III SA/Wa 2787/15

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 17/11/2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /08/2015 r Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010r i 2011 r oraz umorzenia postępowania podatkowego za okres od czerwca do września 2010 r p o s t a n a w i a Odmówić stronie przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. A. M. , wnioskiem zawartym w piśmie z 17/9/2015 r, w formularzu PPF, zwrócił się o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że: - prowadzi dużą ilość spraw sądowych i wysokie koszty z nimi związane; - nie mógł przewidzieć koniczności zgromadzenia środków na poczet sporów sądowych; - cierpi [...] i nie jest w stanie pracować; - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwiema córkami ([...] , [...] , [...] r); - skarżący posiada udziały w spółkach o wartości 516750,- zł; - zona posiada udziały o wartości 12750 zł i samochód [...] ; - - skarżący pobiera zasiłek rehabilitacyjny w wysokości 1599 zł, żona – wynagrodzenie w wysokości 1415 zł (łącznie 3014 zł netto); - miesięczne wydatki (prąd, ogrzewanie, żywność i ubiór, ubezpieczenie, kredyt konsumencki) to kwota ok 2385 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 3/11//2015 r o przekazanie dodatkowych informacji o sytuacji życiowej strony, tj., m.in., o wskazanie źródeł utrzymania, kalkulacji kosztów życia za ostatnie trzy miesiące, odpisów wyciągów z rachunków bankowych (w tym związanych z prowadzoną działalnością gosp.), zestawienia należności i zobowiązań, wskazanie wysokości i zestawienia faktur VAT i in, skarżący poinformował o tym, że: - zaprzestał z dniem 24/6/2015 r, prowadzenia działalności gosp. i dokonał wykreślenia z ewidencji (karta 45 akt sądowych); - do momentu likwidacji działalności nie osiągnął obrotu, który uzasadniałby stosowanie "pełnej księgowości" ; - za 2015 r wykazał stratę w wysokości 127 tys. ; - w związku z zakończeniem prowadzenia działalności gosp. skarżący wniósł swoje przedsiębiorstwo aportem do spółki z o.o. Z. nie ma możliwości przedłożenia wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, ponieważ większość z nich została zamknięta z uwagi na brak obrotów; - skarżący zawarł z żoną umowę o rozdzielność majątkowej; - żona obawia się działań wierzycieli skarżącego, zatem nie udostępniła wyciągów z rachunków bankowych za wyjątkiem przelewów ilustrujących dochody uzyskiwane przez nią ze stosunku pracy; - miesięczne koszty utrzymania (energia, ogrzewanie, kredyt, ubezpieczenie, TV, leki, Internet, paliwo, żywność, ubranie wykształcenie córki) wynoszą ok 3250 zł; - kancelaria prawna pobrała kwotę 7900 zł za prowadzenie postępowania administracyjnego, lecz nie pobrała wynagrodzenia za prowadzenie postępowania sadowego z uwagi na złą sytuację życiową strony; - skarżący nie posiada zobowiązań wobec osób trzecich, za wyjątkiem należności podatkowych; - skarżący jest poddany egzekucji prowadzonej przez organy podatkowe; - zadeklarował gotowość do partycypowania w kosztach sądowych do wysokości 500 zł; - skarżący wskazał, że nie mógł przewidzieć konieczności zabezpieczania środków na spory związane z prowadzeniem działalności gospodarczej; - postępowania prowadzone wobec strony wymagają pokrywanie przez nią kosztów działania profesjonalnych pełnomocników. Do "wyjaśnień" skarżący załączył – jak zadeklarował: zeznanie o wysokości dochodu za 2014 r, zgłoszenie zaprzestania wykonywania działalności gosp., obliczenie dochodu za 2015r, wydruki przelewów z tytułu wynagrodzenia na konto żony, umowę o ustroju rozdzielności majątkowej, wyciągi z rachunku bankowego skarżącego i jego żony, orzeczenie lekarza, zestawienie faktur VAT, umowy o dzieło i in. Łączna kwota wymagalnych kosztów sądowych sprawie badanej przez urzędnika sadowego wynosi 16571 zł. Do tych wartości – tak z uwagi na jej wielkość, jak z uwagi na mogącą zmienić się w czasie sytuację strony – referendarz sądowy odnosi wniosek o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy stoi na stanowisku, że podstawowym warunkiem rozpoznania (korzystnego dla strony) wniosku o prawo pomocy jest należyte wykazanie przez nią sytuacji majątkowej, w której znajduje się. Jest to tzw. "obowiązek lojalności" względem Sądu, tak silnie akcentowany przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący, nie przedstawiając szczegółowych informacji o zasobach finansowych żony nie w pełni zrealizował ten obowiązek. Od przekazania tych informacji – jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądowego - nie zwalniała skarżącego, wbrew jego sugestiom, umowa o ustroju majątkowej rozdzielności małżeńskiej. Obowiązek miłości i pomocy między małżonkami "w potrzebie", jak wynika z uregulowań k.r.i o., wykracza poza wąskie (i nieżyciowe) zapisy umowy majątkowej małżeńskiej. Dlatego twierdzenie, zgodnie z którym "ze względu na obawy, dotyczące działań wierzycieli Skarżącego, żona Skarżącego obawia się przedstawienia pełnych wyciągów bankowych ze swojego rachunku, udostępniła jednak potwierdzenia przelewów ilustrujące dochody przez nią uzyskiwane z tytułu pracy(...)" nie może spowodować skutku w postaci przyznania prawa pomocy stronie. Referendarz sądowy sygnalizuje zarazem drobną niespójność w deklaracjach złożonych przez skarżącego: z jednej strony skarżący utrzymuje, ze "kancelaria nie pobrała wynagrodzenia za reprezentację (...) przed sadem" (k 47 akt sądowych), z drugiej strony – powołuje się na konieczność opłacania fachowych pełnomocników (k48). Nie jest to okoliczność samodzielnie decydująca o odmowie przyznania prawa pomocy, lecz raczej dodatkowy argument osłabiający efektywność twierdzeń skarżącego. Nie ulega zarazem wątpliwości i nie jest to zresztą kwestionowane przez stronę, że spór podatkowy i spór przed sądem jest efektem prowadzenia działalności gospodarczej (niezafakturowanie wykonanych robót na rzecz kontrahenta). Równie oczywistym jest zatem, że koszt podatkowy i koszt sądowy związany ze sporem należy traktować jako koszt działalności gospodarczej w ogóle, a zatem zdolność do jego poniesienia należy badać do uzyskiwanego w tamtym okresie (2010 i 2011 r) przychodu. Niezrozumiałe są wyjaśnienia strony - reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika mającego świadomość wagi tych wyjaśnień, sposobu postepowania o prawo pomocy i kwalifikacji kosztów sporów sądowych do kosztów działalności – zgodnie z którymi "skarżący nie mógł przewidzieć obowiązku ponoszenia kosztów sądowych": przecież postępowanie sądowe (cywilnoprawne) toczyło się już (z pewnym sukcesem) kilka lat temu, a przedmiotem sporu była wartość ponad 5 mln zł. Od tego czasu, jak wynika choćby z załącznika 12 złożonego do Sądu, skarżący uzyskiwał w ramach działalności gospodarczej przychody wielokroć przekraczające wymagalne koszty sądowe. Wynik bilansowy "straty" tez nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, ponieważ wartość ta ma charakter – przede wszystkim – księgowy. Zresztą przychody (obrót) związane z działalnością gospodarczą wynikają też z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego, w którym kwoty 9 tys. czy 15 tys. nie są rzadkością. Marginalne znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku strony ma fakt, że skarżący posiada majątek (udziały w spółkach) o wartości łącznej – jak wskazał – [...] ,- zł, chociaż nie jest to zarazem wartość, która determinuje konieczność klasyfikacji strony jako "ubogiej", uprawnionej do korzystania z prawa pomocy. Głębokie zrozumienie u referendarza sądowego znajduje zadeklarowany przez stronę stan zdrowia ([...] ), który uniemożliwia mu podjęcie pracy, jednakże z uwagi na okoliczności przywołane powyżej nie może on – ten stan – samoczynnie decydować o uwzględnieniu wniosku strony. Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.