III SA/Wa 2719/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Asesor WSA Artur Kot, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi B. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia[...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Decyzją z [...] lipca 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu odwołania B. U., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] kwietnia 2004 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. Prezydent W. decyzją z [...] kwietnia 2004 r. po rozpatrzenia podania B. U. , z 5 marca 2004 r. odmówił umorzenia trzech rat zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości za 2003 r. za nieruchomość położoną przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ pierwszoinstancyjny podał, że podatek od nieruchomości jest podatkiem typu majątkowego, niezależnym od tego czy nieruchomość przynosi dochody lub straty. Podniesiono, iż decyzją Prezydenta W. z [...]sierpnia 2003 r. została B. U. umorzona kwota 3.335,80 zł za lata 2001 i 2002. Organ powołał art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) i stwierdził, że organ podatkowy może ze względu na ważny interes podatnika lub interes publiczny, umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę, na wniosek podatnika. Podano, że ważny interes następuje w sytuacji znacznego obniżenia zdolności płatniczych dłużnika spowodowanych zdarzeniem losowym, np. powódź, pożar, kradzież lub inne zdarzenie uznane za wyjątkowe. W niniejszej sprawie – jak podano – organ nie otrzymał żadnej informacji o zdarzeniu losowym, które miałoby wpływ na umorzenie podatku. Jak podaje organ, decyzja dotycząca umorzenia zaległego podatku jest decyzją o charakterze uznaniowym. Ustalenie czy istnieją przyczyny społeczne i gospodarcze uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych stanowi konieczną przesłankę do rozważenia takiej możliwości, ale nie zobowiązuje do wydania decyzji pozytywnej dla podatnika. Powołanie się przez stronę na kłopoty finansowe nie może stanowić dostatecznej przesłanki do udzielenia ulgi, umorzenia. Podniesiono, że z kłopotami finansowymi boryka się większość podatników. Umarzanie należności z tego tytułu oznaczałoby w istocie konieczność udzielenia ulg większości podatnikom podatku od nieruchomości. Podejmując decyzję odmowną w sprawie umorzenia zaległości – jak podaje organ – wzięto pod uwagę fakt, iż niepowodzenia finansowe nie mogą skutkować obowiązkiem umorzenia należności podatkowych. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet a w konsekwencji całe społeczeństwo poniosłoby skutki nierozważnych bądź nieumiejętnych działań podatników. W związku z tym – jak podano – organ podatkowy podejmując decyzję o umorzeniu musi wyważyć z jednej strony ważny interes podatnika z drugiej strony zaś interes wszystkich mieszkańców dzielnicy i miasta. Odwołując się od przedmiotowej decyzji B. U. podniosła, iż organ wydając decyzję nie uwzględnił wszystkich argumentów podanych we wniosku o umorzenie trzech rat zaległości podatkowej od nieruchomości. Powołała się na swoją trudną sytuację finansową oraz zły stan techniczny nieruchomości od której zobowiązana jest uiszczać podatek. Podała, iż interes społeczny nie sprowadza się do zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie państwa lub miasta. Wystarczającą przesłanką podjęcia pozytywnej decyzji o umorzeniu jest wzgląd na interes podatnika, nie musi za tym przemawiać równocześnie interes publiczny. Decyzją z [...] lipca 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej utrzymało w mocy skarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał argumenty, które wcześniej stanowiły treść decyzji pierwszoinstancyjnej. Dodatkowo stwierdził, iż skoro wnioskodawczyni znajduje się w trudnej sytuacji od kilku lat, to nie jest to okoliczność nowa czy nadzwyczajna spowodowana przyczynami niezależnymi od strony, a sama trudna sytuacja finansowa nie uzasadnia udzielenia żądanej ulgi. Zdaniem organu, umorzenie należnego podatku nie daje też rękojmi, że podatek w przyszłości będzie w całości i terminowo opłacany, tym bardziej, że wnioskodawczyni korzysta z umorzenia podatku od kilku lat. Organ wskazał również, iż wysokość podatku od nieruchomości nie jest uzależniona od uzyskiwania dochodu. Opodatkowaniu podlega posiadanie nieruchomości, a stawka podatku ustalana jest uchwałą rady gminy (miasta). Wysokość podatku nie zależy także od stanu technicznego budynku, przyczyn takiego stanu ani od faktu, czy na tę nieruchomość należy ponieść nakłady w celu utrzymania jej w stanie zdatnym do użytku, a także na pewnym poziomie estetycznym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. U. podniosła, iż organ pierwszej instancji "rozminął się z prawdą" pisząc, że urząd nie otrzymał żadnej informacji o zdarzeniu losowym, które miałoby wpływ na umorzenie podatku. Podała, że Burmistrz P. w 2003 r. w związku z wystąpieniem mieszkańców, z urzędu znał los budynku, którego sytuację w pismach nazwał "stanem klęski żywiołowej lub katastrofą", natomiast w pismach skierowanych do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego zwraca się o wyłączenie budynku z użytkowania i opróżnienie ze względu na zagrożenie bezpieczeństwa i życia ludzi. Podniosła również, iż urząd od kilku lat był informowany przez Wojewodę M. o tym, że budynek grozi zawaleniem. Skarżąca podniosła, iż w 2000 r. odebrała 112 letni budynek od miasta. Przez 50 lat miasto w budynku prowadziło rabunkową politykę mieszkaniową pobierając opłaty czynszowe, lecz nie wykonując żadnych remontów, co doprowadziło do stanu zagrożenia budowlanego kamienicy. Skarżąca wystąpiła o pozwolenie na rozbiórkę – takiej zgody jednak – jak podaje – nie uzyskała. W 2003 r. Burmistrz P., bez zgody właścicieli, nakazał przedsiębiorstwu wodociągowemu odkręcić "zasuwę domową" zamkniętą na czas awarii, czym spowodował zalanie budynku, nieodwracalne odkształcenia stropów, dewastację ścian i instalacji elektrycznej. Stanu klęski - jak podaje skarżąca – dopełniły dewastacje spowodowane przez eksmitantów. Obecnie budynek jest spalony i zamurowany. Zdaniem skarżącej, spalenie i pożary budynku powinny stanowić podstawę do umorzenia zaległości podatkowej. Podała, że organ podatkowy w odmowie umorzenia trzech rat zaległego podatku podnosi, iż jedynym celem urzędu jest zapewnienie dochodów dzielnicy P. i miastu W., bez względu na trudną sytuację podatnika, któremu zarzuca "nierozważne bądź nieumiejętne działania". Skarżąca powołała się również na trudną sytuację finansową, w której się znajduje. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., podtrzymało argumenty zawarte w skarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z 1 czerwca 2006 r. skarżąca, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 1999 r., I SA/Wr 131/97, podniosła, iż organ podatkowy miał obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia sytuacji finansowej podatnika, czego w niniejszej sprawie bezspornie zaniechano. W uzasadnieniu decyzji zawarto same ogólnikowe stwierdzenia, brak jest konkretnych odniesień do sytuacji finansowej skarżącej – nie została ona opisana i oceniona, chociaż taki obowiązek wynika z przepisów ustawy Ordynacja podatkowa. Podniosła, iż decyzja została wydana przed zapoznaniem i wypowiedzeniem się skarżącej w zakresie zebranego materiału w sprawie. Skarżąca zarzuciła również, że organ odwoławczy wydając decyzję, skoncentrował się na rozważaniach odnośnie przyszłej kondycji finansowej strony i jej niewypłacalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu nakazującym usunięcie obu decyzji z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych ( w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu zaskarżonego aktu. Istotą sprawy jest odmowa umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości. Obowiązkiem organu, stosownie do dyspozycji art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwaną dalej Ordynacja podatkowa było przede wszystkim: 1. podjęcie wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz 2. do załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym Pierwsza z wymienionych tu zasad oznacza dążenie do ustalenia prawdy obiektywnej i znajduje swe rozwinięcie w art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, którego dyspozycja zobowiązuje z kolei organ do: a) zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz następnie do: b) rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Poważnym wzmocnieniem zasad postępowania podatkowego, które stanowią konstytucyjną gwarancję równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) są dalsze reguły, w tym obowiązek prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej), a następnie obowiązek udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostającego w związku z przedmiotem tego postępowania(art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej). W utrwalonym od lat orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że w przypadku, gdy norma prawa materialnego uzależnia rozstrzygnięcie organu od uznania administracyjnego, czyli umożliwia organowi wybór rodzaju rozstrzygnięcia, ponieważ z treści normy prawa materialnego wynika, że organ może udzielić uprawnienia lub też odmówić jego przyznania – organ obowiązany jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (por. wyrok SN z 18 listopada 1993 r., III RN 49/93, OSNC 1994/9/181). Sąd w składzie orzekającym stwierdza również, że dawanie pierwszeństwa interesowi publicznemu przed interesem strony bez wcześniejszego ich wyważenia jest sprzeczne zarówno z art. 67 Ordynacji podatkowej, jak i z zasadą państwa prawnego wyrażoną w art. 2 Konstytucji. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia, nie oznacza dowolności. Wprawdzie mocą art. 191 Ordynacji podatkowej – organ podatkowy ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a więc musi sprostać wymogom art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, lecz przecież jednocześnie, na podstawie art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej organ jest zobowiązany wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, którym dał wiarę, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Racje organu dla których odmówił wnioskowi lub też uwzględnił wniosek strony, muszą być zatem jasno wyłożone. Obowiązek wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony występujący zawsze gdy mamy do czynienia z możliwością wyboru rozstrzygnięcia – w orzecznictwie Sądu Najwyższego znalazł następujące zmaterializowanie: zdaniem Sądu Najwyższego sprzeczne z art. 2 Konstytucji RP jest przyjęcie prymatu interesu społecznego nad zindywidualizowanym interesem obywatela. W demokratycznym państwie prawnym możliwe jest jedynie badanie w każdym przypadku, któremu z tych interesów należy przyznać pierwszeństwo. Oznacza to właśnie obowiązek wyważenia tych interesów. Z akt sprawy wynika, że organy rozstrzygające sprawę po raz pierwszy oraz w wyniku odwołania – po raz drugi – nie sprostały żadnemu z wymogów wynikających z zasad procedury podatkowej. Tak więc organ nie ustalił jak rzeczywiście wyglądał stan faktyczny, sprzecznie z przytoczonymi przepisami uważając, że jest to obowiązek strony. W rezultacie organ wyczerpująco nie zebrał, a więc wyczerpująco nie miał możliwości rozpatrzeć całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej) Nie udzielił stosownej informacji (art. 121 § 2 ordynacji podatkowej) co do jej praw i obowiązków, czym działał wbrew zasadzie o pogłębianiu zaufania do organów państwa (art. 121 Ordynacji podatkowej) . W tych okolicznościach nie mogło być mowy o kolejnej zasadzie wynikającej z art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, nakazującej przed wydaniem decyzji umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych ewentualnie żądań. Bowiem jak wynika z akt administracyjnych organ nie zastosował się do obowiązku wynikającego z art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej i przed wydaniem decyzji nie wyznaczył stronie siedmiodniowego terminu celem wypowiedzenia się w sprawie zebranego. Organ pierwszej instancji, co prawda wydał postanowienie w przedmiotowej kwestii. Doręczenie, jednak postanowienia nastąpiło po wydaniu decyzji w sprawie. Zatem nie można uznać, iż organ sprostał wymaganiom art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej i umożliwił stronie, w terminie siedmiodniowym i przed wydaniem decyzji, skorzystanie z jej uprawnienia i wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Obydwie decyzje wydane są też z naruszeniem wymogów art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Obydwa uzasadnienia stanowią pogwałcenie prawa, ponieważ nie tylko nie zawierają wywodów wymaganych w przypadku uzasadnienia faktycznego, ale także nie zawierają wywodu wskazującego na zrozumienie obowiązującej w badanym przypadku normy prawnej, a co dopiero jej wyjaśnienie. Ponadto organ drugiej instancji dopuścił się naruszenia przepisów prawa polegające na złamaniu zasady szybkości postępowania ( art. 125 Ordynacji podatkowej). Organ nie wywiązał się bowiem z dyspozycji zawartej w art. 139 § 3 oraz art. 140 Ordynacji podatkowej. Postępowanie przed organem odwoławczym trwało ponad rok. Poza nurtem dotychczasowych rozważań pozostają zarzuty podniesione przez stronę, a mianowicie aspekt społeczny sprawy. Otóż okazuje się, że organ, który jest zobowiązany do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (ustalenia prawdy obiektywnej), a więc ustalenia bezspornego stanu, który rzeczywiście zaistniał, a następnie ustalenia obowiązującej normy prawnej, czyli porównanie owego stanu rzeczywistego z hipotezą przepisu prawa materialnego mającego zastosowanie w badanym przypadku, a w przypadku zgodności tego stanu ze stanem hipotetycznym – zastosowanie dyspozycji tej normy prawnej w zaskarżonym przypadku w ogóle nie podjął próby przeprowadzenia tej operacji. Z tych względów, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca, zostały wydane z naruszeniem art. 67 § 1, 121, 122, 123 § 1, 125, 139 § 3, 140, 187 § 1, 200 oraz 210 § 4 Ordynacji podatkowej, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji w wyroku. Sąd nie orzekał o zwrocie kosztów postępowania sądowego na rzecz strony skarżącej, ponieważ stronie skarżącej przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.