaną decyzją i pismem z [...] lipca 2006 r. zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podkreślił, że w jego ocenie organy nie wykonały wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 października 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1268/05, a ponadto bezpodstawnie w trybie egzekucji pobrały od niego kwotę 1.493,60 zł. Zdaniem Skarżącego zaległa składka za listopad 2003 r. i część grudnia 2003 r. winna być mu umorzona, a wyegzekwowana kwota zwrócona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: na wstępie należy podkreślić, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Sądy, rozpoznając skargi, między innymi na decyzje administracyjne, badają czy odpowiadają one prawu i czy organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie nie naruszył obowiązujących zasad procedury przy czym, stosownie do art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione, jak również ma prawo uwzględnić jedynie część wniosków skargi. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję jeżeli stwierdzi, że doszło do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) P.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, że sądy administracyjne nie zastępują organów administracji publicznej w podejmowaniu decyzji, gdyż zgodnie z cytowanymi przepisami nie kształtują wydanymi wyrokami praw i obowiązków stron postępowania administracyjnego. Stosownie do powołanych przepisów Sąd zbadał prawidłowość toczącego się postępowania administracyjnego, którego ramy nakreśla przepis art. 123 u.s.u.s. - wprowadzając zasadę stosowania do postępowań o umorzenie należności przepisów K.p.a. Sąd nie stwierdził naruszenia prawa. Wydana decyzja aczkolwiek zdaniem skarżącego krzywdząca, zawiera wszystkie wymagane przepisem art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. elementy, a uzasadnienie odnosi się do ustaleń faktycznych i prawnych. Decyzja wydana na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. jest rodzajem decyzji o charakterze uznaniowym wobec czego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może swobodnie oceniać dokonane ustalenia pod kątem istniejącej podstawy prawnej. Natomiast wydana decyzja nie może być dowolna, wykraczając poza ramy przepisu, stanowiącego podstawę uprawnień. Przepis art. 28 ust.3a u.s.u.s. wyraźnie stanowi, że "należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z późn. zm.), 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne." Stosownie zaś do § 3 ust.1 cytowanego już rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane o ile zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności wobec zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Jednakże i w tym przypadku przepis określa rodzaj okoliczności, uzasadniających taką decyzję, wskazując, iż może to nastąpić w przypadkach niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia albo też przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania przez niego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwia uzyskiwanie dochodu. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń wykazał, że w przedmiotowej sprawie mimo braku całkowitej nieściągalności zachodzi przesłanka wymieniona w przepisach rozporządzenia, odnosząca się do sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, zgodnie, z którą opłacenie zaległych składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja posiadała wady, skutkujące jej uchyleniem bowiem została wydana zgodnie z przepisami, będącymi jej podstawą prawną jak też po ustaleniu i rozpoznaniu całokształtu materiału dowodowego. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wykonał wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 października 2005 r., sygn. akt. III SA/Wa 1268/05, wyjaśnić należy, że wyrok ten, był wyrokiem stwierdzającym nieważność uprzedniej decyzji Prezesa Zakładu odmawiającej umorzenia skarżącemu zaległych składek. Wyrok stwierdzający nieważność decyzji, nie jest wyrokiem merytorycznie odnoszącym się do sprawy, on tylko kasuje decyzję, ze względów uchybiających procedurze administracyjnej w przypadkach wymienionych w art. 156 § 1 Kpa. Wyrok, ten odmiennie od wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję, w swoim uzasadnieniu nie zawiera wskazań dla organu co do dalszego postępowania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W związku z tym odnośnie wyroku stwierdzającego nieważność, nie można czynić zarzutu niewykonania takiego wyroku. Zaznaczyć należy, że wymienionym wyrokiem Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji ze względu na niewłaściwość organu orzekającego w sprawie, gdyż na mocy przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w kwestii umorzenia zaległych składek na ubezpiecznie społeczne był Minister Polityki Społecznej, natomiast w sprawie orzekł Prezes Zakładu. Ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2005 r. nr 150, poz. 1248) z dniem 24 sierpnia 2005 r. właściwym do rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w kwestii umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne stał się Prezes Zakładu i zgodnie z powołaną regulacją, organ ten orzekł w przedmiotowej sprawie. Na marginesie sprawy należy również wyjaśnić, że Skarżący nie ma racji, żądając umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za listopad 2003 r. i część grudnia 2003 r. oraz zwrotu wyegzekwowanych kwot wraz z kosztami postępowania egzekucyjnego. Skarżący nie ma podstaw do żądania zwrotu wyegzekwowanych kwot zaliczonych na zaległe składki, ani też kosztów postępowania egzekucyjnego. Skarżący był świadomy ciążących na nim zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, składki te były wymagalne, wobec czego uzasadnione było w braku dobrowolnego, ich regulowania, wdrożenie trybu egzekucyjnego. Słusznie organ zaliczył wyegekwowane kwoty na zaległe składki i w decyzji umarzającej zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, do składek tych nie odniósł się. Składki na ubezpieczenie społeczne, zapłacone, bez względu na tryb ich zapłaty nie podlegają zwrotowi, gdyż nie są świadczeniem nienależnym. Natomiast koszty postępowania egzekucyjnego są konsekwencją przymusowego egzekwowania należności i jedynym sposobem na ich uniknięcie jest terminowe regulowanie ciążących na zobowiązanych należnosci. Mając na względzie powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a oddalił skargę jako nieuzasadnioną.