III SA/Wa 2800/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący J. D. przesłał wypełniony formularz PPF, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że jedynym jego dochodem jest kwota 1.600 zł brutto, która w całości przeznaczana jest na bieżące wydatki (czynsz, energia, zakup żywności). Skarżący wyjaśnił, że pozostaje z żoną w nieformalnej separacji. Nie posiada żadnych oszczędności. Wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika zostało uregulowane "z góry" w ramach toczącego się już wcześniej postępowania podatkowego. Ponadto pełnomocnikowi będzie przysługiwać ewentualne wynagrodzenie z tytułu zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący przedłożył zeznania podatkowe, wydruk z CEIDG o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, umowę małżeńską majątkową. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. Ma ona na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Jeżeli zawarte w tym wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W rezultacie strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów z tym związanych oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem w niniejszej sprawie postępowanie uzupełniające, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., nie doprowadziło do uzyskania wymaganych informacji. Wezwanie referendarza sądowego z 15 września 2014 r. wymieniało w sposób precyzyjny jakie dokumenty i oświadczenia powinny zostać złożone. Wezwanie to Skarżący potraktował wybiórczo. W efekcie referendarz sądowy ma do dyspozycji jedynie jego oświadczenia i fragmentaryczną dokumentację w postaci zeznań podatkowych, wydruku z CEIDG, umowy małżeńskiej majątkowej. Skarżący nie udokumentował natomiast w żaden sposób wysokości otrzymywanego wynagrodzenia, czy ponoszonych wydatków. Nie udzielił też informacji o ciążącym zadłużeniu. Nie przesłał nadto wyciągów bankowych. W rezultacie nie można zweryfikować zawartego w formularzu PPF oświadczenia, że istotnie "mizerne środki należące do Skarżącego w całości pochłaniane są przez bieżące wydatki, wśród których podstawową pozycję stanowi czynsz i energia oraz zakup żywności". W nadesłanych materiałach zabrakło również wyjaśnień na temat stanu majątkowego małżonki Skarżącego. Wskazał on jedynie, że nie mieszka z żoną i pozostaje z nią w nieformalnej separacji. Tymczasem w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż rozdzielność majątkowa małżeńska, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązku wzajemnej pomocy. W świetle tego przepisu małżonkowie są zobowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA z: 22 stycznia 2013 r., II FZ 5/13; 25 marca 2013 r., II FZ 104/13; 28 stycznia 2014 r., I FZ 11/14). Tym samym nieuczynienie zadość żądaniu referendarza sądowego uprawnia do stwierdzenia, że Skarżący nie wykazał istnienia przesłanek do udzielenia prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania mu tego prawa. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.