III SA/Wa 2777/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Olesińska, Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), sędzia WSA Jarosław Trelka, Protokolant starszy referent Grażyna Wojda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2017 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenie wymiaru podatku od nieruchomości na 2010 r. uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z [...] lutego 2010 r. Prezydent [...] W. (dalej "Prezydent Miasta") ustalił Skarżącemu "wymiar podatku od nieruchomości na rok 2010" na kwotę 579,20 zł. Jako przedmiot opodatkowania wskazał nieruchomość "P.". Organ wyjaśnił, że wysokość podatku ustalono na podstawie danych z informacji złożonej przez Skarżącego. Do opodatkowania przyjęto powierzchnię 28,24 m2 i klasyfikację B1 – budynki pod działalność gospodarczą. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją wydaną [...] czerwca 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej "SKO") decyzję Prezydenta Miasta utrzymało w mocy. Organ odwoławczy powołał się na art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 ze zm.) – dalej "u.p.o.l."(przedmiot opodatkowania) oraz art. 3 ust. 1-5 (podatnicy) u.p.o.l., a także na art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027 ze zm.). Wyjaśnił, że podatek od nieruchomości, podatek rolny i podatek leśny ustalane są w oparciu o wynikające z ewidencji gruntów i budynków dane dotyczące kwalifikacji gruntów oraz ich powierzchni. Dane te są wiążące dla organu podatkowego. Organ wskazał, że na podstawie umowy najmu zawartej 8 października 1991 r. z [...] W., Skarżący był najemcą lokalu użytkowego znajdującego się w budynku posadowionym na nieruchomości położnej przy ul. [...]. Pismem z 28 lutego 2008 r. [...] W. rozwiązało tę umowę bez zachowania terminu wypowiedzenia. Od czasu wypowiedzenia umowy, również w 2010 r., Skarżący zajmował lokal użytkowy bez tytułu prawnego, której to okoliczności nie zaprzeczał. Z danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków wynika, że sporna nieruchomość gruntowa i budynkowa w części obejmującej lokal użytkowy (działka 52) jest własnością [...] W.. Skarżący jest więc posiadaczem nieruchomości gminnej, którą zajmuje bez tytułu prawnego. W tych okolicznościach, Skarżący jest podatnikiem, a co za tym idzie ciążył na nim obowiązek zapłaty podatku za 2010 r. Zdaniem SKO, organ pierwszej instancji prawidłowo obliczył ten podatek. W skardze złożonej na powyższą decyzję Skarżący wniósł o jej uchylenie w całości z uwagi na błędne ustalenie faktów, błędną ich interpretację oraz brak staranności przy rozpatrywaniu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2006/13 uchylił decyzję SKO oraz decyzję Prezydenta [...] W.. W wyroku wskazano, że organy uznały, że Skarżący był podatnikiem jako osoba posiadająca bez tytułu lokal będący własnością [...] W.. W stanie faktycznym występującym w niniejszej sprawie uznanie Skarżącego za podatnika wymagało wyjaśnienia kto jest właścicielem lokalu użytkowanego przez Skarżącego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że biorąc pod uwagę treść pism znajdujących się w aktach sprawy oraz przepis art. 21 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, organ podatkowy pierwszej instancji zobligowany był przede wszystkim uzyskać prawidłowy wypis z ewidencji gruntów i budynków, w tym z kartoteki lokali, w oparciu o który należało ustalić stan prawny lokalu zajmowanego przez Skarżącego w 2010 r., tj. czyją był własnością .Uzyskanie powyższych dokumentów było niezbędne także z tego względu, że w świetle akt sprawy zasadne okazały się być podniesione przez Skarżącego wątpliwości dotyczące powierzchni zajmowanego przez niego lokalu, przyjętej za podstawę wyliczenia podatku od nieruchomości. Sąd podkreślił, że brak wypisu z ewidencji gruntów i budynków (kartoteki lokali) nieuprawnionym czyniło twierdzenie, że powierzchnię stanowiącą podstawę opodatkowania przyjęto zgodnie z tą ewidencją. Sąd wyjaśnił, że organy naruszyły zasadę prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 122 w związku z art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej powoływanej, jako O.p.) oraz zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 191O.p.). W rezultacie doszło również do naruszenia art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p., określających wymogi, jakim winno odpowiadać uzasadnienie decyzji. W zaleceniach dla dalszego postępowania Sąd wskazał, że Prezydent [...] W. zobligowany jest do wydania postanowienia o wszczęciu postępowania w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r. W postępowaniu tym – przy zapewnieniu Skarżącemu możliwości czynnego w nim udziału – Prezydent ma ustalić i wyjaśnić wskazane w uzasadnieniu istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, dokumentując je stosownym materiałem dowodowym. Decyzją z dnia [...] października 2015r. Prezydent Miasta ustalił Skarżącemu zobowiązanie podatkowe od nieruchomości położonej przy ul. [...] za 2010. Do opodatkowania przyjął budynki związane z działalnością gospodarczą o pow. 27,32 m2. W uzasadnieniu organ wskazał, że Skarżący w 2010r. zajmował bez tytułu prawnego lokal użytkowy stanowiący własność [...] W. położony przy ul [...] na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług elektrycznych. Podatek ustalony decyzją dotyczy okresu I-X 2010 r. ponieważ po tym okresie nieruchomość położona przy u . [...] wraz z lokalem użytkowym, w którym Skarżący prowadził działalność gospodarczą została protokolarnie przekazana właścicielom. Od decyzji organu pierwszej instancji Skarżący wniósł odwołanie do Samorządowe Kolegium Odwoławczego w W. Po rozpatrzeniu odwołania SKO decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. utrzymało decyzję Prezydenta [...] W. w mocy. SKO wyjaśniło, że wypis z kartoteki lokali zawiera kartę lokalu niemieszkalnego nr [...] położonego w budynku przy ul. [...] wskazującą, że powierzchnia w/w lokalu wynosi 27,32 m2. Skarżący był najemcą w/w lokalu użytkowego na podstawie umowy najmu z dnia 8 października 1991r. zawartej z [...] W.. Umowa ta została rozwiązana pismem z dnia 28 lutego 2008r. bez zachowania terminu wypowiedzenia przez [...] W. (pismo w aktach sprawy). Skarżący od tego czasu zajmował lokal użytkowy położony przy ul. [...] na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług elektrycznych. Nieruchomość położona przy ul. [...] wraz z lokalem użytkowym, w którym skarżący prowadził działalność gospodarczą została przekazana w dniu 27 września 2010 r.właścicielom (protokół w aktach sprawy). Ponieważ przedmiotowy lokal był w tym czasie zajmowany przez Skarżącego bez tytułu prawnego ustalono podatek z tytułu posiadania w/w lokalu bez tytułu prawnego zaokres od stycznia do września 2010 r. Skarżący nie zgodził się z wydaną decyzją i złożył skargę do Sądu. Zarzucił SKO rażące naruszenie art. 3 ust. 1 u.p.o.l. w ten sposób, że pomimo dokonania ustalenia, że istnieje właściciel nieruchomości nie będący jednostką samorządu terytorialnego ani inna jednostką Skarbu Państwa w Zaskarżonej decyzji decyzji uznano, że podatnikiem podatku od nieruchomości jest posiadacz tej nieruchomości. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 26 lipca 2017 r. pełnomocnik Skarżącego, wyznaczony z urzędu, podniósł dodatkowe zarzuty naruszenia: - art. 123 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej przez brak zapewnienia Skarżącemu możliwości czynnego udziału w postępowaniu przez niepowiadomienie go o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji, w związku z tym Skarżący nie miał możliwości zgłoszenia nowych dowodów; - art. 233 § 1 pkt 1 O.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy zaistniały przesłanki uchylenia tej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia; - art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b u.p.o.l. przez błędne wskazanie, że Skarżący jest posiadaczem w złej wierze i uznanie go za podatnika podatku od nieruchomości. Pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz o uchylenie decyzji organu I instancji na podstawie art. 135 p.p.s.a. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. skarga jest zasadna jednakże nie z powodu wszystkich zarzutów w niej podniesionych. Skarżący bezzasadnie zarzucał, że w decyzji błędnie uznano go za osobę użytkująca lokal położony w W. przy ulicy [...] bez tytułu prawnego. Do tego sprowadzał się podniesiony na rozprawie zarzut błędnego wskazania w decyzji, że Skarżący jest posiadaczem w złej wierze. W rozpoznanej sprawie zapadł już wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2006/13. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd zawarł stanowisko według którego za okolicznością ustaloną w sprawie należało uznać fakt, że umowa najmu na podstawie, której Skarżący użytkował przedmiotowy lokal, została wypowiedziana. Co oznacza, że w roku 2010 Skarżący użytkował przedmiotowy lokal bez tytułu prawnego. To stwierdzenie Sądu oznacza, że uznał on, że w sprawie organy w sposób prawidłowy ustaliły okoliczność użytkowania przedmiotowego lokalu przez Skarżącego bez tytułu prawnego. Ta ocena prawna była wiążąca dla Sądu także przy wydawaniu niniejszego wyroku, gdyż stosownie do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm. dalej P.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W tej sytuacji Sąd uznał, że w sprawie ustalono w sposób prawidłowy, że Skarżący użytkował lokal bez tytułu prawnego. Rozpoznając sprawę Sąd zważył, że osoba użytkująca nieruchomość bez tytułu prawnego może być podatnikiem podatku od nieruchomości na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) u.p.o.l. Stosownie do art. 3 ust.1 pkt 4 lit. b) podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2. Zastrzeżenie zawarte w ust. 2 nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Z treści powołanego przepisu wynika, że dla ustalenia czy Skarżący był podatnikiem podatku od nieruchomości konieczne było wykazanie, że lokal użytkowy nr [...] położony w W.przy ul. [...], który użytkował Skarżący był własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W aktach sprawy brak jest dowodów, na podstawie których można byłoby jednoznacznie stwierdzić, kto był właścicielem przedmiotowego lokalu. W aktach sprawy brak jest wypisu z kartoteki lokalu, który WSA w Warszawie wskazywał w wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2006/13, jako dowód na podstawie, którego organy powinny były ustalić kto jest właścicielem przedmiotowego lokalu. W aktach sprawy znajdują się: - Pismo Urzędu [...] W. Biura Geodezji i Katastru Wydział Ewidencji Gruntów i Budynków dla D. z dnia 14 stycznia 2015 r., - oraz wypis z kartoteki lokali sporządzony przez Urzędu [...] W.Biuro Geodezji i Katastru Wydział Ewidencji Gruntów i Budynków dla D. z dnia 14 stycznia 2015 r. Z treści tych dokumentów nie wynika, że [...] W. lub Skarb Państwo byli właścicielami lokalu nr [...] położonego w W. przy ul. [...]. Zatem w sprawie nadal pozostaje nie ustalona okoliczność kto był właścicielem przedmiotowego lokalu w okresie, w którym Skarżący do użytkował. Okoliczność ta, jak już wskazano powyżej ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż od niej zależy to czy Skarżący był podatnikiem podatku od nieruchomości. W sprawie istnieją dokumenty, z których wynika że [...] W. nie nabyło własności przedmiotowego lokalu w wyniku działania tzw. Dekretu Warszawskiego. Z uzasadnienia decyzji Prezydenta [...] Warszawy nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. wynika, że decyzja Prezydium Rady Narodowej [...] W. z dnia 10 marca 1955 r. stwierdzająca, że własność lokali w budynku przy ul. [...] w W. przeszła na Skarb Państwa, została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Ministra Budownictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2007 r. przez stwierdzenie nieważności. W związku z tą decyzją pozostaje akt notarialny z dnia [...] października 214 r. repertorium [...], którym Miasto W. ustanowiło na rzecz dotychczasowego właściciela nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] użytkowanie wieczyste działki gruntu znajdującej się pod tym adresem. Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu z dnia 27 września 2010 r. wynika, że dotychczasowemu właścicielowi przekazano lokale mieszkalne i użytkowe w budynku przy ul. [...]. Wśród tych lokali nie jest wymieniony lokal zajmowany przez Skarżącego, nie zmienia to jednak okoliczności, że stan prawny nieruchomości w zakresie przedmiotowego lokalu jest niejasny i nieustalony przez organ na potrzeby niniejszej sprawy. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie nadal brak jest dowodów, z których jednoznacznie wynikałoby, kto jest właścicielem lokalu od którego nałożono na Skarżącego podatek zaskarżoną decyzją. Oznacza to, że zaskarżona decyzja została wydana bez ustalenia za pomocą dowodów istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, czym naruszono przepisy art. 122 i art. 187 § 1 O.p. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest wskazania dowodów, na podstawie których organ uznał, że [...] W. jest właścicielem przedmiotowego lokalu. Skutkiem tego jest naruszenie art. 191 i art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznanej sprawie organ drugiej instancji naruszyły art. 200 § 1 O.p., gdyż nie wyznaczył Skarżącemu terminu do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Z uwagi na okoliczność, że jak wynika ze sporządzonego przez organ pierwszej instancji spisu akt , po wydaniu decyzji w pierwszej instancji do akt sprawy dołączono decyzję Ministra Budownictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2007 r. i akt notarialny z dnia [...] października 214 r. repertorium [...], należało stwierdzić, że Skarżący w wyniku wskazanego naruszenia prawa nie miał możliwości wypowiedzenia się w sprawie tych dowodów i ewentualnego zgłoszenia związanych z nimi wniosków. Dokumenty te dotyczą istotnej dla sprawy kwestii własności przedmiotowego lokalu. Ze względu na te okoliczności Sąd uznał, że uchybienie to mogło mieć istotne znaczeni dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Brak ustalenia przed wydaniem zaskarżonej decyzji, właściciela przedmiotowego lokalu powodował, że organy w niniejszej sprawie nie wykonały zaleceń WSA w Warszawie co do sposobu dalszego postępowania, zawartych w wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2006/13 i nie uwzględniły oceny prawnej zawartej w tym wyroku, czym naruszyły art. 153 i art. 170 P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że Skarżący zasadnie podnosił, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 233 § 1 pkt 1 O.p. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając ponownie sprawę będzie miało obowiązek ustalić, czy [...] W. lub Skarb Państwa w roku 2010, w okresie w którym Skarżący użytkował przedmiotowy lokal były właścicielami tego lokalu. W przypadku braku możliwości uzyskania dowodu na tę okoliczność, organ z uwagi na termin przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe (art. 68 § 2 O.p.) obowiązany będzie na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) O.p. uchylić decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.