III SA/Wa 2805/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w W. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 2805/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2009 r. postanawia: 1) zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 5.386 zł; 2) w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w W. (dalej zwana "Spółką" lub "Skarżącą") wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] lipca 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W załączonym formularzu PPPr wskazała, że trudna sytuacja finansowa w jakiej się znajduje nie pozwala jej na pokrycie kosztów toczącego się postępowania sądowego, w tym uiszczenia całości wpisu od skargi. Spółka argumentowała, że wykazała wprawdzie za ostatni rok bilansowy zysk w kwocie 11.685.112,52 zł, jednakże w październiku 2015 r. dokonano zabezpieczenia na jej majątku przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego. Łączna kwota zabezpieczania wyniosła 5.580.792 zł, którą to kwotę uiściła na rachunek urzędu skarbowego. Powyższe znacząco wpłynęło na płynność finansową Spółki. Skarżąca wskazała również, że pozostałą cześć jej zysków za ostatni rok obrotowy stanowiły tzw. przychody operacyjne, które nie stanowią przychodu (dochodu) gotówkowego. Wyjaśniła przy tym, że w efekcie decyzji urzędu skarbowego zmuszona została do zaprzestania w 2016 r. prowadzenia działalności podstawowej w postaci hurtowego handlu paliwami, a jej przychody z tytułu sprzedaży znacząco spadły. W 2016 r. dochód Spółki wynoszący 48 tyś. zł został w całości skonsumowany na jej bieżące wydatki. Skarżąca oświadczyła także, że wartość jej środków trwałych za ostatni rok bilansowy wynosiła 0 zł. Ponadto, nie posiada środków pieniężnych w formie gotówkowej, a na kontach bankowych znajduje się kwota 200 zł. Kapitał podstawowy wynosi [...] zł. Skarżąca pismem z 8 listopada 2016 r. zadeklarowała, że jest w stanie partycypować w 25% kosztów wszczętego postępowania, uwzględniając ewentualne dopłaty wspólników. Do pisma Spółka załączyła: rachunek zysów i strat na dzień 30 czerwca i 30 września 2016 r., bilans oraz rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2015 r., wyciągi z rachunku bankowego, deklaracje VAT-7. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 28 listopada 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W jego przekonaniu, mając na uwadze wysokość przychodów uzyskiwanych przez Spółkę, nie sposób przyjąć, że kwota wpisu od skargi w wysokości 21.546 zł przekracza jej możliwości finansowe. Zaznaczył przy tym, że aktualnie Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i mimo że aktualnie jej obroty drastycznie zmalały nie zmienia to faktu, że w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym, a do tego osiąga zysk z prowadzonej działalności. Referendarz nie przychylił się do wniosku o możliwość partycypowania Spółki w kosztach sądowych w 25% uznając go za niezasadny w sytuacji, gdy Skarżąca w 2014 r. i 2015 r. uzyskiwała znaczące przychody. Skarżąca w sprzeciwie z 5 grudnia 2016 r. wniosła o zmianę przedmiotowego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie jej od wniesienia wpisu sądowego w wysokości 75% wartości wpisu od skargi, tj. 16.160 zł. Według Skarżącej w niniejszej sprawie wykazana została okoliczność, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Potwierdzeniem powyższego jest okoliczność, iż Spółka dysponuje jedynie znikomymi środkami pieniężnymi w wysokości 200 zł na posiadanych rachunkach bankowych, nie dysponuje żądnymi środkami trwałymi, a zarazem nie ma możliwości pokrycia kosztów wpisu sądowego bez uzyskania dopłat od wspólników. W dalszej części Spółka zarzuciła dokonanie nieprawidłowej analizy załączonych dokumentów m. in. rachunku zysków i strat. Zaznaczyła, że na skutek wydania w stosunku do niej kilku decyzji faktycznie utraciła możliwość prowadzenia działalności gospodarczej i w związku z tym zakończyła jej prowadzenie. W jej przekonaniu Referendarz sądowy błędnie stwierdził, że Skarżąca dysponowała środkami pozwalającymi jej na pokrycie wpisu sądowego. Odnosząc się do stwierdzenia, że w sytuacji, gdy w latach poprzednich Skarżąca uzyskiwała znaczące przychody, z których prawdopodobnie wypłacone zostały odpowiednio duże dywidendy dla wspólnika, stanęła na stanowisku, że powyższe ustalenia nie zostały oparte na jakichkolwiek dowodach i noszą znamiona daleko posuniętej dowolności. Końcowo zwróciła uwagę, że od kilku lat jest przedmiotem permanentnych kontroli ze strony organów skarbowych, które paraliżują jej działalność i uniemożliwiają normalne funkcjonowanie. Brak zwolnienia z choćby części kosztów sądowych dodatkowo osłabi jej pozycję i jeszcze bardziej utrudni jej obronę swoich praw przed bezpodstawnymi i prowadzącymi do jej likwidacji działaniami organów skarbowych i podatkowych. Do sprzeciwu Skarżąca załączyła zaktualizowany w dniu 5 grudnia 2016 r. rachunek zysków i strat oraz bilans na dzień 30 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ww. ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Należy zauważyć, że na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie wskazanemu wyżej podmiotowi prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że Skarżąca w realiach rozpoznawanej sprawy wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym jego etapie stanowi wpis od skargi w niniejszej sprawie w kwocie 21.546 zł. Zdaniem Sądu, przemawiają za tym okoliczności, że Spółka na dzień 30 września 2016 r. poniosła stratę w wysokości 16.769.670,25 zł, a tym samym ujemny kapitał wyniósł [...] zł. Spółka nie posiada żadnych środków trwałych, na rachunku bankowym stan konta wynosi 200 zł. Ponadto Skarżąca na skutek wydanej na jej rzecz kilku decyzji utraciła możliwość prowadzenia działalności gospodarczej i w związku z tym zakończyła jej prowadzenie. Z załączonych do wniosku deklaracji VAT-7 wynika, że zaprzestała sprzedaży paliwa, a od sierpnia 2016 r. w ogóle prowadzenia jakiejkolwiek działalności. Ponadto w ocenie Sądu należy zgodzić się ze Skarżącą, że załączony do sprzeciwu zaktualizowany rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 30 września 2016 r. uwzględniający wszystkie zobowiązania Spółki oraz w pozostałych kosztach operacyjnych wydane decyzje podatkowe, a ponadto w kosztach finansowych operacje umorzenia bez wynagrodzenia udziałów w spółce L., potwierdza, iż nie dysponuje ona dywidendami wypłaconymi wspólnikowi, ponieważ zostały one w znacznej części wpłacone do urzędu skarbowego, a w pozostałej części Spółka w ogóle nie otrzymała ich w gotówce. Powyższe potwierdza, że sytuacja finansowa Spółki rzeczywiście uzasadnia udzielenie jej zwolnienia od kosztów sądowych we wnioskowanej przez nią części, a mianowicie w zakresie opłaty będącej wpisem sądowym od skargi w wysokości 75% jego wartości, tj. 16.160 zł. Istotne jest w szczególności, iż Skarżąca o ile w 2015 r. wypracowała zysk w wysokości 11.685.112,52 zł to jednak ta wartość nie odzwierciedla jej faktycznego stanu finansowego, gdyż zysk nie ma żadnego odzwierciedlenia w jej przepływach finansowych. Skarżąca wskutek dokonania w październiku 2015 r. zabezpieczenia na jej majątku kwoty zobowiązania podatkowego uiściła na rachunek urzędu skarbowego kwotę 5.580.792 zł. Natomiast pozostała część zysków Spółki za ostatni rok obrotowy stanowiły tzw. przychody operacyjne, które nie stanowią faktycznego przychodu. Z oświadczenia Skarżącej wynika także, że w efekcie decyzji organu zmuszona została do zaprzestania prowadzenia działalności podstawowej w postaci hurtowego handlu paliwami. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi, przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ta okoliczność spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi, bądź ze względu na nieuiszczenie wpisu jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Zestawiając zatem sytuację majątkową Skarżącej z wymaganymi na tym etapie postępowania kosztami sądowymi w postaci wpisu od skarg, Sąd stwierdził, iż Skarżąca spełniła przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., gdyż wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Tym samym uznał, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawcy zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad deklarowaną przez Spółkę kwotę 5.386 zł stanowiącą 25% wartości wpisu. Sąd mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.