III SA/Wa 2702/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Olesińska po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. sp. z o.o. z siedzibą w G. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 grudnia 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do października 2014 r. postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. T. sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej: Spółka lub Skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podała, że z uwagi na dokonane zajęcia egzekucyjne rachunków bankowych, nie posiada środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca wskazała, że w ramach prowadzonych postępowań zabezpieczono całą dokumentację księgową Spółki. Z oświadczeń o majątku i dochodach Spółki wynikało, że kapitał zakładowy Spółki wynosił [...] zł, Spółka nie posiadała środków trwałych, zaś wysokość straty za ostatni rok według bilansu wyniosła 47.445,24 zł. Spółka nie posiadała środków na rachunkach bankowych. Skarżąca wskazała, że w ramach prowadzonego w stosunku do niej postępowania egzekucyjnego, kwota zajęcia przekraczała 11,6 mln zł. Skarżąca załączyła zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz odpisy tytułów wykonawczych. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożone na urzędowym formularzu PPPr, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), starszy referendarz sądowy wezwał Skarżącą do: wyjaśnienia, czy spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą (czy podjęto kroki zmierzające do zawieszenia lub likwidacji działalności) jakie są dalsze plany jej funkcjonowania, udokumentowania sytuacji finansowej i majątkowej spółki, poprzez nadesłanie ostatnich zeznań podatkowych (za 2015 i 2016 r.), sprawozdań finansowych (bilans i rachunek zysków i strat), wykazu środków trwałych za 2016 r., udokumentowania aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, poprzez nadesłanie dokumentów dot. 2017 r., z których wynikać będzie wysokość przychodów uzyskanych w 2017 r., nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie 3 miesiące, nawet jeśli brak na nich środków finansowych, wskazania i udokumentowania innych okoliczności, które uniemożliwią spółce uiszczenie wpisu sądowego, z uwzględnieniem dopłat zarządu/wspólników spółki, a także wskazania źródeł finansowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi Spółki 20 października 2017 r., zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru. (z.p.o. k. 54 akt sądowych) Skarżąca nie odpowiedziała na powyższe wezwanie. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 19 grudnia 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy Skarżącej. Starszy referendarz sądowy wskazał, że mimo wezwania, Skarżąca nie nadesłała żadnego z żądanych dokumentów. Przede wszystkim, Skarżąca nie nadesłała zeznań podatkowych, sprawozdania finansowego za 2015 r. i 2016 r., a także dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej spółki, a zwłaszcza – uzyskiwanych przychodów (lub ich braku). Starszy referendarz sądowy, poza lakonicznymi oświadczeniami zawartymi w formularzu, nie miał żadnej wiedzy na temat sytuacji finansowej Spółki. Zdaniem starszego referendarza sądowego, znaczące przychody Spółki miały niewątpliwie wpływ na sytuację finansową jej udziałowców, co z kolei przekładało się na ewentualną możliwość wniesienia przez nich dopłat do Spółki. Skarżąca nie wyjaśniła również, czy w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą i czy uzyskuje z tego tytułu przychody. Zdaniem starszego referendarza sądowego, brak rzetelnych informacji o aktualnych przychodach, majątku i działalności Spółki, uniemożliwiał ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę tego, czy spółka jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia starszego referendarza sądowego wnosząc o uchylenie postanowienia oraz rozpoznanie wniosku i przyznanie prawa pomocy Skarżącej. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 106 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego i art. 145 § 2 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tzn. poprzez przyjęcie, że stan Skarżącej nie został przedstawiony w sposób pozwalający rozstrzygnąć czy Skarżącej należy przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu sądowego oraz uznania, że sytuacja majątkowa Skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Zdaniem Skarżącej obowiązek udowodnienia ciężkiej sytuacji materialnej Spółki został dopełniony przez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPPr. Skarżąca wskazała, że nie przedłożyła dokumentacji finansowej, ponieważ została ona zajęta przez Prokuraturę Regionalną w B.. Pozostała część dokumentacji Spółki znajduje się w Sądzie Rejonowym w B. w związku z prowadzonym postępowaniem. Działalność Spółki jest zawieszona, więc w 2017 r. Skarżąca nie osiągnęła przychodów. Skarżąca utraciła koncesję OPC na obrót paliwami ciekłymi i została wykreślona z rejestru przedsiębiorstw energetycznych posiadających koncesję w zakresie paliw ciekłych. Prezes Spółki nie jest w stanie wpłynąć na poprawę sytuacji finansowej Skarżącej, ze względu na pogarszający się stan zdrowia. Do sprzeciwu Spółka załączyła kopię wydruku informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z KRS z 18 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ww. ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie wskazanemu wyżej podmiotowi prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 17 grudnia 2015 r. (II FZ 968 i 969/15), nie przedstawienie części dokumentów przez podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy, nie przesądza automatycznie o braku możliwości dokonania oceny merytorycznej wniosku. Należy jej zatem dokonać w oparciu o złożone przez wnioskodawcę dokumenty. Dokonanie takiej oceny uzależnione jest od tego czy na podstawie złożonych dokumentów sąd jest w stanie zobrazować sytuację majątkową Skarżącego. W odpowiedzi na zarzuty Skarżącej wskazać należy, że Skarżąca nie udokumentowała wystarczająco swojej sytuacji majątkowej. Zajęcie części dokumentacji finansowej Spółki przez Prokuraturę oraz pozostawanie części dokumentacji Spółki w Sądzie Rejonowym w B., nie może stanowić usprawiedliwienia dla niezłożenia dokumentów, o które Skarżąca była wzywana przez starszego referendarza sądowego. Spółka miała możliwość zwrócić się o udostępnienie dokumentów do Prokuratury oraz Sądu, czego jednak nie uczyniła. Podnoszone (aczkolwiek nieudokumentowane) okoliczności zawieszenia działalności gospodarczej oraz złego stanu zdrowia Prezesa Spółki nie przesądzają o braku majątku, którego upłynnienie pozwalałoby na uiszczenie wpisu od skargi. Tym samym uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej żądania. Ocena jej sytuacji finansowej, wobec nieprzedstawienia wymaganych w toku postępowania dokumentów, musiałaby bowiem nastąpić tylko na podstawie oświadczenia Skarżącej o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.