III SA/Wa 2783/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do listopada 2013 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący – M. G. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w związku z przeprowadzonym przez Urząd Skarbowy w P. postępowaniem egzekucyjnym, organ egzekucyjny zajął wszystkie środki pieniężne zgromadzone na jego rachunkach bankowych. Skarżący wskazał, że w chwili obecnej nie posiada środków pozwalających na pokrycie wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Nie posiada żadnego majątku. Na dzień złożenia wniosku posiada zasoby w wysokości 4.500 zł oraz oszczędności w wysokości 1.500 zł. Skarżący i jego żona posiadają udziały w M. Sp. z o.o. o łącznej wartości po 2.500 zł. Dodatkowo skarżący posiada udziały w G. Sp. z o.o. o wartości nominalnej 500 zł. Jedyny dochód rodziny stanowi wynagrodzenie żony skarżącego ze stosunku pracy w wysokości ok. 1.360 zł netto miesięcznie. Miesięczne zobowiązania i stałe wydatki skarżący określił w sposób następujący: opłaty z tytułu dzierżawy nieruchomości ok. 12.000 zł rocznie, opłaty za media ok. 700 zł miesięcznie. Ponadto, w piśmie procesowym, do którego załączono wniosek na formularzu PPF, pełnomocnik skarżącego wskazał na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do skarżącego. Do wniosku załączono zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, tytuły wykonawcze oraz postanowienie z [...] lipca 2016 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do skarżącego. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), referendarz sądowy wezwał skarżącego do: nadesłania zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za 2015 r., wskazania i udokumentowanie wysokości przychodów (dochodów i kosztów) uzyskanych przez skarżącego łącznie od stycznia 2016 r., nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie trzy miesiące (nawet mimo ich ewentualnego zajęcia), nadesłania zaświadczenia o dochodach żony skarżącego za ostatnie 3 miesiące, przedstawienia miesięcznych niezbędnych wydatków rodziny skarżącego (w tym na wyżywienie, utrzymanie domu/mieszkania, opłaty za media, leczenie i inne niezbędne) wraz ze wskazaniem źródła pokrycia tych wydatków (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków), wskazania do jakiej kwoty skarżący jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. W odpowiedzi skarżący nadesłał zeznania podatkowe, rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 siepną 2016 r., wyciągi z rachunków bankowych, zaświadczenie o dochodach żony, zestawienie miesięcznych wydatków, faktury za media. Ponadto pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że w rzeczywistości wynagrodzenie żony skarżącego wynosi 1.982,53 zł netto a nie ok. 1.360 zł netto. Powstała niezgodność miał wynikać z niewiedzy skarżącego. Z kolei różnica pomiędzy miesięcznymi wydatkami a dochodami jest pokrywana z niewielkich darowizn od najbliższej rodziny. Pełnomocnik wskazał, że skarżący nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Odnosząc się do argumentacji skarżącego i dokumentów nadesłanych w toku postępowania referendarz sądowy nie kwestionuje tego, że skarżący nie dysponuje środkami na uiszczenie całości wpisu sądowego, który w sprawie wynosi 100.000 zł. Niemniej jednak, ewentualny brak środków w takiej wysokości, nie oznacza automatycznie, że skarżący w ogóle nie może ponieść żadnych kosztów sądowych. Przy czym aby dokonać oceny, na jakim ewentualnie poziomie skarżący mógłby partycypować w kosztach wszczętego postępowania, referendarz sądowy musi dysponować rzetelnymi i spójnymi oświadczaniami i dokumentami dotyczącymi sytuacji finansowej skarżącego, czego w sprawie zabrakło. Oceniając całość oświadczeń i wyjaśnień skarżącego, referendarz sądowy stoi na stanowisku, że skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny sytuacji finansowej swojej rodziny. Przede wszystkim niewiarygodne są oświadczenia skarżącego, że jego czteroosobowa rodzina (w tym dwójka małych dzieci) utrzymują się jedynie z dochodu żony skarżącego, który wynosi niewiele ponad 1.900 zł netto. Już samo zestawienie tego dochodu z miesięcznymi wydatkami wskazanymi przez skarżącego (wyżywienie 800 zł, artykuły higieniczne i odzieżowe 400 zł, lekarstwa na [...] 100 zł, utrzymanie domu/media 600 zł, czynsz za wynajem 300 zł – razem 2.200 zł), potwierdza taką tezę. Oceny tej nie zmienia argumentacja skarżącego o pomocy w postaci niewielkich darowizn od najbliższych członków rodziny, zwłaszcza iż pojawiła się ona na późniejszym etapie postępowania mając zapewne uwiarygodnić fakt, iż wykazane dochody nie wystarczają na pokrycie niezbędnych wydatków rodziny. Nie bez znaczenia jest również, że pierwotnie skarżący utrzymywał, że dochód żony wynosi tylko 1.300 zł netto, a pomyłkę w tym zakresie tłumaczył niewiedzą. Niewiarygodne jest, aby skarżący, przy tak niskim – jak utrzymuje – dochodzie rodziny, nie wiedział, czy jedyny dochód rodziny (wynagrodzenie żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe) wynosił 1.300 czy 1.900 zł. Zauważyć również należy, że oprócz wymienionych wyżej wydatków skarżący wskazał na ponoszenie opłaty z tytułu dzierżawy nieruchomości w wysokości 12.000 zł rocznie (formularz PPF). Z kolei z wyciągów za rachunku bankowego żony skarżącego wynika, że dochód przez nią uzyskiwany (wraz ze świadczeniem 500+) przeznaczany jest na płatności za aukcje internetowe, składki do ZUS (ponad 700 zł miesięcznie), opłatę za czynsz 400 zł i media. Z wyciągu tego wynika, że za okres od 7 lipca do 7 października 2016 r. (trzy miesiące) suma obciążeń na rachunku wyniosła – 10.838,37 zł, a suma uznań 8.213,76 zł. Dodatkowo, wydatki te nie dotyczyły chociażby żywności, co oznacza, że wydatki te muszą być pokrywane z innych źródeł. Poza tym analiza tych wydatków nie wskazuje, że ponoszą je osoby w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej (którym nie starcza środków na zaspokojenie własnych potrzeb bytowych) np. wydatki na rzecz spółki M. 1.000 zł, czy dokonywane darowizny. Niejasna jest również kwestia ponoszenia przez żonę skarżącego wydatków na czynsz za mieszkanie w N. i jednocześnie uiszczanie przez skarżącego (nie wiadomo z jakich środków) opłat za media za nieruchomość (dom) w miejscowości S . Ponadto, niejasnym jest, z jakiego powodu skarżący nie wspominał o uzyskiwanym przez żonę świadczeniu z ZUS oraz opłacaniu składek. Nie wiadomo więc, czy to świadczenie ma charakter czasowy, czy trwały i z jakiego tytułu jest wypłacane. Trudno również wyjaśnić, jak w tak trudnej sytuacji udało się skarżącemu zgromadzić oszczędności (1.500 zł) i skąd ma zasoby pieniężne (na dzień złożenia wniosku) w wysokości 4.500 zł. I dlaczego, chociażby część tych środków nie może być przeznaczona na partycypowanie w kosztach wszczętego postępowania. Dodatkowo, zarówno skarżący jak i jego żona posiadają udziały w spółkach. Co istotne w jednej z nich tj. M. Sp. z o.o. skarżąca jest zatrudniona. Prezesem zarządu tej spółki jest skarżący. Nie bez znaczenia dla oceny całej tej sytuacji jest również fakt, że jeszcze w 2015r. skarżący uzyskiwał wielomilionowe przychody z działalności (zgodnie z PIT-36L za 2015 r., przychód wyniósł 27.053.902,34 zł). Wprawdzie środki na rachunkach bankowych skarżącego zostały zajęte oraz umorzono prowadzone w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne, nie zmienia to jednak faktu, że działalność prowadzona przez skarżącego była znacznych rozmiarów. Aktualnie skarżący, w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, ale nie wykazuje obrotów finansowych. Ponosi natomiast koszty jej prowadzenia. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 sierpnia 2016 r. koszty z działalności wyniosły 46.090,86 zł, w tym usługi obce 37.497,13 zł. Nie wiadomo więc skąd skarżący miał środki na sfinansowanie tych wydatków. W ocenie referendarza sądowego sprzeczności, które wynikają ze złożonych oświadczeń nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej rodziny skarżącego. Skarżący był wzywany do złożenia oświadczeń i nadesłania dokumentów i nie wywiązał się z tego w sposób rzetelny. Referendarz sądowy nie jest bowiem w stanie ustalić ile w rzeczywistości wynoszą miesięczne dochody rodziny skarżącego i jakie są ostatecznie ich miesięczne, niezbędne wydatki. Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie –powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. Należy zwrócić uwagę, że zadaniem referendarza sądowego jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji, decydując o przyznaniu prawa pomocy nie można bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie całości ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącego na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.