III SA/Wa 2738/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Asesor WSA Maciej Kurasz (spr.), Asesor WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należnych odsetek za okres od czerwca do grudnia 2004 r. na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oddala skargę 1. Minister Pracy i Polityki Społecznej zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., wydaną na podstawie art. 49 ust. i ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92 – dalej określanej jako "ustawa o rehabilitacji")oraz art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005, Nr 8, poz. 60 ze zm. zwanej jako "ustawa Ord. pod.") - po rozpatrzeniu odwołania M. Sp. z o.o. w K., dalej w uzasadnieniu jako "Skarżąca" lub "Spółka" z dnia 18 grudnia 2007 r., od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ("PFRON") z dnia [...] listopada 2007 r. w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek w kwocie 2.008,06 zł za okres od czerwca 2004 r. do grudnia 2004 r. oraz odroczenia terminu płatności należnych wpłat wraz z odsetkami za okres od czerwca 2004 r. do grudnia 2004 r. do dnia 28 stycznia 2008 r. - utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. 2. Z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynikało, że Skarżąca w dniu 14 września 2005 r. złożyła wniosek o odroczenie terminu płatności należnych wpłat i umorzenie należnych odsetek. Swoją prośbę uzasadniała trudną sytuacją finansową, spowodowaną niewypłacalnością dłużników. Skarżąca wyjaśniła we wniosku, iż w chwili składania wniosku podejmuje działania zmierzające do uzyskania kredytu bankowego, który zapewni jej płynność finansową i umożliwi uregulowanie zobowiązań względem PFRON. 3. Prezes Zarządu PFRON decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. na podstawie przepisu art. 49 ust. 1 i ust. 2 i art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji , art. 67a § 1 pkt 2 i pkt 3, art. 67b § 1 pkt 2 ustawy Ord. pod., art. 2 pkt 10, art. 5 ust. 1 i ust. 3, art. 11 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 ze zm.) odmówił umorzenia odsetek w kwocie 2.008,06 zł za okres od czerwca 2004 r. do grudnia 2004 r. oraz odroczył termin płatności należnych wpłat wraz z odsetkami za okres od czerwca 2004 r. do grudnia 2004 r. do dnia 28 stycznia 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes Zarządu PFRON wskazał, iż w przedmiotowej sprawie był zobowiązany do wzięcia pod uwagę nie tylko wskazywanego we wniosku interesu strony postępowania, ale także interesu społecznego wyrażonego w ustawowych celach działalności PFRON. W ocenie organu administracji nadmierne uszczuplanie środków Funduszu mogłoby doprowadzić do znacznego ograniczenia finansowania zadań w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych i ich integracji ze społeczeństwem. Organ przyznał nadto, iż Spółka pozostaje w trudnej sytuacji finansowej, jednakże jej aktualna sytuacja w ocenie organu pierwszej instancji nie powoduje obowiązku udzielenia jej ulgi w spłacie należności z tytułu obowiązkowych opłat na rzecz PFRON. 4. Skarżąca od decyzji organu pierwszej instancji wniosła odwołanie, w którym zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W przypadku nie uwzględniania powyższego wniosku Skarżąca zwróciła się o zmianę decyzji poprzez umorzenie wpłat w kwocie 15.661 zł wraz z odsetkami w kwocie 2.008,06 zł za okres od czerwca 2004 r. do grudnia 2004 r. na rzecz PFRON. Skarżąca wniosła także o rozłożenie na raty zaległości w przypadku negatywnego dla niej rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia zaległych opłat oraz o wstrzymanie wykonania całości decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. Spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji naruszenie art. 122 w związku z art. 210 § 4 ustawy Ord. pod. poprzez brak podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W ocenie Skarżącej organ nie odniósł się do aktualnej krytycznej sytuacji finansowej Spółki. Z tych też powodów zdaniem Spółki uzasadnienie rozstrzygnięcia Prezesa PFRON nie spełnia wymogów określonych w art. 210 § 4 ustawy Ord. pod. 5. Spółka uzasadniała również, iż organ pierwszej instancji nie wskazał stanu faktycznego, nie przeprowadził pogłębionej rzetelnej analizy sytuacji finansowej Skarżącej spółki, a także nie przeprowadził oceny dowodów co do wpływu braku zastosowania ulgi w spłacie należności na dalsze funkcjonowanie Spółki, w szczególności nie przeprowadził dowodu z zeznań prezesa Spółki – T. Z. na okoliczność rzeczywistej sytuacji finansowej Spółki. 6. Minister Pracy i Polityki Społecznej wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ wyższego stopnia stwierdził w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że po wnikliwej analizie materiału dowodowego oraz mając na względzie prawidłowe i pełne wykonanie zadań Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a także interesy pracodawców dokonujących prawidłowo i terminowo wpłat na Fundusz, uznał, iż decyzja organu pierwszej instancji była uzasadniona stanem faktycznym i prawnym niniejszej sprawy. W nawiązaniu do wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze strony prezesa zarządu Spółki T. Z. na okoliczność ustalenia przyczyn nieopłacenia składek na PFRON organ odwoławczy wyjaśnił, iż odmowa przeprowadzenia dowodu dopuszczalna jest tylko wtedy, gdy dana okoliczność nie pozostaje w związku z przedmiotem sprawy, została dowiedziona innymi środkami dowodowymi lub jest bezsporna. W związku z tym, iż Skarżąca nie przedstawiła jakie okoliczności dotyczące stanu finansowego spółki - istotne dla prowadzącego postępowanie, mogą być przedstawione wyłącznie podczas przesłuchania Prezesa Zarządu Spółki i nie znajdują odzwierciedlenia w sprawozdaniach finansowych spółki organ odwoławczy nie uznał wniosku strony za zasadny. Organ wyższego stopnia w całości podzielił stanowisko zaprezentowane przez Prezesa Zarządu PFRON. 7. Skarżąca pismem z dnia 19 sierpnia 2008 r. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zarządu PFRON i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła brak rozpoznania wszystkich istotnych okoliczności sprawy polegający w szczególności na: - braku przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego w celu ustalenia przyczyn trudnej sytuacji finansowej Spółki M., w szczególności brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze strony Prezesa Zarządu Spółki - T. Z. na okoliczność ustalenia przyczyn braku opłacania składek na PFRON oraz stanu finansowego Spółki, - brak rozpoznania wszystkich istotnych okoliczności sprawy polegający w szczególności na braku uwzględnienia trudnej sytuacji finansowej Spółki przy wydawaniu zaskarżonej decyzji - brak rozważania okoliczności przedawnienia zobowiązań względem PFRON w sytuacji, gdy zobowiązania te dotyczą roku 2004 r. 8. Minister Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę z dnia [...] września 2008 r., podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 9. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek w kwocie 2.008,06 zł za okres od czerwca 2004 r. do grudnia 2004 r. oraz odroczenia terminu płatności należnych wpłat wraz z odsetkami za okres od czerwca 2004 r. do grudnia 2004 r. do dnia 28 stycznia 2008 r. - nie narusza przepisów prawa materialnego, w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia, jak również przepisów proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Sąd nie dopatrzył się też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego a także wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. 10. Podnieść należy, iż zarzuty podniesione w skardze nakazują uczynić przedmiotem rozstrzygnięcia kwestię istnienia przesłanek będących warunkiem sine qua non umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu wpłat na PFRON a także zgodności wydanych w sprawie rozstrzygnięć z przepisami Ordynacji podatkowej dotyczącymi wymogów prawidłowego uzasadnienia decyzji. Podstawą prawną umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu wpłat na PFRON jest art. 67b § 1 i art. 67a ustawy Ord. pod., które stosuje się do umarzania wpłat na PFRON na podstawie art. 49 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 67b § 1 ustawy Ord. pod. organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, określonych w art. 67a tej ustawy. Stosownie zaś do treści art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ord. pod., organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Wskazać należy, że umorzenie zaległości oraz odsetek za zwłokę z tytułu wpłat na PFRON, w trybie art. 67a § 1 ustawy Ord. pod. jest sposobem wygaśnięcia zobowiązania ciążącego na przedsiębiorcy, którego istotą jest ostateczne odstąpienie od poboru tych należności po upływie terminu ich płatności. Wprowadza preferencje wobec podmiotu, którego sytuacja uzasadnia zastosowanie takich preferencji. Umorzenie zaległości lub odsetek od tych zaległości jest więc instytucją wyjątkową, obwarowaną spełnieniem przesłanek "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego". Użyte w treści przepisu pojęcia "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny" mają charakter niedookreślony. Użycie tych zwrotów uznać należy za swoistą klauzulę generalną odsyłającą do ocen pozaprawnych. Ich interpretacji na użytek danej sprawy dokonuje każdorazowo organ podatkowy. Organ ten dysponuje pewnym marginesem swobody w odniesieniu do zaistniałej w danej sprawie sytuacji faktycznej, która może uzasadniać wystąpienie przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Decyzja o umorzeniu (lub odmowie umorzenia) zaległości podatkowej lub odsetek od zaległości podatkowej, wydawana na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ord. pod. ma zatem charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne jest natomiast konstrukcją prawną, która pozwala organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Oznacza to, iż do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Organ może, ale nie musi umorzyć daną zaległość lub odsetki za zwłokę. Na podkreślenie zasługuje także to, iż nawet w przypadku istnienia przesłanek warunkujących umorzenia zaległości organy nie są zobowiązane do zastosowania ulgi w spłacie. 11. Uznanie administracyjne jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru, jakimi są użyte w treści przepisu zwroty: ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia sprawy pozytywnego dla wnioskodawcy. Podkreślenia wymaga, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu ważnego interesu podatnika. Jak już wskazano przesłankami umorzenia odsetek za zwłokę są: ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych lub odsetek od zaległości. O istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Przesłanka interesu publicznego to respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu władzy, korekta błędnych decyzji organów władzy itp. 12. W konsekwencji sądowa kontrola legalności decyzji wydanych na podstawie art. 67a ustawy Ord. pod. w ramach uznania administracyjnego sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Badając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo w stopniu wymagającym jej wyeliminowania z obrotu prawnego. W ocenie Sądu organy w sposób dostateczny wywiązały się z ciążących na nich obowiązków. Organy administracji, wbrew temu co twierdzi Skarżąca, przy wydawaniu decyzji wzięły pod uwagę podnoszone przez nią okoliczności i zgromadzone dowody, a odnosząc się do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. Sytuacja, w której dokonana przez organy ocena odbiega od samooceny dokonanej przez Skarżącą nie świadczy, iż ocena ta jest wadliwa (dowolna). Na podkreślenie zasługuje także to, iż wśród materiałów zgromadzonych w sprawie, które były przedmiotem oceny organów znalazły się bilanse Skarżącej, dokumenty potwierdzające stan zatrudnienia oraz szereg innych dokumentów świadczących o kondycji finansowej Spółki. Organy słusznie podniosły, że o istnieniu "ważnego interesu podatnika" decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ rozstrzyga o umorzeniu, bądź odmowie umorzenia zaległości lub odsetek. Ważnego interesu podatnika nie można utożsamiać z samym jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości. Zasadą jest bowiem płacenie należności wynikających z ciążących na nim zobowiązań w terminach i w wysokościach określonych przez prawo. Nieterminowe uiszczanie tych należności skutkuje naliczaniem odsetek. Dotyczy to wszystkich zobowiązanych do uiszczania wpłat na PFRON. Natomiast umorzenie zaległości, w tym również odsetek traktowane musi być jako instytucja nadzwyczajna, gdyż prowadzi do uprzywilejowania jednych kosztem pozostałych, którzy płacą należności w przewidzianych terminach. Słusznie więc organy wskazywały na wyjątkowość instytucji umorzenia odsetek za zwłokę jako odstępstwa od zasady. Nie można bowiem z instytucji umorzenia zaległości czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia od zapłaty należności z tytułu wpłat na PFRON. Zważyć należy, że w interesie publicznym i szeroko rozumianym interesie Skarżącej leży regulowanie należności publicznoprawnych, a także prowadzenie swoich spraw w zgodzie z przepisami prawnymi. Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu, zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji, bez przekroczenia granic uznania administracyjnego, uznał że przedstawione przez Skarżącą okoliczności uzasadniające "ważny interes podatnika" oraz interes publiczny, nie stanowią wystarczającej podstawy do udzielenia wnioskowanej ulgi. 13. Zważyć należy, iż prowadząc działalność gospodarczą i podejmując określone decyzje, które powodują konieczność wydatkowania środków finansowych przedsiębiorca winien brać pod uwagę przede wszystkim już ciążące na nim zobowiązania, w tym obowiązki z tytułu wpłat na PFRON. Podkreślenia wymaga, że sama trudna sytuacja finansowa przedsiębiorstwa nie uzasadnia jeszcze udzielenia ulgi. Celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku i zrozumiałe jest, że przedsiębiorca podejmuje działania zmierzające do poprawy swojej sytuacji finansowej. Jednak nie oznacza to, że organy obowiązane są uwzględnić jego wniosek o udzielenie ulgi. Prowadzenie działalności gospodarczej jest zawsze w nierozerwalny sposób związane z ryzykiem; spoczywa ono na przedsiębiorcy i nie może być przerzucane na budżet Państwa. Ważny interes podatnika stanowiący jedną z przesłanek uzasadniających przyznanie ulg w trybie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ord. pod., nie może być utożsamiany z dążeniem do uwolnienia się od regulowania ciążących zobowiązań, w tym odsetek za zwłokę. Jak słusznie wskazał organ, przy wykładni interesu publicznego należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Jedną z takich wartości obok bezpieczeństwa jest sprawiedliwość. W ocenie organu umorzenie powstałych na skutek działań Skarżącej zaległości oraz odsetek za zwłokę godziłoby w wartości wspólne dla całego społeczeństwa. Należy przy tym mieć na uwadze, że wpłaty na PFRON przeznaczone są na realizację celów społecznych, tak więc odpowiednio do tej okoliczności, odstąpienie od ich poboru musi być uzasadnione wystąpieniem szczególnie ważnych i uzasadnionych, również z punktu widzenia obiektywnych kryteriów, przesłanek udzielenia ulgi. 14. Nie bez znaczenia w sprawie jest to, że postępowanie w sprawie o umorzenie odsetek za zwłokę z tytułu wpłat na PFRON toczy się na skutek złożenia przez Skarżącą wniosku, w którym strona uzasadnia zaistnienie przesłanek umorzenia. Postępowanie w sprawie umorzenia zaległości nakłada zatem na podatnika obowiązek wykazania przesłanek koniecznych do zastosowania instytucji umorzenia, ponieważ jest ono prowadzone na wniosek podatnika a nie z urzędu. Rolą organu administracyjnego jest zweryfikowanie stwierdzeń strony podanych we wniosku, jeżeli istnieją wątpliwości co do ich prawdziwości. Natomiast rolą podatnika ubiegającego się o umorzenie należności jest właściwe udokumentowanie wniosku oraz wskazanie przesłanek. W rozpoznawanej sprawie organ wzywał Skarżącą do nadesłania dokumentów świadczących o sytuacji finansowej Spółki. Z akt sprawy wynika, iż Skarżąca takie dokumenty przesłała. Z tych też względów organy wydając rozstrzygnięcia w sprawie były świadome problemów istniejących w Spółce oraz znały jej wyniki finansowe. Powyższe okoliczności jednakże w ocenie organów nie spowodowały zastosowania ulgi w zakresie umorzenia odsetek od zaległości z tytułu opłat na PFRON. Na uwagę zasługuje to, iż Prezes Zarządu PFRON w wydanej w sprawie decyzji zastosował ulgę w spłacie zaległości odraczając termin płatności należnych opłat w kwocie 15.661,00 zł wraz z należnymi odsetkami do dnia 28 stycznia 2008 r. Rozstrzygnięcie w tym zakresie było zgodne z wnioskiem Skarżącej z dnia 14 września 2005 r. 15. Zdaniem Sądu w toku postępowania organy podatkowe podjęły dostateczne czynności niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zebrały dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek tej decyzji. Ustalenia organu podatkowego uzasadnione są zebranymi w sprawie dowodami, a dokonana ocena zebranego materiału dowodowego nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w art. 191 ustawy Ord. pod. W procesie dochodzenia do tych decyzji uwzględniono całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes społeczny uzasadniający umorzenie zobowiązania. 16. Reasumując, Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził, aby naruszała ona przepis art. 67a § 1 ustawy Ord. pod. Wbrew zarzutom strony Skarżącej organy podatkowe dokonały analizy aktualnej sytuacji Spółki oraz przedstawionych przez nią argumentów. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organy podatkowe przepisów prawa procesowego, w takim stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W motywach rozstrzygnięcia organ podatkowy wskazał niezbędne elementy, a ocena materiału dowodowego, który został zebrany, mieściła się w ramach art. 191 ustawy Ord. pod., bowiem oceny tej nie można uznać za dowolną. 17. Na podkreślenie zasługuje także to, iż Skarżąca w piśmie z dnia 18 grudnia 2007 r. wniosła poza odwołaniem od decyzji organu pierwszej instancji żądania dotyczące umorzenia zaległości w kwocie 15.661 zł wraz z odsetkami za okres od czerwca 2004 r. do grudnia 2004 r. na rzecz PFRON, a także ewentualnie o rozłożenie na 24 raty tej zaległości płatne począwszy od marca 2008 r. Sąd wskazuje, iż właściwy organ powinien rozpatrzyć powyższe wnioski Skarżącej w odrębnym postępowaniu uwzględniającym aktualną sytuację finansową Spółki i podnoszone przez nią okoliczności. 18. Sąd zgodził się natomiast z organami, iż zobowiązania z tytułu opłat na rzecz PFRON za poszczególne miesiące 2004 r. nie uległy przedawnieniu. 19. Biorąc pod uwagę przedstawione ustalenia i wnioski Sąd stwierdził, że brak jest przesłanek do uwzględnienia skargi. W związku z tym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)