III SA/Wa 273/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Przewodniczący asesor WSA Alojzy Skrodzki, , , po rozpoznaniu w dniu 04 stycznia 2006 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.S. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki w decyzji dotyczącej odmowy umorzenia należności wobec funduszu alimentacyjnego p o s t a n a w i a odrzucić skargę Pismem z dnia 31 maja 2004 r. (data wpływu do ZUS) A.S. wniósł o umorzenie zadłużenia z funduszu alimentacyjnego. Swoją prośbę argumentował trudną sytuacją finansową spowodowaną brakiem pracy oraz chorobą. Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odział w R. odmówił stronie umorzenia zaległości wobec funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł powołując się na treść art. 68 ustawy z dnia 28 listopada 2003. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm., dalej powoływanej jako u.o.s.u.s.) oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 poz 887 z póź. zm.). W pouczeniu decyzji wskazano, iż stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w terminie miesiąca od otrzymania decyzji. Następnie w dniu [...] lipca 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w R. wydał, na podstawie art. 113 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. nr 98 z 2000 r. poz. 1071 z póź. zm.- zwanym dalej k.p.a.), postanowienie o sprostowaniu wydanej w dniu [...] lipca 2004 r. decyzji odmawiającej umorzenia nalezności z funduszu alimentacyjnego. Sprostowanie polegało na zmianie kwoty podlegającej odmowie umorzenia a mianowicie zamiast kowty [...]zł wstawiono kwotę odmowy umorzenia [...]zł. Pouczono stronę o możliwości zaskarżenia ww. postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Strona pismem z dnia 27 lipca 2004 r. zaskarżyła ww. postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, podnosząc bezprawność działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Odział w R. . Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ponieważ organ którego decyzję zaskarżono ma swoją siedzibę na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Następnie pismem z dnia 23 lutego 2005 r. Strona złożyła również skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Odział w R. z dnia [...] lipca 2004 r. zarzucajac w uzasadnieiu bezprawne podwyższenia kowty należności z [...]zł do [...]zł. Równocześnie Strona wniosła o ropzoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do jego właściwości. Sąd, do którego wpłynęła skarga bądź wniosek, jest zobowiązany z urzędu do zbadania swej właściwości w sprawie. Niedopuszczalność z powodu braku właściwości sądu administracyjnego, ma miejsce wówczas, gdy skarga: 1) dotyczy aktu lub czynności nieobjętych zakresem właściwości sądu administracyjnego (art. 3 § 2 i 3 oraz art. 4p.p.s.a.), 2) została wniesiona w sprawie wyłączonej z zakresu właściwości tego sądu (art. 5 p.p.s.a.), 3) została wniesiona w sprawie podlegającej kognicji sądu powszechnego. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że sprawa objęta jest zakresem właściwości sądu powszechnego. Potwierdzeniem tej tezy jest uchwała SN sygn. akt II UZP 6/05 z 12 lipca 2005 r. Wspólnota 2005/16/51, w której Sąd Najwyższy uznając, że sprawy dotyczące umorzenia należności likwidowanego funduszu alimentacyjnego od osób zobowiązanych do alimentów oraz od osób, które bezpodstawnie pobrały świadczenia (art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach alimentacyjnych, Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o świadczeniach rodzinnych), są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art. 476 § 2 KPC, do rozpoznania których właściwy jest sąd okręgowy (art. 477[8] § 1 KPC). W uzasadnieniu tego stanowiska wskazano między innymi, że sprawy te, rozpoznawane w postępowaniu przedsądowym wedle reguł przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego w formie decyzji, zalicza się formalnie do spraw cywilnych. Kontrola legalności wydanych decyzji została normatywnie powierzona sądownictwu powszechnemu, a nie administracyjnemu. Sprawia to, że sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych są wszelkie sprawy, w których przysługuje odwołanie od decyzji organów ubezpieczeń społecznych dotyczących ubezpieczeń społecznych, rodzinnych, emerytur i rent, a także innych świadczeń należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odszkodowań przysługujących w razie wypadków przy pracy i chorób zawodowych w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji lub Służbie Więziennej (art. 476 § 2 KPC w brzmieniu obowiązującym od 1 maja 2004 r. do 5 lutego 2005 r.). Przed 1 maja 2004 r., zgodnie z art. 18 ust. 3 ustawy o funduszu alimentacyjnym, od decyzji wydanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przewidzianych w tej ustawie przysługiwały środki odwoławcze przewidziane dla odwołań w sprawach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Decyzje te można było podzielić na trzy zasadnicze grupy: 1) w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 7, 121, 12 tej ustawy), 2) dotyczące zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń (art. 10), 3) dotyczące umorzenia należności funduszu względem osób zobowiązanych do alimentów oraz osób, które bezpodstawnie pobrały świadczenia (art. 17). Odwołania od decyzji wydawanych w tych sprawach powierzonych kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podlegały zaskarżeniu do sądu powszechnego jako sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przed dniem 1 października 2001 r. w tego rodzaju sprawach wyłącznie właściwy był sąd wojewódzki (okręgowy). Także od tej daty sąd okręgowy utrzymywał generalną właściwość rzeczową w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 477[8] § 1 KPC), jednak "sprawy o świadczenia z funduszu alimentacyjnego" zostały przekazane do właściwości sądu rejonowego (art. 477[8] § 2 pkt 6 KPC). Zdaniem Sądu Najwyższego, tylko sprawy z odwołania od decyzji w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (sprawy "o świadczenia z tytułu funduszu alimentacyjnego") zostały poddane właściwości rzeczowej sądów rejonowych, natomiast "pozostałe dwie kategorie spraw, tj. o zwrot bezpodstawnie pobranych świadczeń oraz o umorzenie należności z funduszu od osób zobowiązanych do alimentów i od osób, które bezpodstawnie pobrały świadczenia należały do właściwości rzeczowej sądów okręgowych". Z dniem 1 maja 2004 r. fundusz alimentacyjny przeszedł w stan likwidacji, a jego likwidatorem w zakresie spraw o świadczenia z funduszu, do których prawo powstało przed dniem wejścia ustawy w życie" został Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 63 ustawy). Sprawy o świadczenia z funduszu, do których prawo powstało od dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w dotychczasowych przepisach (art. 65 ustawy). Likwidator może w szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z sytuacją zdrowotną lub rodzinną osoby, przeciwko której jest prowadzona egzekucja alimentów, lub osoby zobowiązanej do zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń, umorzyć, rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie pobranych świadczeń (art. 68 ust. 1 ustawy). Wprawdzie w odniesieniu do wydanych w tych sprawach decyzji ustawodawca wyraźnie nie określił zasad i trybu ich rozpoznawania, to "nie ma racjonalnego wytłumaczenia dlaczego akurat te sprawy miałyby podlegać rozpatrzeniu oraz dochodzeniu na zasadach i w trybie innym niż dotychczasowy". Prowadziło do wyrażenia poglądu, w okresie likwidacji funduszu alimentacyjnego, sprawy wymienione w art. 68 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie utraciły charakteru spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, a od decyzji likwidatora wydanych w tych sprawach przysługiwało odwołanie do sądu okręgowego. Prawidłowość takiej wykładni potwierdzało dodanie ust. 3 do art. 68 tej ustawy, który stanowi wprost, że od decyzji likwidatora przysługuje odwołanie do sądu okręgowego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. W ocenie Sądu rozpoznającego, nie powinno podlegać wątpliwości, że w sprawach należących do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, chyba że droga sądowa zostaje wyraźnie ustawowo wyłączona (por. np. art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Nie było takiego ustawowego wyłączenia w odniesieniu do decyzji wydawanych przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako likwidatora funduszu alimentacyjnego w sprawach dotyczących umorzenia należności likwidowanego funduszu od osób zobowiązanych do alimentów. Oznaczało to, że także w tego rodzaju sprawach, ustawowo powierzonych kompetencji organu ubezpieczeń społecznych, przysługiwało odwołanie do sądu powszechnego tak jak w każdej sprawie cywilnej z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 1 KPC). Równocześnie art. 477[8] § 1 KPC kreuje generalną właściwość rzeczową sądu okręgowego (sądu ubezpieczeń społecznych) w sprawach z szeroko rozumianego zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw do których zastrzeżona jest wyraźnie właściwość sądów rejonowych. Z takich relacji (zasada - wyjątek) wynika, że przy rozstrzyganiu wątpliwości dotyczących oznaczenia sądu powszechnego właściwego rzeczowo w odniesieniu do określonej kategorii spraw ustawowo kwalifikowanych do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych należy postępować z uwzględnieniem generalnej zasady uznania właściwości rzeczowej sądu okręgowego (art. 477[8] § 1 in principio KPC). Przy takich uwarunkowaniach, dodanie z dniem 1 czerwca 2005 r. ust. 3 do art. 68 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyraźnie wskazującego na właściwość sądu okręgowego w sprawach z odwołań od decyzji likwidatora funduszu alimentacyjnego, określonych w art. 68 ust. 1 tej ustawy, należy potraktować jako formalne potwierdzenie dotychczasowego stanu rzeczy, a nie jako nowość normatywną. Mając powyższe na uwadze należy zważyć, iż zgodnie z art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Zgodnie natomiast z ust. 2 art. 83b ww. ustawy od wydanych w trakcie postępowania innych postanowień Zakładu (niekończących postępowania- uwaga Sądu) zażalenie nie przysługuje. Postanowienie w zakresie sprostowania błędu nie jest postanowieniem kończącym postępowanie. Zatem zażalenie ani odwołanie od niego nie przysługuje. Nie oznacza to, że stronie nie przysługuje żaden środek odwoławczy od tak wystawionego postanowienia. Otóż zgodnie z art. 142 kodeksu postępowania administracyjnego postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji. Zatem w niniejszej sprawie strona może zaskarżyć postanowienie razem z wniesieniem odwołania do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Pouczenie wskazane w postanowieniu, co do możliwości zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach było błędne, pomijając już nawet nieistotny, w świetle powyższych rozważań, fakt że nie określało nawet terminu w jakim strona może wnieść skargę. Zatem błędne pouczenie nie może stronie szkodzić, w związku z powyższym strona może nadal skarżyć postanowienie o sprostowaniu razem z wniesieniem odwołania od decyzji odmawiającej umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego skierowanym do właściwego Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który wydał decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu funduszu alimentacyjnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.