III SA/Wa 2789/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska - Florek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2004 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy skarżącemu w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych J. G., dalej jako skarżący, wnioskiem zawartym w skardze do Sądu, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył, że od ponad 4 lat przebywa w areszcie śledczym. Nie pracuje, nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia. Skarżący posiada żonę i syna. Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego, przesłał pismo z 25 listopada 2010 r., w którym wyjaśnił, że pomiędzy nim a żoną istnieje rozdzielność majątkowa. Ani skarżący, ani jego żona nie składają zeznań podatkowych. Zadeklarował, że wyciągi z rachunków bankowych zostaną przekazane w terminie późniejszym, przy czym będą to wyciągi z rachunków A. G. Skarżący, z uwagi na fakt pozbawienia wolności, nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej. Z pomocy takiej nie korzysta także jego żona. Skarżący podał, że jego żona posiada dom, który jest obciążony hipoteką. Żona nie posiada żadnych oszczędności. W utrzymaniu pomaga jej matka, W. K., oraz siostra skarżącego przebywająca w USA. Żona Skarżącego nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, ponieważ pozostaje w stosunku pracy i nie może wypowiedzieć tego stosunku z uwagi na brak organu spółki, któremu można by złożyć stosowne oświadczenie. Spółka ta ma zablokowane konta i nie wypłaca pensji pracownikom, nie odprowadza też składek ZUS. Żona ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, zakupem żywności (400-500 zł), opłatami za energię elektryczną (200 zł), obiadami syna w szkole 80 zł. Toczące się postępowania egzekucyjne dotyczą niniejszego postępowania. Wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika zostało uiszczone zaliczkowo w 2007 r., w pozostałym zakresie nie zostało rozliczone. Skarżący, w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 22 grudnia 2010 r. III SA/Wa 2789/10, działając poprzez pełnomocnika, wskazał, że jest pozbawiony wolności od czterech lat i nie ma możliwości zgromadzenia środków finansowych w Areszcie Śledczym. Wszystkie środki, które posiadał wraz żoną, zostały zajęte przez organy ścigania. Zdaniem skarżącego, ze względu na ustrój rozdzielności majątkowej małżonków i postępowanie organów podatkowych, "zdziwienie wywołują żądania, aby to żona udzielała wsparcia finansowego mężowi". Skarżący wskazał, że pomoc udzielana przez rodzinę J. G. na rzecz jego żony nie zawsze ma charakter pieniężny": może mieć charakter także rzeczowy. Wskazał, że wyciągi bankowe, obrazujące sytuację małżonków, zostały zawarte w aktach sprawy. Innymi dokumentami strona nie dysponuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia z kosztów sądowych jest wykazanie, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z treści nadesłanego formularza PPF wynika, iż strona zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z jednej z uwzględnieniem strony wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu; z drugiej strony - wysokości środków, którymi strona dysponuje. Jednakże warunkiem korzystnego rozstrzygnięcia jej wniosku jest wyjaśnienie sytuacji majątkowej, w jakiej strona znajduje się. Sąd wskazuje, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, także przy uwzględnieniu dochodów i stanu majątkowego małżonka. Nie zmienia tego ani fakt tymczasowego aresztowania skarżącego, ani też istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. Przede wszystkim dlatego, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Z tego powodu nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. (postanowienie z 2 lipca 2009 r I FZ 216/09 LEX nr 552212). Jeśli nawet skarżący – z racji pozbawienia wolności – nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów sądowych to nie oznacza to, że nie może ich pokryć przy pomocy żony. Stąd, uzasadniona jest, zdaniem Sądu, konieczność wyjaśnienia sytuacji majątkowej żony skarżącego – która także toczy spory przed Sądem Administracyjnym. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia przy tym małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Według Sądu, skarżący – mimo wezwania –nie udokumentował faktu świadczenia, przez członków rodziny, pomocy na rzecz jego żony. Nie dołączone zostały nawet kopie przekazów pocztowych, tudzież kopie wyciągów bankowych uprawdopodabniające otrzymywanie pomocy finansowej. Chociaż na taką formę pomocy skarżący wskazał – m.in. – w treści sprzeciwu, to konkretne wartości pomocy nie zostały wskazane nawet w treści sprzeciwu. Sąd wskazuje, ze podobne zastrzeżenia, co do wykazania sytuacji majątkowej, były formułowane w postępowaniach zainicjowanych przez żonę skarżącego (sygn. akt III SA/Wa 2344/10), stąd ocena sytuacji majątkowej małżonków nie może być odpowiednio zweryfikowana, ponieważ uchylili się oni od przedłożenia żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest ich sytuacja majątkowa. Sąd wskazuje, że żona skarżącego niemożność podjęcia pracy w pełnym wymiarze uzasadnia m. in. koniecznością opieki nad 10-letnim synem, w tym zaprowadzaniem go na zajęcia dodatkowe. Jednocześnie uchyla się ona od ujawnienia wysokości ponoszonych na ten cel wydatków. W ocenie Sądu, ta okoliczność powinna zostać dogłębnie wyjaśniona, w stosownym czasie, przez stronę, ponieważ niepodejmowanie zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki nad dziesięcioletnim dzieckiem, tj "zaprowadzaniem na zajęcia dodatkowe", nie jest zwyczajowym sposobem postępowania w społeczeństwie. Sąd rozpatrujący sprawę, podziela poglądy NSA, zgodnie z którymi, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Stąd, zdaniem Sądu, nieuprawdopodobnione pozostało oświadczenie, że żona skarżącego utrzymuje się wyłącznie dzięki pieniężnej i rzeczowej pomocy członków rodziny. W konsekwencji trudno stwierdzić, że skarżący ani samodzielnie, ani przy pomocy żony nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny. Mając to na uwadze, Sąd, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.