III SA/Wa 2793/14

Dnia 21 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2008 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wyrokiem z dnia 29 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę w sprawie ze skargi Skarżącej – R. J., na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2008 r. Skarżąca wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA w Warszawie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł, Skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż jest starszą, schorowaną osobą, która utrzymuje się jedynie ze świadczenia z ZUS wynoszącego 1.192,64 zł. Do wydatków zaliczyła opłaty za energię elektryczną (75,81 zł), gaz (53,38 zł), telefon (31 zł), czynsz (340 zł), lekarstwa (100 zł), wyżywienie (592 zł). Podała, iż nie posiada rachunku bankowego. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, iż lokal, w którym mieszka jest własnością jej córki. Pełnomocnik z wyboru nie otrzymał wynagrodzenia. Skarżąca Dodała, iż posiada zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, które jest egzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym, w toku którego zajęto jej świadczenie. Z uwagi na wiek Skarżąca nie jest zdolna do pracy. Przedstawiła przekazy pocztowe, zeznanie podatkowe, zawiadomienie o dokonywaniu potrąceń, tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu, dokumenty obrazujące wydatki. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2015 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie Skarżąca podniosła, że w postanowieniu referendarza WSA w Warszawie naruszył rażąco przepisy dotyczące wyjaśnienia podstaw wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd oparł swoją argumentację na prezentowanym w orzecznictwie poglądzie, zgodnie z którym w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie. Z analizy postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika jednak, iż prezentowany w orzecznictwie pogląd odnosi się do sytuacji, w której do przekazania składników majątkowych na rzecz członka rodziny doszło w okresie, w którym toczyły się już postępowania kontrolne lub postępowania sądowe. Skarżąca na podstawie umowy darowizny przekazała swojej córce lokal mieszkalny przy ul. [...]. Czynność ta miała miejsce w 2008 r. natomiast postępowanie kontrolne toczy się od 2013 r. W dniu dokonania darowizny nie toczyło się wobec Skarżącej postępowanie kontrolne, ani postępowanie sądowe. Opisywaną czynność prawną należy więc postrzegać jako zwykłe zarządzanie posiadanym majątkiem, nie zaś celowe działanie, zmierzające do ograniczenia swoich zdolności, nie tylko do ponoszenia kosztów sądowych, ale także spłaty mogących powstać w przyszłości zobowiązań publicznoprawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", stronie postępowania sądowo-administracyjnego może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji, przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną określone przesłanki, a strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy (w niniejszej sprawie – osoba fizyczna) musi spełnić którąś z przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zatem powinna spełnić przesłankę, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga przy tym, iż to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą bowiem koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przechodząc do meritum sprawy Sąd stwierdza więc, że okoliczności przedstawione przez Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt sprawy nie pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, iż jakkolwiek Skarżąca wykazała, iż jej przychody niemal w całości przeznaczane są na niezbędne wydatki, to nie można nie wziąć pod uwagę – oceniając zdolność Skarżącej do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie – że, Skarżąca może liczyć na pomoc finansową córki. Córka Skarżącej jest zaś obowiązana do pomocy matce – Skarżącej, z uwagi na fakt, że Skarżąca na podstawie umowy darowizny darowała swojej córce m. in. zajmowany przez nią aktualnie lokal mieszkalny w W. przy ul. [...]oraz trzy niezabudowane działki o łącznej powierzchni 24.814 m2. W tej sytuacji należy mieć na uwadze, iż zgodnie z prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienia NSA z: 9 lipca 2015 r., I FZ 243/15; 26 listopada 2014 r., II FZ 1501/14; 13 czerwca 2012 r., II FZ 445/12; 28 listopada 2011 r., II FZ 682/11). Jak zaś wynika z akt sprawy, córka Skarżącej świadoma jest powyżej opisanego, ciążącego na niej obowiązku pomocy matce, o czym świadczy fakt, iż pomogła już Skarżącej w poniesieniu kosztów sądowych na poprzednim etapie postepowania, tj. wpisu od skargi w kwocie 300 zł oraz w zapewnieniu udziału w przedmiotowym postępowaniu doradcy podatkowemu. Z powyższych względów Sąd uznał, że Skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243, art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił o odmowie przyznania prawa pomocy.