III SA/Wa 2853/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Aneta Lemiesz, sędzia WSA Beata Sobocha, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie odmowy uchylenia postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność zgłoszonego zarzutu oddala skargę I. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. (dalej zwany: "NUS") postanowieniem z [...] września 2011r. po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału w sprawie stwierdził niedopuszczalność zgłoszonego przez M. P. (dalej zwany: "Skarżącym") zarzutu dotyczącego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie tytułu wykonawczego z [...] lipca 2011r. nr [...]. 2. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej zwany: "DIS"), w wyniku złożonego przez Skarżącego zażalenie, postanowieniem z [...] grudnia 2011r. utrzymał w mocy ww. postanowienie NUS. 3. Skarżący, powołując się na art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w związku z prawomocnymi decyzjami organów państwowych, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, 4 i 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r. poz. 267, dalej zwana: "k.p.a.") wniósł pismem z 19 grudnia 2011r. o wznowienie postępowania zakończonego ww. postanowieniem DIS z [...] grudnia 2011r., które stało się ostateczne. 4. DIS postanowieniem z [...] lutego 2012 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostatecznym postanowieniem DIS z [...] grudnia 2011r. oraz postanowieniem z [...] kwietnia 2012r. odmówił uchylenia ww. postanowienia z [...] grudnia 2011r., w podstawie prawnej wskazując m.in. art. 145 § 1 pkt 2, 4 i 5 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954, ze zm., dalej zwana: "u.p.e.a."). W uzasadnieniu postanowienia z [...] kwietnia 2012r. DIS wskazał, że okoliczność wydania decyzji w wyniku przestępstwa, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. musi wynikać z orzeczenia sądu powszechnego, stwierdzającego, że w sprawie doszło do popełnienia przestępstwa – które nie zostało wydane; albo, że popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego oraz gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Zdaniem DIS nie zaszła też przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., bo Skarżący wniósł zarzuty do postępowania egzekucyjnego, a postanowienie DIS z [...] grudnia 2011r. Skarżący odebrał [...] grudnia 2011r. Zdaniem DIS Skarżący we wniosku o wznowienie postępowania nie wskazał natomiast nowych dowodów lub nowych okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania przez DIS postanowienia, więc nie zaszła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. 6. Skarżący w zażaleniu na ww. postanowienie stwierdził, iż nie miał możliwości swobodnego uczestniczenia w postępowaniu i zapoznania się z aktami sprawy. Skarb Państwa winien mu umożliwić w pełni korzystanie z praw gwarantowanych w Konstytucji i ww. Konwencji. Powołał się na "trzy prawomocne, niezmienialne i niezaskarżalne decyzje organów Państwa, które mają kluczowe znaczenie w sprawie oraz na stanowisko Ministra Gospodarki zawarte w piśmie z 8 września 2011r. nr SM-VI-212-113/11 i stanowisko NSA zawarte w piśmie z 14 lutego 2012r. nr V Inf./S0410/28/12, które w jego opinii jednoznacznie stwierdzają o jego racjach i o tym, że działał zgodnie z prawem. 7. Minister Finansów postanowieniem z [...] października 2013r. umorzył postępowanie zażaleniowe, w podstawie prawnej wskazując art. 138 § 1 pkt 3, art. 144, art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 17 i 18 u.p.e.a. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż postępowanie odwoławcze może zakończyć się decyzją o umorzeniu postępowania odwoławczego, gdy postępowanie to stało się bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.) z jakiejkolwiek przyczyny, w całości lub w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości lub w części. Zdaniem Ministra Finansów postępowanie wszczęte zażaleniem na postanowienie DIS w sprawie odmowy uchylenia ostatecznego postanowienia NUS stwierdzającego niedopuszczalność zgłoszonego zarzutu stało się bezprzedmiotowe, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 9 października 2012r. sygn. akt III SA/Wa 266/12 uchylił ostateczne postanowienie DIS z [...] grudnia 2011r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zgłoszonych zarzutów. Skoro zatem ostateczne postanowienie DIS, co do którego w sprawie toczyło się postępowanie wznowieniowe zostało ww. wyrokiem wyeliminowane z obrotu prawnego, postępowanie wszczęte zażaleniem na postanowienie w sprawie odmowy uchylenia tego ostatecznego postanowienia straciło byt prawny. 8. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucił ww. postanowieniu Ministra Finansów naruszenie art. 6 i art. 7, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. i art. 64 Ordynacji podatkowej; postanowień ww. Konwencji, która ma pierwszeństwo przed przepisami prawa krajowego. Skoro był błąd zawiniony przez urzędnika, jego ciężar nie może spaść na obywatela, a legalna sprawa rzeczonych wierzytelności, bezprawnie kwestionowana przez organy Państwa to "zarzut zmyślnie dobrany". W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że uczynił wszystko, co było w jego mocy aby sprawę w pełni wyjaśnić, zaś wszelkie działania podjęte przez organy podatkowe w ramach tego postępowania administracyjnego są bezprawne, nie podlegają żadnej ochronie prawnej, bowiem wyczerpują przesłanki do uznania organów za bezczynne. Skarżący wskazał, że nie jest wiadome dlaczego organy podatkowe pomijają mające znaczenie w sprawie decyzje organów państwa, które Skarżący wielokrotnie wskazywał, a które wymienił WSA w Warszawie w wyroku III SA/Wa 2217/12. Skarżący podniósł, że organy podatkowe co najmniej od 2006r. powinny wydać decyzję lub postanowienie. NUS cofnął też pozew złożony do Sądu Okręgowego w Płocku, który postanowieniem C-1662/08 umorzył postępowanie, pozbawiając się możliwości wniesienia zarzutów. Skarżący wskazał, że obszerny materiał dowodowy, co do powstania umowy dobrowolnego ubezpieczenia majątkowego z 7 lipca 2001r. – powstania wierzytelności – gdzie płatnikiem stał się Skarb Państwa został złożony w Sądzie Okręgowym w P. [...] września 2013r. [...]. 9. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. 10. Skarżący w piśmie z 10 grudnia 2013r. wniósł o włączenie w poczet materiału dowodowego sprawy: pisma z 7.12.13r. z załącznikami, które złożył do akt III SA/WA 2585 i 2586/13, gdyż dokumenty te mają ścisły związek ze sprawą, jak również o włączenie protokołu z posiedzenia Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Karny z [...] grudnia 2013r. sygn. akt [...], bo M. S. wskazał, że wierzytelności istnieją, od Ministerstwa Sprawiedliwości (płatnik Minister Finansów) i podał nr polisy i gdzie się znajdują dokumenty. Do pisma załączono kserokopie dokumentów. 11. Pismem z 22 stycznia 2014r. Skarżący przekazał "dowody" mające bezpośredni związek z postępowaniem i wniósł o włączenie ich do akt sprawy, załączając kserokopie pism (k. 45- 61 akt sądowych). 12. Pismem z 20 lutego 2014r. Skarżący przesłał pismo z 18 lutego 2014r. z załącznikami, wskazując, że dokumenty te mają związek bezpośredni z postępowaniem i wniósł o włączenie ich w poczet materiału dowodowego. Również do pisma z 24 lutego 2014r. Skarżący załączył pismo z tej samej daty skierowane do Prokuratora Generalnego i Ministra Finansów zawiadamiające o popełnieniu przestępstwa. 13. W piśmie z 22 lutego 2012r. Skarżący przesłał zawiadomienie o naruszeniu prawa z 21.02.2014r. wskazując, że dokument ten mają związek bezpośredni z postępowaniem i wniósł o włączenie go w poczet materiału dowodowego. W piśmie z 3 marca 2014r. Skarżący poinformował, że Prokuratura Okręgowa w K. procesuje w związku z ww. zawiadomieniem z 21.02.2014r. 14. Skarżący w piśmie z 22 marca 2014r. przesłał kserokopie dokumentów, które mają związek bezpośredni z postępowaniem i wniósł o włączenie ich w poczet materiału dowodowego. 15. Pełnomocnik Skarżącego, ustanowiony z urzędu, na rozprawie 11 kwietnia 2014r., na pytanie sądu na jaka okoliczność mają być dopuszczone dowody załączone do ww. pism procesowych, wskazał, że "dowody te są powoływane do stwierdzenia podstaw do umorzenia postępowania opartego na podstawie tytułu wykonawczego o sygn. [...], co prowadzić miałoby do uznania, iż zasadnym byłoby wznowienie postępowania przez Dyrektora Izby Skarbowej w W.". Pełnomocnik Ministra Finansów wniósł natomiast o oddalenie tych wniosków dowodowych, wyjaśniając, że przedłużą one postępowanie w tej sprawie, nie zostało też wyjaśnione, na jaką okoliczność mają być przeprowadzone dowody, jak również nie są to dowody istotne w sprawie. Pełnomocnik Skarżącego na rozprawie podniósł również, że Minister Finansów działał wbrew art. 105 k.p.a., gdyż zamiast decyzji wydał postanowienie, oraz nie wyeliminował z obrotu prawnego decyzji organów I i II instancji w związku z prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 266/12. Wniósł również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, składając oświadczenie, że nie zostały one opłacone w całości ani części. Pełnomocnik Ministra Finansów podniósł, że w postępowaniu egzekucyjnym wydawane są postanowienia, a nie decyzje. 16. Sąd na mocy art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej zwana: "P.p.s.a.") odmówił dopuszczenia dowodów wnioskowanych przez Skarżącego. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. 2. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) – c) P.p.s.a.). 3. W świetle akt sprawy wyżej określone przesłanki nie zachodzą. Minister Finansów, wydając zaskarżone postanowienia, umarzające postępowanie odwoławcze w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznego postanowienia DIS z [...] grudnia 2011r., które zostało uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 października 2012r. sygn. akt III SA/Wa 266/12, – działał w zgodzie z obowiązującym porządkiem prawnym oraz w sposób prawidłowy wskazał Skarżącemu, przesłanki, którymi kierował się podejmując ww. postanowienie z [...] października 2013r. 4. Sąd wskazuje, że podstawę prawną wydanego w rozpoznawanej sprawie postanowienia Ministra Finansów, podlegającego kontroli Sądu administracyjnego, stanowiły przepisy: art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 17 § 1 u.p.e.a. Przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze. Przepis art. 144 k.p.a stanowi natomiast, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Z przepisu art. 18 u.p.e.a wynika natomiast, że jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Przepis art. 17 § 1 u.p.e.a. stanowi, że o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Z art. 105 § 1 k.p.a. wynika natomiast, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Sąd stwierdza również, że art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego należy ich poszukiwać w treści art. 105 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 25 października 1988 r. sygn. akt SA/Po 495/88 stwierdził, że: przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania, mając na uwadze treść art. 105 k.p.a. (LexPolonica nr 328970). Skutkiem prawnym decyzji o umorzeniu postępowania, co do zasady będzie pozostawanie w obrocie prawnym decyzji, zaskarżonej odwołaniem. Tym samym wniosek Skarżącego o uchylenie rozstrzygnięć obu instancji należy uznać za niezasadny. W rozpoznawanej sprawie skutkiem prawnym wydania przez Ministra Finansów zaskarżonego postanowienia (a nie decyzji, z uwagi na to, że na mocy art. 17 § 1 u.p.e.a. w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym oraz w postępowaniu o wznowienie tegoż postępowania – art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i art. 144 k.p.a. należy wydać postanowienia) będzie pozostawanie w obrocie prawnym postanowienia DIS z 5 kwietnia 2012r., zaskarżonego zażaleniem, w którym odmówiono uchylenia ww. postanowienia DIS z [...] grudnia 2011r. stwierdzającego niedopuszczalność zgłoszonych zarzutów. Sąd stwierdza ponadto, że jakkolwiek przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 17 u.p.e.a. nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego, tym niemniej rację należy przyznać Ministrowi Finansów, że w związku z wydaniem przez WSA w Warszawie ww. orzeczenia – wyroku z 9 października 2012r. sygn. akt III SA/Wa 266/12, który stał się prawomocny - już po wydaniu ww. postanowienia DIS z [...] kwietnia 2012r., poprzedzającego zaskarżone postanowienie, odpadła podstawa prawna do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Instytucję umorzenia postępowania wiąże się w piśmiennictwie z powstaniem trwałej i nieusuwalnej przeszkody w kontynuacji postępowania (A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne, 1996, s. 160), zastojem trwałym i ostatecznym postępowania (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 459). Przepis art. 105 k.p.a. kładzie jednak akcent nie na przeszkodę w prowadzeniu postępowania, lecz na bezprzedmiotowość, czyli brak przedmiotu postępowania administracyjnego (Andrzej Wróbel Komentarz aktualizowany do art.105 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX). Postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się już po wszczęciu postępowania zażaleniowego. Skarżący wniósł zażalenie w związku z odmową przez DIS [...] kwietnia 2012r. uchylenia postanowienia DIS z [...] grudnia 2011r. Wyrok WSA w Warszawie zapadł natomiast 9 października 2012r. sygn. akt III SA/Wa 266/12. Orzeczeniem tym był związany zarówno Minister Finansów, na mocy art. 153 P.p.s.a. Jest nim związany Sąd orzekający w niniejsze sprawie, na mocy art. 170 P.p.s.a. W tym sanie rzeczy organ odwoławczy – Minister Finansów nie miał więc podstawy do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, gdyż uchylone zostało ostateczne postanowienie DIS z [...] grudnia 2011r., co do którego, po wznowieniu, toczyło się postępowanie zakończone ww. postanowienie DIS z [...] kwietnia 2012r. odmawiającym – po wznowieniu - uchylenia ww. postanowienia DIS z [...] grudnia 2011r. Prawidłowe było zatem uznanie przez Ministra Finansów w zaskarżonym postanowieniu, że skoro postanowienie, co do którego toczyło się po wznowieniu postępowanie, straciło byt prawny przez uchylenie go prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie, należało, na mocy art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. oraz w związku z art. 18 i art. 17 u.p.e.a. wydać postanowienie o umorzeniu postępowania odwoławczego. Przestało bowiem istnieć postanowienie DIS z [...] grudnia 2011r., w odniesieniu do którego Skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania. 5. Zdaniem sądu nie było też podstaw prawnych, w świetle art. 106 § 3 P.p.s.a., do dopuszczenia kserokopii dowodów załączanych do ww. pism procesowych Skarżącego. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że sąd administracyjny nie może dokonywać merytorycznych ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Może on dokonywać jedynie takich ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem tejże decyzji (por. wyrok NSA z 7 lutego 2001r. sygn. akt V SA 671/00, LEX 50129). Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a. nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny będzie dopuszczalne zatem wówczas, gdy postulowany (bądź dopuszczony z urzędu) dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z 7 lutego 2006r. sygn. akt II GSK 359/05, ONSAiWSA 2006/5/145). Wprawdzie pełnomocnik Skarżącego wskazał, że dowody powoływane są do stwierdzenia podstaw do umorzenia postępowania opartego na podstawie tytułu wykonawczego o sygn. [...], co prowadzić miałoby do uznania, iż zasadnym byłoby wznowienie postępowania przez DIS, Sąd stwierdza, że były to jedynie kopie, które nie pozostawały w związku z oceną legalności zaskarżonego postanowienia o umorzeniu postępowania zażaleniowego. 6. Sąd, mając na względzie powyższe rozważania oraz treść art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 132 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.