III SA/Wa 2753/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.S. na zarządzenie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 2753/16 o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie - K.S. (dalej jako "Skarżący"), działając przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z dnia 3 sierpnia 2016 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. W jej treści wniósł o zwolnienie od wpisu sądowego z uwagi na brak środków wystarczających do zapłaty. Do skargi załączony został niewypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzy PPF. Na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2016 r. pełnomocnik Skarżącego został wezwany, pismem z tego samego dnia, do nadesłania wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie zobowiązano pełnomocnika Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego Skarżącego oraz jego dochodów. W załączeniu przesłano obowiązujący urzędowy formularz wniosku PPF. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Skarżącego nadesłał formularz druku wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych podpisany przez Skarżącego. Zarządzeniem z 7 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie, na podstawie art. 257 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", pozostawił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący nie nadesłał prawidłowo wypełnionego formularza PPF, gdyż rubryki od 6 do 11 dotyczące informacji o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach pozostawił nieuzupełnione. Ponadto referendarz sądowy uzasadnienie wniosku ograniczające się do stwierdzenia, że Skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na zapłacenie opłaty bez uszczerbku dla koniecznego jego utrzymania, uznał za niewystarczające do merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Pełnomocnik Skarżącego sprzeciwem z 16 listopada 2016 r. wnosząc o zmianę zaskarżonego zarządzenia poprzez zwolnienie od opłaty sądowej od skargi, zarzucił naruszenie art. 257 P.p.s.a. poprzez pozostawienie wniosku bez rozpoznania pomimo tego, że nie został wezwany do uzupełnienia formularza wniosku o zwolnienie od opłaty sądowej. Ponadto przyznając, że faktycznie nie wszystkie rubryki w nadesłanym wniosku zostały przez Skarżącego wypełnione, nie znalazł podstaw do pozostawienia wniosku bez rozpoznania w sytuacji, gdy nie wystosowano do niego żądania uzupełnienia nadesłanego druku w zakreślonym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane wskazane na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Powyższy wymóg przewiduje art. 252 § 2 P.p.s.a., a złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie innej, niż tego wymagają przepisy prawa, stanowi jego brak formalny w rozumieniu art. 49 § 1 P.p.s.a. (por. uchwała NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08, ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 74). W takiej sytuacji należy wezwać do uzupełniania tego braku w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W konsekwencji zaniechanie powyższej czynności musi pociągnąć za sobą realizację wskazanego rygoru, czyli pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Zgodnie z art. 257 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Wzór urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zawierającego niezbędne pouczenie co do sposobu jego wypełnienia i skutków niedostosowania się do określonych wymagań, określono w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Zgodnie z pouczeniem zamieszczonym na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wniosek należy wypełnić w ten sposób, że każdą rubrykę niezacieniowaną należy wypełnić albo przekreślić, a jeżeli po wpisaniu treści pozostało miejsce wolne należy je przekreślić w sposób uniemożliwiający dopisywanie. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż do Skarżącego trafnie skierowane zostało wezwanie do złożenia wniosku w prawidłowej formie, wskazując konkretnie istotę uchybienia, wraz z drukiem obowiązującego formularza. Natomiast w sytuacji, gdy Skarżący nie zastosował się do wezwania w wyznaczonym terminie i tym samym nie przedłożył prawidłowo wypełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy, starszy referendarz sądowy pozbawiony został możliwości jego merytorycznego rozpoznania. W ocenie Sądu orzeczenie pozostawiające wniosek bez rozpoznania należy utrzymać w mocy jako zgodne z prawem, gdyż nieuzupełnienie przez Skarżącego rubryk w formularzu PPF od nr 6 do 11 informujących o stanie rodzinnym, majątku, stanie majątkowym osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, dochodach oraz zobowiązaniach i stałych wydatkach nie może świadczyć o prawidłowości wypełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż starszy referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że wypełnienie formularza w formie uniemożliwiającej nadanie mu prawidłowego biegu nie może skutkować uznaniem, iż Skarżący prawidłowo wykonał wezwanie do uzupełnienie braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się z kolei do stwierdzenia pełnomocnika Skarżącego, iż nie zostało wystosowane do Skarżącego żądanie uzupełnienia nadesłanego druku w zakreślonym terminie, zwrócić należy uwagę, że do skargi z dnia 3 sierpnia 2016 r. załączony został nieuzupełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF. W związku z tym na podstawie zarządzenia z dnia 18 października 2016 r. Skarżący został wezwany do uzupełnienia braku formalnego ww. wniosku poprzez nadesłanie ponownie wypełnionego stosownego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W wezwaniu pouczono, że nieuzupełnienie ww. braku formalnego w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Tym samym skoro przedłożony przy piśmie z dnia 26 października 2016 r. formularz PPF nie czynił zadość skierowanemu do Skarżącego wezwaniu do uzupełnienia braków wniosku, zgodnie z zawartym pouczeniem należało pozostawić go bez rozpoznania. W konsekwencji uznać należy, że żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego nie mogło otrzymać merytorycznego biegu. Wbrew zapatrywaniom pełnomocnika, w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do pozytywnej oceny zasadności zgłoszonych argumentów. Podkreślić również należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów P.p.s.a. poprzez żądanie złożenia wypełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy na przesłanym Skarżącemu formularzu PPF nie jest więc naruszeniem przepisów i norm gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to stosując się do obowiązku przedstawienia swojej sytuacji majątkowej poprzez wypełnienie wszystkich rubryk formularza o przyznanie prawa pomocy. W świetle wskazanych okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 257 P.p.s.a. w związku z art. 260 § 1 – 3 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.