III SA/Wa 2787/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka Karasińska, po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca 2010 r. do września 2011 r. postanawia zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z 17 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/WA 2787/15 i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł A. M. – dalej "Skarżący" – pismem z dnia 18 września 2015 r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca 2010 r. do września 2011 r. Do skargi Skarżący dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi dużą ilość spraw sądowych i wysokie koszty z nimi związane; - nie mógł przewidzieć koniczności zgromadzenia środków na poczet sporów sądowych; - cierpi na [...] i nie jest w stanie pracować; - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwiema córkami (1972, 1998, 2005 r); - posiada udziały w spółkach o wartości 516750,- zł; - żona Skarżącego posiada udziały o wartości 12750 zł i samochód [...]; - Skarżący pobiera zasiłek rehabilitacyjny w wysokości 1599 zł, żona – wynagrodzenie w wysokości 1415 zł (łącznie 3014 zł netto); - miesięczne wydatki (prąd, ogrzewanie, żywność i ubiór, ubezpieczenie, kredyt konsumencki) to kwota ok 2385 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 3 listopada 2015 r. o przekazanie dodatkowych informacji o sytuacji życiowej strony, tj., m.in., o wskazanie źródeł utrzymania, kalkulacji kosztów życia za ostatnie trzy miesiące, odpisów wyciągów z rachunków bankowych (w tym związanych z prowadzoną działalnością gosp.), zestawienia należności i zobowiązań, wskazanie wysokości i zestawienia faktur VAT i in., Skarżący poinformował o tym, że: - zaprzestał z dniem 24 czerwca 2015 r, prowadzenia działalności gosp. i dokonał wykreślenia z ewidencji; - do momentu likwidacji działalności nie osiągnął obrotu, który uzasadniałby stosowanie "pełnej księgowości"; - za 2015 r. wykazał stratę w wysokości 127 tys.; - w związku z zakończeniem prowadzenia działalności gosp. Skarżący wniósł swoje przedsiębiorstwo aportem do spółki z o.o. Z.; nie ma możliwości przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, ponieważ większość z nich została zamknięta z uwagi na brak obrotów; - Skarżący zawarł z żoną umowę o rozdzielność majątkowej; - żona obawia się działań wierzycieli Skarżącego, zatem nie udostępniła wyciągów z rachunków bankowych za wyjątkiem przelewów ilustrujących dochody uzyskiwane przez nią ze stosunku pracy; - miesięczne koszty utrzymania (energia, ogrzewanie, kredyt, ubezpieczenie, TV, leki, Internet, paliwo, żywność, ubranie wykształcenie córki) wynoszą ok 3250 zł; - kancelaria prawna pobrała kwotę 7900 zł za prowadzenie postępowania administracyjnego, lecz nie pobrała wynagrodzenia za prowadzenie postępowania sadowego z uwagi na złą sytuację życiową strony; - Skarżący nie posiada zobowiązań wobec osób trzecich, za wyjątkiem należności podatkowych; - Skarżący jest poddany egzekucji prowadzonej przez organy podatkowe; - zadeklarował gotowość do partycypowania w kosztach sądowych do wysokości 500 zł; - Skarżący wskazał, że nie mógł przewidzieć konieczności zabezpieczania środków na spory związane z prowadzeniem działalności gospodarczej; - postępowania prowadzone wobec strony wymagają pokrywanie przez nią kosztów działania profesjonalnych pełnomocników. Do wyjaśnień Skarżący załączył – jak zadeklarował: zeznanie o wysokości dochodu za 2014 r, zgłoszenie zaprzestania wykonywania działalności gosp., obliczenie dochodu za 2015 r., wydruki przelewów z tytułu wynagrodzenia na konto żony, umowę o ustroju rozdzielności majątkowej, wyciągi z rachunku bankowego Skarżącego i jego żony, orzeczenie lekarza, zestawienie faktur VAT, umowy o dzieło i in. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy stwierdził, że m.in., że Skarżący nie przedstawił szczegółowych informacji o zasobach finansowych, a ponadto uznał, że Skarżący powinien poczynić oszczędności z wcześniej prowadzonej działalności gospodarczej na poczet prowadzonych postępowań sądowych. Pismem z dnia 25 listopada 2015 r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia zarzucając mu naruszenie art. 243 w zw. z art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a." poprzez odmowę uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, pomimo zaistnienia i wykazania przez Skarżącego niemożności poniesienia kosztów postępowania ze względu na aktualną sytuację majątkową i życiową Skarżącego. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że przesłanki uzasadniające potrzebę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zostały wyczerpująco wykazane w przedmiotowej sprawie. Sytuacja majątkowa Skarżącego, niepozwalająca na poniesienie przez niego kosztów sądowych, wynika jednoznacznie z samego wniosku zawartego w skardze oraz z pisma z dnia 12 listopada 2015 r., stanowiącego wykonanie wezwania do nadesłania informacji. Skarżący wskazał w pierwszej kolejności na wysokość osiąganych dochodów, na które składają się: świadczenie rehabilitacyjne Skarżącego w kwocie 1.599,83 zł; oraz wynagrodzenie żony Skarżącego w wysokości 1.415 zł. W ocenie Skarżącego wysokość osiąganych dochodów, pozostająca w znacznej dysproporcji do wysokości kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie świadczy o niemożności poniesienia kosztów sądowych. Po drugie, podkreślił, że z powodu znacznego pogorszenia się stanu zdrowia, zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, która dotychczas była źródłem dochodów Skarżącego. Na dowód powyższego, Skarżący przedłożył wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Ponadto Skarżący wskazał, że trudną sytuację majątkową związaną z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej, pogłębiła dodatkowo konieczność uczestniczenia przez Skarżącego w licznych i długotrwałych postępowaniach sądowych i administracyjnych, które wiązały się zarówno z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania, jak i opłacania fachowych pełnomocników. Skarżący podkreślił, że czynnikiem praktycznie uniemożliwiającym mu poniesienie kosztów sądów w przedmiotowej sprawie jest wszczęcie i prowadzenie obecnie egzekucji należności podatkowych będących przedmiotem skargi do Sądu, m.in. poprzez zajęcie jedynego rachunku bankowego Skarżącego. Egzekucją objęte zostało również pobierane przez Skarżącego świadczenie rehabilitacyjne w pełnej wysokości, co praktycznie uniemożliwia Skarżącemu zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych swoich i swojej rodziny. Ponadto przysługujący Skarżącemu z tytułu zakończenia działalności gospodarczej zwrot podatku VAT w kwocie 26.333 zł zaliczony został w drodze postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego na poczet zobowiązań podatkowych Skarżącego wynikających z decyzji będącej przedmiotem skargi. Oznacza to, iż niemożliwe jest obecnie uzyskanie przez Skarżącego jakichkolwiek należności z jakiegokolwiek tytułu, które nie podlegałyby zajęciu lub zaliczeniu na poczet zobowiązań Skarżącego i mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowym postępowaniu. Skarżący wyjaśnił, że całkowita należność egzekwowana przez Urząd Skarbowy znacznie przekracza wartość całego majątku Skarżącego, w tym nawet wartość posiadanych przez Skarżącego udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością. Jakakolwiek próba spieniężenia majątku Skarżącego prowadziłaby de facto do natychmiastowego zajęcia w toku postępowania egzekucyjnego wszystkich otrzymanych przez Skarżącego należności, które nie mogłyby zostać przeznaczone na uiszczenie wpisu od skargi. Odnosząc się do podniesionego w uzasadnieniu postanowienia zarzutu nieprzedstawienia przez Skarżącego szczegółowych informacji o zasobach finansowych żony, Skarżący stwierdził, że sytuacja materialna żony została wyczerpująco wykazana pismem z dnia 12 listopada 2015 r. W piśmie wskazano jedynie na pewne obawy żony Skarżącego dotyczące działań wierzycieli Skarżącego. Jednak pomimo istnienia tych obaw, zgodnie z treścią wezwania, udostępnione zostały: potwierdzenia przelewów ilustrujące dochody uzyskiwane przez żonę Skarżącego z tytułu pracy na rzecz Z. sp. z o.o. (1415 zł miesięcznie); oraz wyciągi ze wspólnego konta Skarżącego i jego żony obejmujące okres trzech miesięcy poprzedzających wniesienie pisma, wraz ze szczegółowymi wyjaśnieniami, czego dotyczyły poszczególne przelewy. Skarżący podkreślił również, że rachunek wspólny został objęty zajęciem w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez organ podatkowy I instancji, który przymusowo realizuje decyzję podatkową, będącą podstawą skargi do Sądu. Skarżący złożył także wyjaśnienia dotyczące zeznania podatkowego żony, które w 2014 roku nie zostało złożone ze względu na brak uzyskania jakiegokolwiek przychodu. Skarżący podkreślił również, że fakt uiszczenia kosztów sądowych nie może prowadzić do zachwiania wykonywania władzy rodzicielskiej, w tym przede wszystkim do powstania zagrożenia w zakresie zaspokajania potrzeb dzieci (postanowienie WSA w Warszawie z 4 lutego 2008 r., III SA/WA 2175/07, niepubl.). Skarżący ma dwie córki: E. M. i A. M., które obecnie pobierają naukę i z tego względu nie osiągają jakichkolwiek dochodów. Z wychowaniem dzieci wiąże się ponadto konieczność ponoszenia m.in. kosztów żywności, ubioru i edukacji (w tym kosztów zakupu produktów żywnościowych na praktyki w technikum gastronomicznym, do którego uczęszcza jedna z córek Skarżącego). Skarżący wyjaśnił również, że jego możliwości zarobkowe są istotnie ograniczone. Świadczy o tym orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 20 października 2015 r., stanowiące podstawę do ustalenia prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, które Skarżący obecnie pobiera, a także wyciąg z karty zdrowia Skarżącego wskazujący na stopniowe pogarszanie się jego stanu zdrowia. Skarżący podkreślił, że referendarz sądowy zupełnie pominął fakt, iż w przedmiotowej sprawie koszty sądowe wynoszą 16.571 zł. Pozostaje to w znacznej dysproporcji w stosunku do osiąganych przez Skarżącego i jego małżonkę dochodów, w łącznej wysokości 3.014,83 zł w zestawieniu do miesięcznych wydatków. Zestawienie wskazanych kwot, w połączeniu z niezwykle trudną sytuacją życiową Skarżącego oraz znacznym uszczerbkiem na jego zdrowiu, jasno obrazuje zasadność przyznania pomocy prawnej w zakresie kosztów postępowania. Skarżący biorąc pod uwagę swoją sytuację majątkową i życiową wynikającą przede wszystkim z: toczącego się wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego należności podatkowych, zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, niskich dochodów osiąganych przez Skarżącego i jego małżonkę oraz pogarszającego się stanu zdrowia stwierdził, że uzasadnione jest przyznanie mu prawa pomocy i umożliwienie skorzystania z prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 P.p.s.a., od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Z kolei art. 260 § 1 P.p.s.a. stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo ..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. W ramach postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). W dobrze pojętym interesie wnioskodawcy powinno natomiast leżeć podjęcie działań w celu zgromadzenia środków finansowych niezbędnych do prowadzenia procesu sądowego, a tym bardziej rzetelne przedstawienie swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Wskazać przy tym należy, że prawo do sądu nie może być prawem iluzorycznym, co oznacza, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić barierę dla sądowego rozpatrzenia sprawy, sąd jest obowiązany do takiego rozstrzygnięcia, które umożliwi stronie wniesienie skargi. W przedmiotowej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych, jednocześnie zaznaczając, że jest w stanie partycypować w kosztach sądowych do kwoty 500 zł. Zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego koszty sądowe obejmują koszt wpisu sądowego od skargi w kwocie 16.571 zł. W ocenie Sądu, w kontekście przedstawionej argumentacji i złożonych dokumentów, żądanie Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym uznać należy za uzasadnione, gdyż Skarżący nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd wziął pod uwagę przede wszystkim wysokość osiąganych przez Skarżącego i jego żonę dochodów, na które składają się świadczenie rehabilitacyjne Skarżącego w kwocie 1.599,83 zł; oraz wynagrodzenie żony w wysokości 1.415 zł, które pozostają w znacznej dysproporcji do wysokości wpisu sądowego w przedmiotowej sprawie, który wynosi 16. 571 zł. Na uwagę Sądu zasługuje również fakt, że Skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, pozostaje w pogarszającym się stanie zdrowia na co wskazuje również opinia lekarza orzecznika ZUS. Ponadto w stosunku do Skarżącego wszczęte jest postępowanie egzekucyjne m.in. poprzez zajęcie jedynego rachunku bankowego Skarżącego. Egzekucją objęte zostało również pobierane przez Skarżącego świadczenie rehabilitacyjne w pełnej wysokości, co według oświadczenia Skarżącego praktycznie uniemożliwia mu zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych swoich i rodziny. Z oświadczeń Skarżącego wynika również, że nie jest możliwe obecnie uzyskanie przez Skarżącego jakichkolwiek należności z jakiegokolwiek tytułu, które nie podlegałyby zajęciu lub zaliczeniu na poczet zobowiązań Skarżącego i mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowym postępowaniu. Ponadto całkowita należność egzekwowana przez Urząd Skarbowy znacznie przekracza wartość całego majątku Skarżącego, w tym nawet wartość posiadanych przez Skarżącego udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością. Jakakolwiek próba spieniężenia majątku Skarżącego prowadziłaby de facto do natychmiastowego zajęcia w toku postępowania egzekucyjnego wszystkich otrzymanych przez Skarżącego należności, które nie mogłyby zostać przeznaczone na uiszczenie wpisu od skargi. W ocenie Sądu, jak wynika zaś z całokształtu przedstawionych w sprawie okoliczności, zasadne jest jednak jedynie częściowe zwolnienie Skarżącego od konieczności ponoszenia wpisu sądowego od skargi – ponad kwotę 500 zł. Środki w powyżej wskazanej wysokości Skarżący jest w stanie uiścić co zresztą oświadczył w swoich pismach dotyczących wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zrealizowana przy tym zostanie zarówno, wynikająca z art. 199 P.p.s.a., zasada odpłatności postępowania sądowo-administracyjnego, jak i gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., zmienił zaskarżone postanowienie i postanowił o przyznaniu prawa pomocy.