III SA/Wa 2764/15

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 1/12/2015 r. po rozpoznaniu wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /7/2015 r Nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia p o s t a n a w i a odmówić stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Strona skarżąca, tj. W.K. , zwrócił się na formularzu PPF z 21/10//2015 r, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Strona wskazała, że: - w związku z blokadą rachunku bankowego zawiesił działalność gospodarczą; - nie uzyskuje dochodów w zw. z czym nie ma środków na poczet kosztów sądowych i pełnomocnika; - posiada 150000 akcji spółki P. SA o wartości 7500,- (niezbywalne); - osiąga 350 zł brutto miesięcznie z tytułu pracy na 1/5 etatu; - co miesiąc ponosi wydatki w kwocie 1397,- (energia elektr., woda, gaz, telefon, internet, transport miejski, drukowanie i wysyłka pism). W wykonaniu wezwań referendarza sądowego z 27/10/2015 i z 13/11/2015 r strona wskazała, że: od stycznia 2015 r jest zatrudniona na 1/5 etatu z dochodem miesięcznym 350 zł; - nie posiada tytułu prawnego do lokalu przy ul [...] , gdyż lokal "załatwił" mu syn; - lokal przy ul [...] to tylko "adres korespondencyjny"; - pomaga mu syn do kwoty 1200 zł miesięcznie; - miesięczne koszty utrzymania wynoszą ok 1397 zł; - zaległości podatkowe strony wynoszą ponad 8 mln zł; - strona jest w stanie uczestniczyć w kosztach do kwoty 200 zł. Strona zadeklarowała przekazanie załączników, m.in. zeznań PIT oraz wyciągów z rachunków bankowych. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r poz 270 ze zm) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Referendarz sądowy wskazuje, że w sprawie wymagany jest wpis sądowy od skargi (jedyny wymagalny obecnie koszt sądowy) w kwocie niespełna 100 zł, zatem do tej kwoty przede wszystkim należy odnieść zdolność skarżącej do ponoszenia kosztów sądowych. Zarazem strona zadeklarowała gotowość do ponoszenia wydatków na rzecz kosztów postępowania do kwoty 200 zł. Oznacza to, że strona uznała swoją zdolność do poniesienia kosztów wpisu od skargi, wymaganej w wysokości mniejszej niż – posiadane - 200 zł. Należy zauważyć, ze po odrzuceniu niektórych wydatków ponoszonych przez stronę, które nie są niezbędne do podtrzymania egzystencji, kwota ta może ulec zwiększeniu. Nadto, wbrew poglądom strony, ustrój "rozdzielności majątkowej małżeńskiej" nie zwalnia małżonka od pomocy: tak przynajmniej wynika z utrwalonego orzecznictwa. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 lipca 2009 r. (I FSK 216/09) obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak zaznaczono w powołanym wyżej orzeczeniu "rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami." Wobec tak kategorycznych stwierdzeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, referendarzowi sądowemu nie pozostaje nic innego, jak nakazać stronie uwzględnianie w kalkulacji zdolności do ponoszenia koniecznych kosztów, także małżonków, ale też wkładu – dzieci, które są zobowiązane do pomocy rodzicom, gdy te znajdują się w niedostatku. Odnosząc się do wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu na tym etapie postępowania, tj. jeszcze przed Sądem I instancji – referendarz sądowy p r z y p o m i n a stronie, że w postępowaniu przed Sądem I instancji 1. nie obowiązuje przymus adwokacki; 2. strona działająca bez pełnomocnika ma znaczące gwarancje ochrony procesowej (w porównaniu z tą działającą z pomocą pełnomocnika - art. 6, art. 13, art. 134 u.p.p.s.a.), 3. udział pełnomocnika w sprawie nie zmienia (zwiększa) zakresu analizy sprawy przez Sąd, który bada sprawę niezależnie od postawionych zarzutów i udziału strony; 4. udział pełnomocnika w postępowaniu przed Sadem I instancji nie zwiększa gwarancji dostępu strony do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu. W tej sprawie w przedmiocie "pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia" referendarz sądowy, działając z urzędu, nie dostrzega potrzeby działania profesjonalnego pełnomocnika, ponieważ Sąd, niezależnie od wniosków czy obranej taktyki procesowej przez pełnomocnika, i tak dokona tych samych czynności przeprowadzając kontrole legalności zaskarżonego aktu: "zgodność z prawem" jest bowiem jedna. Zarazem należy odnotować, że strona nie wskazała na żadne konkretne a dodatkowe okoliczności, które czyniłyby działanie profesjonalnego pełnomocnika w tej sprawie, przed Sądem I instancji – wskazanym. Podnoszony w rubryce 5 formularza fakt, że strona, bez wykształcenia prawniczego, nie jest w stanie bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika walczyć przed sądem, z uwagi na obowiązek Sądu I instancji działania z urzędu, nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Inaczej natomiast wniosek strony mógłby zostać oceniony w razie zwracania się przez nią o wyznaczenie pełnomocnika w postępowaniu po wyroku Sądu I instancji, kiedy j e s t wymagany przymus adwokacki, np. w postepowaniu ze skargi kasacyjnej. Wynika z powyższego, że prawo do Sądu strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji zostanie uszanowane, także przy braku ustanowienia pełnomocnika z urzędu – i to niezależnie już od zadeklarowanej zdolności partycypowania strony w tych kosztach. Niniejsza sprawa, z uwagi na brak wartości przedmiotu zaskarżenia ("pozostawienie bez rozpoznania"), kwalifikuje się do "innych" spraw. Stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji "w innej" sprawie - 240 zł. Strona zatem dysponuje, nawet (jak wskazała), środkami umożliwiającymi jej rozpoczęcie pertraktacji z pełnomocnikiem, z wybranej grupy zawodowej, co do warunków jej reprezentowania. Należy przypomnieć, że do zasobów strony można wliczyć i stałe dochody z pracy i pomoc uzyskiwaną od syna oraz – z uwagi na orzecznictwo NSA, które referendarz sądowy musi uwzględniać – także dochody małżonki, niezależnie od ustroju majątkowego małżeńskiego. Co więcej, sposób i wysokość wynagrodzenia można uzależnić nadto, z czym tak często referendarz sądowy spotyka się przy badaniu deklaracji profesjonalnych pełnomocników, "od wyniku sprawy". Dlatego, nawet nie biorąc pod uwagę faktu rozszerzonej gwarancji sądowych w postępowaniu przed sądem I instancji dla strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, strona może wygospodarować środki na koszty postępowania: tak na koszty wymagalne (wpis od skargi), jak na koszty "fakultatywne". Dlatego, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 1, §2 i § 3 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.