III SA/Wa 2710/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędziowie Asesor WSA Hieronim Sęk, Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (spr.), Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2006 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty kary pieniężnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2005 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Pismami z dnia 26 stycznia 2005r. oraz z dnia 26 lutego 2005r. Skarżąca M.K. zwróciła się do [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w P. o częściowe umorzenie i rozłożenie na raty nałożonej w drodze decyzji administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że ma 51 lat, nie ma pracy i pozostaje bez środków do życia, mąż otrzymuje rentę w wys. 326,19 zł, przy czym kwota ta nie wystarcza nawet na wykupienie potrzebnych leków. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, po wezwaniu strony do udokumentowania trudnej sytuacji materialnej i otrzymaniu stosownej dokumentacji na tę okoliczność, decyzją z dnia [...]marca 2005r. Nr [...] rozłożył na raty należność pieniężną w kwocie 3.000,- zł, w ten sposób, że ustalił, iż rzeczona należność płatna będzie wpięciu ratach, po 600,- zł. każda, do dnia 5-go każdego miesiąca. W uzasadnieniu organ wskazał, że zapłacenie kary jednorazowo jest dla strony niemożliwe, z powodu trudnej sytuacji materialnej. Wskazał, iż zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy z dnia Ordynacja podatkowa, w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, kierownicy państwowych jednostek budżetowych lub dysponenci części budżetowych, na wniosek dłużnika, mogą odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika oraz uzasadniony interes Skarbu Państwa. W myśl § 7 cytowanego rozporządzenia, umorzenie należności oraz odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie całości lub części należności na raty w odniesieniu do należności o charakterze administracyjno – prawnym, następuje na podstawie decyzji kierownika państwowej jednostki budżetowej lub kierownika państwowego zakładu budżetowego albo dysponenta części budżetowej. W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o rozłożenie swojej zaległości na 10 rat, wskazując tytułem uzasadnienia, iż nadal nie posiada żadnej pracy i pozostaje bez środków do życia. W wyniku rozpoznania odwołania strony, Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] lipca 2005r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, art. 34 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych , § 4 rozporządzenia rady ministrów z dnia 16 stycznia 2001r. w sprawie szczegółowych zasad trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, Główny Inspektor Transportu Drogowego uznał, iż brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, organ I instancji wziął bowiem pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika i rozłożył należność z tytułu kary pieniężnej na raty płatne po 600 zł. W ocenie organu, z materiału dowodowego wynika, iż strona posiada dochód pozwalający na spłacenie należności w ratach ustalonych decyzją organu pierwszej instancji, wskazał, iż deklarowany dochód za miesiąc listopad 2004r. wyniósł 14.580, 53 zł. Zwiększenie natomiast rat do dziesięciu naruszałoby uzasadniony interes Skarbu Państwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wniosła o ponowne rozpatrzenie wydanej w sprawie decyzji. . Podniosła, iż w grudniu 2005r. prowadzona przez nią działalność została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej. Obecnie skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku, w skardze zawarła wniosek o częściowe umorzenie kary pieniężnej i przełożenie terminu spłaty na okres 3 lat. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek ze względów innych, niż w niej wskazano. Sąd miał przy tym na względzie, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) , powoływanej dalej " p.p.s.a." rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut ale które miały na tę ocenę wpływ. Podstawą nałożenia na Skarżącą kary pieniężnej był art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. Nr 125, poz. 1371, ze zm.) – dalej: "u.t.d.". Wobec faktu, że do należności z tytułu kary nałożonej w trybie określonym powyższym przepisem nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60) – dalej: "ord.pod.", do rozpatrzenia wniosków o ich umorzenie stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2003 r. nr 15, poz. 148 – ze zm.) – dalej: "u.f.p.". Szczegółowe przesłanki umorzenia należności, o których mowa w powyższym przepisie, uregulowane zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 6, poz. 54) – dalej: "rozporządzenia". Zgodnie z treścią § 3 rozporządzenia należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub części, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która następuje w wymienionych enumeratywnie w przepisie przypadkach. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, do którego Skarżąca zwróciła się pismem z dnia 26 stycznia 2005 r. z wyrażonym wprost wnioskiem o częściowe umorzenie należności i rozłożenie pozostałej części na raty, obowiązany był rozpatrzyć ten wniosek nie tylko w zakresie przesłanek do rozłożenia na raty ale przede wszystkim również w zakresie możliwości umorzenia zaległości w oparciu o przesłanki, określone właśnie w powyżej przytoczonym § 3 rozporządzenia. Tymczasem w wydanej w dniu [...] marca 2005 r. decyzji organ odniósł się i uwzględnił, na podstawie § 4 i § 7 pkt 1 rozporządzenia, wniosek Skarżącej w zakresie rozłożenia należności na raty, pomijając całkowicie żądanie umorzenia należności. Dokonując oceny zaskarżonej w sprawie decyzji Sąd nie przesądza co do prawidłowości wydanego przez organ rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, zaskarżonego rozstrzygnięcia, a jedynie do zbadania, czy w toku jego wydania nie doszło do naruszeń przepisów postępowania, lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Sąd stwierdził jednak, że w sprawie niniejszej Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w wydanej decyzji nie dokonał żadnego rozstrzygnięcia w zakresie wniosku Skarżącej o umorzenie należności, co stanowiło naruszenie art. 104 § 2 k.p.a., mającego w sprawie niniejszej zastosowanie w związku z art. 93 u.t.d., który stanowi, że o karze pieniężnej organ orzeka w drodze decyzji administracyjnej. Tymczasem zgodnie z art. 104 § 2 k.p.a. decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Poprzez brak odniesienia w wydanej decyzji do wniosku skarżącej w przedmiocie umorzenia należności, organ pierwszej instancji uchybił powyższemu przepisowi, gdyż sprawę w tym zakresie pozostawił bez rozstrzygnięcia, ani nie zakończył jej w inny sposób. Tym samym Generalny Inspektor Transportu Drogowego, dokonując w sprawie rozstrzygnięcia w postępowaniu odwoławczym, utrzymał w mocy decyzję wadliwą, a zatem dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, stanowiącego przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji przez Sąd, wskazanej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie Sąd stwierdził, że wydając w sprawie niniejszej rozstrzygnięcia w obu instancjach organy nie zbadały w sposób dostateczny stanu faktycznego sprawy, lub też nie udokumentowały tej analizy w swoich rozstrzygnięciach. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, badając wniosek skarżącej o umorzenie należności w części i rozłożenie jej w pozostałej części na raty, nie przedstawił żadnych okoliczności faktycznych sprawy, które jego zdaniem uzasadniały rozłożenie całej należności na raty. Brak jest w stanie faktycznym informacji o sytuacji majątkowej i życiowej Skarżącej na dzień złożenia wniosku, brak jest także jakiegokolwiek wskazania, że organ dokonał analizy tej sytuacji przez pryzmat przesłanek, określonych w przepisach rozporządzenia. Sąd zauważył, że w uzasadnieniu decyzji powtórzona została treść § 4 i § 7 rozporządzenia, ale poza nią brak jest w decyzji wskazania sposobu, w jaki organ dokonał subsumpcji prawnej tych przepisów do ustalonego stanu faktycznego. Takie działanie organu stanowi, w ocenie Sądu, nie tylko istotne naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie, w jakim przepis ten określa treść i formę uzasadnienia faktycznego decyzji administracyjnej, ale także uchybia ogólnym zasadom postępowania administracyjnego określonym w art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. W analogiczny sposób uchybił przepisom postępowania Generalny Inspektor Transportu Drogowego, który wydając decyzję w postępowaniu odwoławczym winien był powyższe przepisy stosować odpowiednio, zgodnie z art. 140 k.p.a. Kolejnym naruszeniem przepisów, którego dopatrzył się Sąd w sprawie niniejszej jest niedopełnienie przez organy wymogu zapewnienia Skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału przed wydaniem rozstrzygnięcia. Wymóg ten ciąży na organach – tak pierwszej, jak i drugiej instancji – na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. Zgodnie z § 2 powyższego przepisu organ może odstąpić od zasady czynnego udziału stron wyłącznie w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, zaś przyczyny tego odstąpienia organ powinien utrwalić w aktach sprawy. W sprawie niniejszej Sąd nie stwierdził, aby którakolwiek z przesłanek odstąpienia od zasady miała miejsce. Żadna taka okoliczność nie została również udokumentowana przez organy. Skarżąca nie tylko nie miała możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny co do kompletności zebranego materiału dowodowego, ale przede wszystkim do zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim. W aktach sprawy, stanowiących dla Sądu – zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. – podstawę rozstrzygnięcia brak jest informacji o zapoznaniu Skarżącej z całością materiału zgromadzonego w sprawie. Tym samym Sąd uznał, że Generalny Inspektor Transportu Drogowego, a wcześniej [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, naruszyli jedną z podstawowych zasad postępowania, wyrażoną w art. 10 § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a zatem również w tym zakresie wypełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Mając przy tym na uwadze treść art. 135 p.p.s.a., przewidującego możliwość zastosowania przez Sąd odpowiednich środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach w granicach sprawy, której dotyczy skarga, Sąd uznał za konieczne usunięcie z obrotu prawnego także decyzji, wydanej w sprawie przez organ pierwszej instancji. Wobec przestawionej powyżej argumentacji i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 104 § 2 i art. 107 § 3 k.p.a., oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.