III SA/Wa 2849/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Marcin Bącal, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...]września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. III SA/Wa 2849/05 Uzasadnienie Pismem z dnia [...] maja 2005 r. S. D. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych inspektorat w K. z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz odsetek od tych zaległości. Swój wniosek S. D. uzasadniał bardzo trudną sytuacją materialną swojej rodziny, w tym zakresie wskazywał, że osiąga miesięczny dochód netto w wysokości około [...] zł z którego musi utrzymać siebie oraz swoją małżonkę i dwoje dzieci w wieku szkolnym. Bieżące wydatki związane ze stałymi opłatami za czynsz, energię elektryczną , gaz lekarstwa, abonament rtv. itp. po uwzględnieniu kwoty pomocy mieszkaniowej otrzymywanej z gminy wynoszą około [...] zł. Z pozostałej kwoty S. D. musi pokrywać bieżące wydatki związane z utrzymaniem czteroosobowej rodziny, w której dwoje dzieci uczęszcza do szkoły z czym wiążą się dodatkowe wydatki. Zdaniem wnioskodawcy kwota ta nie pozwala na pokrywanie potrzeb rodziny oraz na spłacanie zaległości wobec ZUS i w tych okolicznościach egzekucja należności ZUS zagraża egzystencji wnioskodawcy i jego rodziny. Wnioskodawca ponadto wskazał że jego żona ma już ponad pięćdziesiąt lat i w tym wieku jest jej bardzo trudno znaleźć zatrudnienie. Do wniosku zostały dołączone dowody potwierdzające wysokość podanych we wniosku dochodów wnioskodawcy oraz jego wydatków. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie złożonego wniosku o umorzenie zaległych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związu z at. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u.s.u.s.) decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. odmówił S. D. umorzenia zaległych składek i odsetek a także kosztów upomnienia w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji zakład stwierdził, że należności ZUS z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności - art. 28 ust. 1 i 2 z zastrzeżeniem ust. 3a. u.s.u.s. W sprawie S. D. taka nieściągalność nie wystąpiła, gdyż prowadzona w stosunku do niego egzekucja jest skuteczna. Ponadto organ stwierdził, że podniesione przez S.D. we wniosku o umorzenie okoliczności nie uzasadniają umorzenia zaległych składek i odsetek, gdyż trudna sytuacja materialna może w miarę upływu czasu ulec poprawie. Pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. S. D.zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń społecznych o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniesione zostały okoliczności wskazane we wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek i odsetek. Decyzją z dnia [...] września nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia[...] sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu tej decyzji Prezes ZUS przytoczył te same argumenty, które powołano w decyzji z dnia[...] sierpnia 2005 r. Na tę decyzje S. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący podnosił, że spłacił już należność główną z tytułu składek jednakże ZUS nadal dochodzi od niego zapłaty [...] zł z tytułu zaległych składek. Ponadto skarżący w skardze przedstawił swoją trudna sytuację materialną. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji a ponadto wskazał, że zasady umarzania należności przez ZUS regulują oprócz przepisów wskazanych w zaskarżonej decyzji także przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) oraz, że w rozpoznanej sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w tym rozporządzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna jednakże nie z powodu zarzutów w niej podniesionych. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Korzystając z tego uprawnienia Sąd ocenił zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w oparciu o przepisy prawa niewskazane przez skarżącego w skardze. Organ w decyzji wskazał, że zasady umarzania należności zakładu z tytułu składek regulują przepisy art. 28 u.s.u.s. W decyzji organ ocenił zasadność umorzenia należności zakładu w oparciu o przesłankę wymienioną w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.- całkowita nieściągalność i stwierdził, że w przypadku skarżącego całkowita nieściągalność nie występuje. W odpowiedzi na skargę organ dodatkowo wskazał, że zasady umarzania składek regulowane są także w przepisach powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako rozporządzenie). W przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W przepisie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. ustawodawca zawarł delegację dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia szczegółowych zasad umarzania, o których mowa w ust. 3a art. 28 u.s.u.s. Zasady te zostały określone w przepisach powołanego rozporządzenia. W zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie ocenił podniesionych przez skarżącego we wniosku o umorzenie zaległych składek i odsetek argumentów w świetle postanowień przepisów tego rozporządzenia, mimo że z treści odpowiedzi na skargę wynika, że rozporządzenie to miało zastosowanie w sprawie skarżącego. Stwierdzenie dopiero w odpowiedzi na skargę a nie w decyzji, że do skarżącego mają zastosowanie przepisy tego rozporządzenia a także, że w jego sprawie nie wystąpiły przesłanki do umorzenia określone w przepisach rozporządzenia - " w przedmiotowej sprawie nie zostały stwierdzone okoliczności przemawiające za umorzeniem objętych wnioskiem należności, wynikające z powołanych przepisów" (k. 6 akt sądowych) stanowi naruszenie art. 104 § 1 k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Zatem z treści tego przepisu wynika obowiązek uwzględnienia przez organ w treści decyzji wszystkich elementów stanu faktycznego i prawnego mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W niniejszej sprawie bez wątpienia zasady umarzania należności ZUS określone w rozporządzeniu stanowiły element stanu prawnego sprawy, który organ powinien był rozważyć w decyzji poprzez ocenę czy zaistniałe w sprawie okoliczności faktyczne w świetle przepisów rozporządzenia zezwalały organowi na umorzenie zaległości. W decyzji organ w ogóle tego nie uczynił i kwestią tą zajął się dopiero w odpowiedzi na skargę, co w oczywisty sposób naruszało przepis art. 104 § 1 k.p.a. Naruszenie to bez wątpienia miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż organ uznał, że trudna sytuacja materialna zobowiązanego do świadczeń na rzecz ZUS nie stanowi przesłanki do umorzenia zaległości, co stoi w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż zgodnie z treścią tego przepisu zakład może umorzyć należności z tytułu składek, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Brak rozważenia w decyzji przez organ tej przesłanki w świetle postanowień przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia spowodował, że strona skarżąca, która w toku postępowania administracyjnego nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie mogła bronić swoich uprawnień wynikających z powołanego przepisu. Zgodnie z treścią art. 9 k.p.a. " Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek ". W ocenie sądu obowiązek określony w przytoczonym przepisie organy wypełniają w toku postępowania informując stronę o przepisach mających znaczenie dla ochrony jej praw w postępowaniu a także przez rozważenie w decyzji wszystkich norm prawnych, z których mogą wynikać prawa i obowiązki strony wchodzące w zakres rozpoznawanej sprawy. Pominięcie przez organ w zaskarżonej decyzji przepisów rozporządzenia stanowiło naruszenie art. 9 k.p.a., które również miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ w uzasadnieniu decyzji uznał, że tymczasowa trudna sytuacja materialna zobowiązanego do zapłaty składek nie może stanowić przesłanki do umorzenia zaległych składek. W odpowiedzi na skargę oraz w decyzji organu pierwszej instancji znalazło się stwierdzenie, że trudna sytuacja materialna skarżącego może ulec poprawie i wówczas będzie on w stanie spłacić zaległe zobowiązania wobec ZUS. W ocenie Sądu stwierdzenie to świadczy o tym, że organ nie wyjaśnił w stopniu dostatecznym okoliczności sprawy wydał decyzję w oparciu o własne niepoparte żadnymi dowodami przekonanie, że skarżący i jego rodzina mimo przymusowej egzekucji składek będą nadal egzystowali. Skoro organ twierdzi, że sytuacja materialna skarżącego ma charakter tymczasowy, to winien był wskazać lub przynajmniej uprawdopodobnić termin, w którym ulegnie ona poprawie, w treści decyzji organ nie wskazuje ani tego terminu ani też okoliczności, które w przekonaniu organu uzasadniają przypuszczenie, że finansowe kłopoty skarżącego wkrótce się skończą. Organ w ogóle nie rozważył w decyzji, czy przedstawiona przez skarżącego jego trudna sytuacja materialna może uzasadniać umorzenie składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Z tych względów zdaniem Sądu zaskarżona decyzja została wydana bez dostatecznego wyjaśnienia okoliczności faktycznych mających podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co stanowi naruszeniem przepisów art. 7 i 77 k.p.a. Brak wskazania w decyzji dowodów potwierdzających tymczasowy charakter trudnej sytuacji materialnej skarżącego, a także nie wskazanie w decyzji dowodów potwierdzających, że w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności ZUS stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 9, 77, 104 § 1 i 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.