III SA/Wa 2745/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędziowie sędzia WSA Krystyna Kleiber (sprawozdawca), asesor WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz umorzenie odsetek od zaległych składek 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, iż decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana w całości. Decyzją z [...] października 2005 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – dalej jako Prezes KRUS - na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) – dalej jako usr, po rozpoznaniu wniosku B. M. z [...] lipca 2005 r. o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 4 kw. 1995 r. do 2 kw. 1997 r., nie wyraził zgody na umorzenie należności. Według niego strona nie dołączyła do podania żadnych dokumentów, których treść byłaby potwierdzeniem jej trudnej sytuacji materialnej lub zaistnienia zdarzeń losowych mających wpływ na jej możliwości płatnicze. W piśmie z [...] listopada 2005 r., które postanowieniem Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. z 1 grudnia 2005 r. sygn. III U 817/05 zostało zakwalifikowane jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, B. M. wniosła o umorzenie należności z powodu jej trudnej sytuacji materialnej. W uzasadnieniu strona poinformowała o trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej, o kłopotach ze zdrowiem członków rodziny oraz o korzystaniu z zapomogi socjalnej z uwagi na zwolnienie jej z pracy. Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2006 r. NT [...] Prezes KRUS, na podstawie art. 36 ust. 1 pkt. 10 oraz 41a ust. 1 pkt 1 usr postanowił "nie umorzyć zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników". Zdaniem Prezesa KRUS przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań składkowych wobec KRUS, bądź umorzenia w części lub w całości zadłużenia ma charakter uznaniowy i może być stosowane w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach lub wskutek nieprzewidzianych zdarzeń losowych. Według Prezesa umorzenie może być w szczególności uzasadnione przez przypadki spowodowane działaniem takich czynników, na które płatnik nie mógł mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. W ocenie organu administracji II instancji B.M. nie dołączyła do podania żadnych dokumentów potwierdzających jej sytuację życiową. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 marca 2006 r. B. M. wniosła o zmianę decyzji o zaległych składkach na ubezpieczenie społeczne z powodu jej trudnej sytuacji materialnej, ponieważ w 2005 r. została zwolniona z pracy z powodu redukcji etatów, jest osobą bezrobotną, bez stałego źródła dochodów i utrzymuje się z zapomogi socjalnej chorej matki. Skarżąca poinformowała, że w 1992 r. odkupiła od Spółdzielni Kółek Rolniczych ojcowiznę. Wszystkie budynki w gospodarstwie zawaliły się jeszcze w okresie, gdy gospodarstwo prowadzili rodzice skarżącej, a został jedynie dom mieszkalny, który jest "w opłakanym stanie". Według skarżącej nie wiedziała ona, że jej były mąż nie opłacał składek w KRUS, a wiadomość o tym powzięła, po rezygnacji przez męża z prowadzenia gospodarstwa, dopiero podczas rejestrowania się w KRUS-ie w S. i otrzymaniu decyzji z [...] czerwca 2005 r. dotyczącej ustalenia okresów składkowych. Zaznaczyła, ze do lipca 1997 r. mąż również był właścicielem gospodarstwa rolnego, a ona pracowała w szkole w S., gdyż byli z mężem w separacji. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS potrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Prezes zwrócił szczególną uwagę na uznaniowość decyzji o umorzeniu należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako u.p.p.s.a. – Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona. Na wstępie należy też stwierdzić, że do spraw uregulowanych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, stosownie do art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. z 2000 r.,Nr 98 poz.1071 ze zmianami/, zwanej dalej "kpa". Zgodnie z art. 138 § 1 kpa organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. Zgodnie z art.138 § 2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zaskarżona decyzja Prezesa KRUS z 9 lutego 2006 r. nie odpowiada żadnemu z rozstrzygnięć przewidzianych art. 138 kpa, - co oznacza, iż wydana została z rażącym naruszeniem przepisu art. 138 kpa Organ odwoławczy w swym rozstrzygnięciu merytorycznym z 9 lutego 2006 r. orzekł – powtórnie co do istoty sprawy, rozstrzygniętej już decyzją Prezesa KRUS z 13 października 2005 r. Efektem działań Prezesa KRUS jest funkcjonowanie w obrocie prawnym dwóch jego decyzji dotyczących tego samego wniosku Skarżącej, wydanych na różnych etapach postępowania administracyjnego związanego z tym wnioskiem, każda rozstrzygająca co do istoty wniosku. Utrwalone jest stanowisko orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym poddano analizie art. 138 § 1 i § 2 kpa, iż określone w art. 138 § 1 i § 2 kpa rodzaje rozstrzygnięć są bezwzględnie wiążące w tym znaczeniu, że decyzja, która nie mieści się w ramach tego przepisu, stanowi rażące naruszenie prawa (por. wyrok NSA z 10 marca 1993 r., NSA 1245/92, IV SA 1252/92 nie publ.). Konsekwencją prawną jest uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Aczkolwiek stwierdzenie nieważności decyzji zwalnia Sąd od badania zarzutów skargi należy stwierdzić, że uzasadnienia decyzji obu instancji naruszają art. 107 § 3 kpa. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie zastosowania podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienia przedmiotowych decyzji nie mogą być uznane za wyczerpujące. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie spełnia szczególnie istotną rolę. Pozwala ono na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Nie może być uznane za spełniające powyższe wymogi, a w szczególności za wyczerpujące uzasadnienie ograniczające się do stwierdzenia, że z uwagi na niedołączenie do podania żadnych dokumentów postanowiono nie umorzyć należności, a pomijające inne okoliczności podnoszone przez stronę. Podobnie decyzja wydana w II instancji podkreśla jedynie fakt niewskazania przez skarżącą nowych okoliczności i dowodów niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy oraz "wyjątkowość" zastosowania instytucji umorzenia zaległości. W żadnej z decyzji nie odniesiono się natomiast do indywidualnej sytuacji skarżącej, która to ocena powinna znaleźć odzwierciedlenie właśnie w uzasadnieniu decyzji. W szczególności organ administracji nie wyjaśnił w sposób wystarczający stanu faktycznego sprawy, ponieważ nie odniósł się do twierdzeń skarżącej o posiadaniu przez męża renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz do wykonywania przez nią pracy w szkole, co może mieć wpływ na podleganie – w ogóle - ubezpieczeniu społecznemu rolników. Mając na uwadze to, że zaległości dotyczą odległych okresów składkowych, co może wskazywać na dalsze przedawnienie należności, Prezes KRUS powinien rozważyć w treści decyzji, czy okoliczność ta nie zachodzi w sprawie i – ewentualnie – wykluczyć ją. Uzasadnienie decyzji powinno odnosić się do argumentów przedstawianych przez stronę i odwołując się do obowiązującego w tym zakresie stanu prawnego wyjaśniać – z ich uwzględnieniem - powody podjęcia rozstrzygnięcia odmawiającego przychylenia się do wniosku skarżącej. W tym kontekście Prezes KRUS nie rozważył okoliczności podnoszonych przez skarżącą, zarówno we wniosku o umorzenie, jak też we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W szczególności poza treścią decyzji pozostały ustalenia co do sytuacji życiowej skarżącej, jej dochodów, wydatków, obowiązków, które ma wobec najbliższych członków rodziny oraz jej możliwości zarobkowych, istniejących niezbędnych potrzeb życiowych i możliwości ich zaspokojenia z przychodów, którymi dysponuje. Ponadto zdaniem Sądu zachodzi wątpliwość, która powinna być uwzględniona w treści decyzji, czy decyzje wydane w obu instancjach przez Prezesa KRUS nie są przedwczesne ze względu na toczące się postępowanie przed sądem powszechnym w sprawie ustalenia okresów i zaległości składkowych skarżącej – co wynika z akt administracyjnych sprawy. Okoliczność tą należy rozważyć, chociażby ze względu na przedmiot postępowania przez sądem administracyjnym, którym jest umorzenie należności z tytułu istniejących składek. Opisane nieprawidłowości nie były przyczyną stwierdzenia nieważności wskazanych decyzji, ponieważ przyczyną tą było naruszenie art. 138 kpa, co nie znosi obowiązku uwzględnienia przez organ administracji uwag poczynionych przez Sąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Z tego względu na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.