III SA/Wa 286/18

Dnia 21 maja 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Asesor WSA Piotr Dębkowski, po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. M. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 24 kwietnia 2018 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi W.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. W.M. (zwana dalej "Skarżącą" lub "Stroną") złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. Zarządzeniem z dnia 8 lutego 2018 r. wezwano Skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Strona wskazała, że nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, obecnie nie pracuje i nie prowadzi działalności gospodarczej. W 2017 r. osiągnęła dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości 16.800 zł, znaczna jego część została przeznaczona na koszty związane z opieką nad 2-letnią córką i utrzymaniem rodziny. Skarżąca posiada dom (wartości około 500.000 zł) oraz gospodarstwo rolne (wartości około 700.000 zł). Jej mąż, z którym posiada rozdzielność majątkową, jest właścicielem mieszkania, ponadto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około 10.000 zł. Do miesięcznych wydatków Skarżąca zaliczyła: ratę kredytu na mieszkanie – 2.500 zł, ratę kredytu na dom – 2.420 zł, ubezpieczenie na życie – 200 zł, pozostałe kredyty – 1.100 zł, wydatki na czynsz, media, prąd – ok. 1.300 zł, zobowiązania podatkowe i składki – ok. 2.200 zł, koszty prowadzenia działalności gospodarczej – ok. 1.000 zł, koszty utrzymania dziecka – ok. 750 zł, dodatkowe zobowiązania – ok. 250 zł. Łącznie wydatki wynoszą 9.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie Starszego Referendarza Sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i informacji obrazujących sytuację majątkową Skarżącej, Strona przedłożyła m.in. akt notarialny potwierdzający rozdzielność majątkową, zeznania podatkowe, wyciągi bankowe, dokumenty obrazujące wydatki, deklaracje VAT-7. Ponadto Skarżąca oświadczyła, że zalega z płatnościami za obsługę prawną na kwotę 14.575,50 zł. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2018 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Od powyższego postanowienia Skarżąca złożyła sprzeciw, zarzucając Referendarzowi Sądowemu błędną ocenę jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Zdaniem Strony, fakt iż dysponuje ona znacznym majątkiem w postaci nieruchomości nie jest równoznaczny z posiadaniem środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Jako że proces zbycia domu czy mieszkania jest procesem długotrwałym nie można sugerować, że posiadanie nieruchomości automatycznie przekłada się na zdolności płatnicze Skarżącej w zakresie wymaganego wpisu sądowego. Ponadto Skarżąca podkreśliła, że obecnie nie pracuje i nie prowadzi działalności gospodarczej, zatem wszystkie koszty utrzymania trzyosobowej rodziny ponosi jej mąż. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej Ppsa) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W świetle art. 199 Ppsa zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, mająca na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 Ppsa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Zgodnie z art. 245 § 1 Ppsa prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 Ppsa). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Ppsa). Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym) – zob. art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, którymi aktualnie jest kwota wpisu sądowego od skargi w wysokości 2.000 zł, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W ocenie Sądu, opisana przez Skarżącą sytuacja majątkowa i osobista nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Sąd podziela stanowisko Starszego Referendarza Sądowego, iż Skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z dokumentacji przedstawionej przez Skarżącą wynika, że jej mąż prowadzi działalność gospodarczą deklarując uzyskiwanie z tego tytułu dochodu w wysokości 10.000 zł. Dodatkowo analiza wyciągów bankowych wskazuje, że w listopadzie i grudniu 2017 r. wypłacono mu wynagrodzenie w kwocie ponad 9.000 zł, zaś w całym 2017 r. otrzymał ze stosunku pracy prawie 140.000 zł dochodu (dane na podstawie PIT-11). Ponadto Skarżąca i jej mąż posiadają znaczny majątek, tj. dom o wartości 500.000 zł, gospodarstwo rolne o wartości 700.000 zł oraz mieszkanie o wartości 500.000 zł. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (zob. postanowienie NSA z 16 lutego 2015 r., II FZ 53/15 i przywołane tam orzeczenia). Faktem jest, że Skarżąca i jej mąż ponoszą wysokie koszty utrzymania – m.in. kilka kredytów, wydatki związane z utrzymaniem dziecka, jednakże w orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że nie ma uzasadnionych powodów, dla których koszty sądowe miałyby być zaspokajane w ostatniej kolejności po uregulowaniu przez wnioskodawcę innych wydatków (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09). Przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym prowadziłoby bowiem do ich nieuzasadnionego uprzywilejowania i przerzucenia całości kosztów postępowania na Skarb Państwa, czyli wszystkich obywateli. Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Należy również zauważyć, że Skarżąca do końca 2017 r. prowadziła działalność gospodarczą, zatem powinna wykazać nie tylko, że nie posiada obecnie żadnych środków na uiszczenie kosztów sądowych, ale również, że nie miała możliwości ich zabezpieczenia na ten cel. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika wyraźnie, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem wystąpienia sporu sądowego związanego z tą działalnością, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, iż nie miała możliwości zabezpieczenia w stosownym czasie środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000 zł. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 Ppsa, postanowiono, jak w sentencji.