III SA/Wa 2736/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Dziełak (sprawozdawca), Sędzia WSA Jarosław Trelka, Protokolant Urszula Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi W. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz W. P. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skarżący - W. P. złożył wniosek z [...] lipca 2007 r. o zwrot nadpłaty w podatku akcyzowym, uiszczonym z tytułu wewnątrzwspólnotwego nabycia samochodu osobowego. Jako adres zamieszkania wskazał ul. [...]. Naczelnik Urzędu Celnego w C. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r. wszczął wobec Skarżącego postępowanie w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu powyższego nabycia. Postanowienie to dwukrotnie wysłano na wskazany przez Skarżącego adres, ale zawierające je przesyłki zwrócone zostały organowi po ich awizowaniu. Pismem z 9 października 2007 r., po wystąpieniu Naczelnika Urzędu Celnego o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, Urząd Miejski w O. poinformował, że Skarżący zameldowany jest na pobyt stały pod wskazanym wyżej adresem, a na pobyt czasowy pod adresem: [...]. Na adres zameldowania na pobyt czasowy Naczelnik Urzędu Celnego wysłał postanowienia z dnia [...] października 2007 r. o wszczęciu postępowania podatkowego (w zakresie jak w postanowieniu z dniu [...] sierpnia 2007 r.) oraz o wyznaczonym terminie załatwienia sprawy, a także pismo z [...] października 2007 r. o terminie do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Na ten sam adres wysłano decyzję z dnia [...] listopada 2007 r., w której Naczelnik Urzędu Celnego określił Skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym oraz odmówił stwierdzenia nadpłaty tego podatku z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. Ponadto, na ostatniej stronie egzemplarza ww. decyzji znajdującego się w aktach sprawy widnieje adnotacja, że 12 maja 2008 r. wydano Skarżącemu jej kserokopię. Skarżący, w imieniu którego działał pełnomocnik, pismem z 16 maja 2008 r., nadanym tego samego dnia w urzędzie pocztowym, wniósł od powyższej decyzji odwołanie. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. Dyrektor Izby Celnej w W. stwierdził, że odwołanie wniesione zostało z uchybieniem terminu. Wyjaśnił, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji organu I instancji wynikało, iż doręczono ją 19 listopada 2007 r., a zatem termin do wniesienia odwołania upłynął 3 grudnia 2007 r. Zdaniem organu odwoławczego zawarte w odwołaniu twierdzenie o doręczeniu decyzji 12 maja 2008 r. nie znajdowało uzasadnienia w przepisach o doręczeniach w postępowaniu podatkowym oraz w materiałach znajdujących się w aktach sprawy. Organ I instancji skutecznie doręczył decyzję, zgodnie z regułami określonymi w Rozdziale 5 "Doręczenia" Ordynacji podatkowej. Otrzymanie przez Skarżącego kserokopii decyzji, co nastąpiło 12 maja 2008 r., nie powodowało bezskuteczności prawidłowego doręczenia dokonanego "14 listopada 2007 r." i pozostawało bez wpływu na bieg terminu do wniesienia odwołania, który rozpoczął swój bieg od dnia doręczenia decyzji "14 listopada 2007 r." [daty wskazane oczywiście błędnie zamiast 19 listopada 2007 r. - wyj. Sądu]. W skardze złożonej na to postanowienie pełnomocnik Skarżącego wniósł o jego uchylenie. Zarzucił, iż w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, narusza ono art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 i art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej przez przyjęcie, że odwołanie zostało wniesione po terminie, co było następstwem ustalenia, iż decyzję organu I instancji doręczono 19 listopada 2007 r., podczas gdy faktycznie doręczono ją 12 maja 2008 r. Pełnomocnik podniósł, że odbiór decyzji 19 listopada 2007 r. nie został pokwitowany przez Skarżącego, a przy tym nie upoważniał on nikogo do odbioru korespondencji. Przesyłkę wysłano na adres inny niż wskazany we wniosku o zwrot nadpłaconego podatku oraz w dokumentach dotyczących nabycia samochodu i wymiaru akcyzy. W ocenie pełnomocnika Skarżącego doręczenia przesyłki osobie nieuprawnionej do jej odbioru i skierowanej na adres inny niż podany przez stronę postępowania nie można uznać za skuteczne i od daty tej liczyć termin do wniesienia środka odwoławczego. Pełnomocnik wyjaśnił, że faktycznie dopiero 12 maja 2008 r. Skarżący będąc w Urzędzie Celnym w C., aby dowiedzieć się o sposób załatwienia wniosku o zwrot akcyzy, uzyskał informację o niekorzystnej dla siebie decyzji i otrzymał jej odpis. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi. Powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wyjaśnił, decyzję doręczono Skarżącemu osobiście, co potwierdza jego podpis "P. W." znajdujący się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Stwierdzenie, że Skarżący nie pokwitował odbioru decyzji pozostaje w rażącej sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Dyrektor Izby Celnej za nieuzasadniony uznał zarzut doręczenia decyzji na adres inny niż wskazany we wniosku. Wyjaśnił, że organ I instancji po dwukrotnie nieudanej próbie doręczenia korespondencji na adres wskazany przez Skarżącego ustalił jego adres tymczasowego zameldowania i wszelka korespondencja była skutecznie doręczana na ten adres. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Wydanie takiego postanowienia normuje art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Spór stron dotyczy daty doręczenia Skarżącemu decyzji organu I instancji. Dyrektor Izby Celnej za skuteczne uznał doręczenie Skarżącemu decyzji na adres jego zameldowania na pobyt czasowy, ustalony na podstawie zbiorów meldunkowych Urzędu Miejskiego w O., przy czym z informacji przekazanej Naczelnikowi Urzędu nie wynikał okres zameldowania czasowego. Zaakceptował tym samym prawidłowość działania organu I instancji, który doręczając decyzję pominął adres wskazany przez Skarżącego we wniosku o zwrot podatku akcyzowego. Wyjaśnić zatem należy, że zgodnie z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej pisma w postępowaniu podatkowym doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Możliwość doręczenia w innych miejscach przewidziana w § 2 tego artykułu nie ma znaczenia dla sprawy, natomiast z § 3 wynika, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w innych uzasadnionych przypadkach, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że używając w treści tego przepisu pojęcia "mieszkanie", ustawodawca wskazuje rzeczywiste, faktyczne mieszkanie adresata. Mieszkaniem takim jest każde miejsce, w którym adresat przebywa z zamiarem dłuższego - a nie krótkotrwałego tylko - pobytu, umożliwiającego doręczenie mu pisma (por. G.Łaszczyca, A.Matan, Doręczenie w postępowaniu administracyjnym ogólnym i podatkowym, Kraków 1998, s. 138). Dla oceny, czy adresat faktycznie zamieszkuje pod danym adresem nie ma znaczenia, czy adres ten jest jednocześnie adresem jego zameldowania na pobyt stały lub czasowy. Pokreślenia wymaga, że decyzja organu I instancji z [...] listopada 2007 r. zawierała w sobie dwa rozstrzygnięcia. Naczelnik Urzędu Celnego określił bowiem Skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym oraz odmówił stwierdzenia nadpłaty tego podatku z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. Odmowa stwierdzenia nadpłaty była rozstrzygnięciem w przedmiocie wniosku Skarżącego z 2 lipca 2007 r. o zwrot podatku akcyzowego. Z wnioskiem tym w istocie związana było również wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości podatku akcyzowego, o czym jednoznacznie świadczy uzasadnienie postanowień w tym przedmiocie. We wniosku tym Skarżący wskazał adres: ul. [...]. Adres ten - jako adres miejsca zamieszkania - widniał również na znajdujących się w aktach sprawy dokumentach, tj. złączonej do wniosku kserokopii dowodu rejestracyjnego, informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów, potwierdzeniu uiszczenia podatku akcyzowego, deklaracji uproszczonej nabycia wewnątrzwspólnotowego. Wskazując ten adres w treści wniosku Skarżący miał prawo oczekiwać, że tam właśnie będzie kierowana do niego korespondencja w sprawach związanych z wnioskiem. Zdaniem Sądu w tym stanie rzeczy, obowiązkiem organu I instancji było więc doręczenie decyzji na adres miejsca zamieszkania wskazany we wniosku. Na konstatację powyższą nie może mieć wpływu okoliczność, że organ I instancji za zasadne uznał zakończenie jedną decyzją dwóch odrębnych postępowań, tj. wszczętego wnioskiem Skarżącego o zwrot podatku oraz wszczętego z urzędu w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego. Sąd zauważa, że dwukrotny zwrot wysłanej na powyższy adres przesyłki zawierającej postanowienie o wszczęciu postępowania nie łączył się z informacją doręczyciela o tym, aby był to adres nieaktualny. W świetle powyższego Sąd stwierdza, że decyzję wysłano Skarżącemu na niewłaściwy adres. Zarzut skargi w tym względzie był zasadny, ponieważ jako miejsce zamieszkania Skarżącego w rozumieniu art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej organy podatkowe powinny były przyjąć adres wskazany we wniosku. Jednakże okoliczność powyższa nie przesądza automatycznie o fakcie, że decyzja nie została Skarżącemu skutecznie doręczona. Rzeczywiste odebranie przesyłki przez Skarżącego, nawet w miejscu nie będącym miejscem jego zamieszkania, skutkowałoby bowiem uznaniem jej za skutecznie doręczoną, a to z uwagi na cytowany wyżej art. 148 § 3 Ordynacji podatkowej, pozwalający na doręczenie pisma w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Zdaniem Sądu, jeżeli adresat decyduje się przyjąć pismo poza miejscem swego zamieszkania, brak jest nie tylko racjonalnych, ale przede wszystkim prawnych podstaw, aby kwestionować skuteczność tak dokonanego doręczenia (por. B.Gruszczyński w: Ordynacja podatkowa. Komentarz; S.Babiarz, B.Dauter, B.Gruszczyński, R.Hauser, A.Kabat, M.Niezgódka - Medek; Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s. 465). Podkreślić jednak należy, że fakt osobistego odbioru przesyłki przez adresata musi być bezspornie ustalony, a istnienie niemożliwych do wyjaśnienia wątpliwości w tym względzie wyklucza możliwość uznania takiego doręczenia za skuteczne. Dyrektor Izby Celnej uznał, że odbiór przesyłki zawierającej decyzję pokwitował osobiście Skarżący, o czym świadczy znajdujący się na potwierdzeniu jej odbioru podpis "[...]". Skarżący twierdzi, że przesyłki nie odebrał. Zdaniem Sądu na podstawie znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji nie można poczynić bezsprzecznych ustaleń co do tego czy istotnie Skarżący pokwitował jej odbiór. Na potwierdzeniu odbioru znajduje się bowiem podpis "[...]" - ostatnie litery nie są czytelne. Imię "Wiesław" dopisane zostało po myślniku, a obok znajduje się nieczytelny podpis. Sąd zauważa, że nieczytelny podpis znajduje się również na potwierdzeniach odbioru wcześniej już wysyłanych na ten adres przesyłek, obok adnotacji "matka" znajdującej się przy podpisie [...]. Zdaniem Sądu przy takich zapisach na potwierdzeniu odbioru decyzji Dyrektor Izby Celnej nie mógł bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przyjąć, iż to Skarżący osobiście odebrał przesyłkę. Bez względu na prawdopodobieństwo przypuszczenia, że to doręczyciel sporządził adnotacje, obok których znajduje się nieczytelny podpis, potwierdzenie odbioru decyzji nie dostarcza jednoznacznych podstaw do uznania, że podpis na potwierdzeniu odbioru jest podpisem Skarżącego. W ocenie Sądu stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienie odwołania bez wyjaśnienia w sposób nie budzący wątpliwości, że Skarżący osobiście odebrał przesyłkę narusza przepisy art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, nakładające na organy podatkowe obowiązek ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla podjęcia rozstrzygnięcia, w tym również rozstrzygnięcia o charakterze formalnym, a między innymi postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi. Bez ustalenia, czy i kiedy doręczono Skarżącemu decyzję organu I instancji nie było możliwe stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, zamykające drogę do merytorycznego rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym. Dlatego też Sąd uznał, iż naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie ww. przepisów postępowania dowodowego Sąd wziął pod uwagę z urzędu, kierując się art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a." Wobec braku ustaleń faktycznych nie jest możliwa ocena zasadności zarzutu naruszenia art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Z tych samych względów nie jest możliwa wypowiedź Sądu co do znaczenia otrzymania przez Skarżącego kserokopii decyzji [...] maja 2008 r. Znaczenie to jest bowiem uzależnione od stwierdzenia, czy skuteczne było doręczenie dokonane 19 listopada 2007 r. Natomiast w kwestii naruszenia art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej wyjaśnić należy, że określona w tym przepisie zasada doręczania pism stronie lub jej przedstawicielowi w żaden sposób nie ogranicza możliwości zastosowania jednego ze sposobów doręczania pism bądź też miejsca, w którym może być ono dokonane. Przedstawiciel, o którym mowa w tym przepisie, przez którego działa strona, nie może być utożsamiany z pełnomocnikiem do doręczeń lub też osobą upoważnioną do odbioru korespondencji. Domownik zaś adresata nie musi legitymować się jego upoważnieniem do odbioru przesyłki, o ile podejmie się jej oddania adresatowi. Ponownie rozpatrując sprawę Dyrektor Izby Celnej przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy to Skarżący osobiście odebrał przesyłkę zawierającą decyzję, kwitując jej odbiór własnoręcznym podpisem. Wskazać należy, że informacja o osobie faktycznego odbiorcy przesyłki może znajdować się w dokumentach urzędu pocztowego, który ją doręczał. Jak już Sąd wskazał, w realiach rozpatrywanej sprawy, tylko nie budzące wątpliwości ustalenie, że 19 listopada 2007 r. Skarżący osobiście odebrał przesyłkę wysłaną na adres ustalony przez organ I instancji, będzie uprawniało Dyrektora Izby Skarbowej do liczenia od tej daty terminu na złożenie odwołania. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz Skarżącego koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a., w kwocie równej uiszczonemu wpisowi oraz kosztom zastępstwa procesowego w wysokości określonej w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).