III SA/Wa 2875/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżący – A. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że na jego utrzymaniu pozostaje chora żona oraz córka, która po uzyskaniu licencjatu poszukuje pracy. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności na wpis od skargi kasacyjnej. Z jego oświadczeń wynika, że nie posiada żadnego majątku. Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Jedyny dochód rodziny stanowi działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego, z tytułu której skarżący deklaruje dochód na poziomie [...] zł miesięcznie netto. Wydatki rodziny to z kolei: spłata dwóch kredytów – raty 1.539 zł i 369 zł, utrzymanie mieszkania ok. 650 zł, wyżywienie i inne niezbędne do utrzymania wydatki. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) wezwano skarżącego do: nadesłania kopii zeznań podatkowych skarżącego i osób prowadzący ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe za 2016 r., udokumentowania dochodów uzyskiwanych z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, poprzez nadesłanie kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów lub kopii z ewidencji sprzedaży i zakupów VAT za ostatnie 3 miesiące, nadesłania deklaracji VAT-7 za ostatnie 3 miesiące, nadesłanie zaświadczenia o dochodach żony skarżącego, ewentualnie zaświadczenia o posiadaniu przez nią statusu osoby bezrobotnej, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie 3 miesiące, udokumentowania okoliczności spłacania kredytów, przedstawienia miesięcznych niezbędnych wydatków rodziny skarżącego (w tym na wyżywienie, utrzymanie domu, opłaty za media, leczenie, kredyty i pożyczki i inne niezbędne) wraz ze wskazaniem źródła pokrycia tych wydatków (czytelne zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków). W odpowiedzi skarżący nadesłał kopie zeznań podatkowych za 2016 r., kopie 4 rachunków celem udokumentowania przychodów z działalności. Skarżący oświadczył, że innych przychodów nie uzyskał. Skarżący nadesłał również wyciągi z rachunków bankowych, kopie zestawienia operacji bankowych potwierdzających spłatę rat kredytów, umowy pożyczki oraz zestawienie wydatków rodziny. Skarżący oświadczył, że wszystkie wydatki ponoszone są wyłącznie z jego przychodów, co powoduje częściowy brak możliwości ich poniesienia, zaległości w spłacie kredytów i pożyczek, opóźnienia w zapłacie zaległości. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Aktualnie jedynym kosztem sądowym ciążącym na skarżącym jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 697 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Referendarz sądowy zauważa, że z oświadczeń złożonych przez skarżącego, wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z chorą żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej oraz z poszukującą pracy córką. Miesięczny zadeklarowany dochód rodziny to [...] zł netto uzyskiwany z działalności prowadzonej przez skarżącego. Odnosząc się do powyższego referendarz sądowy zauważa, że skarżący podtrzymuje, że jest jedynym żywicielem rodziny i że nie uzyskuje innych dochodów, poza dochodem z działalności gospodarczej. W takiej sytuacji, dla oceny zdolności płatniczych skarżącego konieczne było ustalenie jaki jest rzeczywisty miesięczny dochód skarżącego z tego tytułu. Tymczasem oświadczenia skarżącego i nadesłane w tym zakresie dokumenty nie dają odpowiedzi na to pytanie. Skarżący bowiem deklaruje miesięczny dochód netto na poziomie ok. [...] zł (formularz PPF z 14 listopada 2017 r.), a z drugiej strony nadsyła 4 rachunki, z których wynika, że za listopad 2017 r. skarżący wystawił rachunek za świadczone usługi na kwotę 1.000 zł, za październik na kwotę 2.925 zł, za wrzesień na kwotę 2.925 zł, za sierpień na kwotę 1.000 zł, co daje średnio ok. 1.900 zł miesięcznie. W piśmie z 5 grudnia 2017r. skarżący oświadczył, że w tym okresie nie osiągnął żadnych innych przychodów, poza udokumentowanymi powyższymi 4 rachunkami. Nie wiadomo więc, co było podstawą zadeklarowanej w formularzu PPF kwoty 3.500 zł. Ponadto, jak wynika z zeznania podatkowego za 2016 r., za ten rok skarżący uzyskał dochód z działalności w wysokości 312.500 zł, co dawało dochód na poziomie powyżej 26.000 zł miesięcznie. Skarżący ani we wniosku, ani w kolejnym piśmie z 5 grudnia 2017 r. nie powoływał się na okoliczność tak istotnego zmniejszenia obrotów z działalności w 2017 r. w porównaniu z rokiem ubiegłym. Skarżący nie nadesłał również wyciągu z rachunku bankowego, który dokumentowałby przepływ środków w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, poprzestając na rachunku prywatnym. W konsekwencji trudno ustalić jaki jest aktualnie rzeczywisty, miesięczny dochód uzyskiwany z działalności prowadzonej przez skarżącego. Zauważyć również należy, że skarżący oświadczył, że na jego utrzymaniu pozostaje również dorosła córka. Z kolei z nadesłanego wyciągu z jej rachunku bankowego wynika, że suma obrotów na tym rachunku za okres od 16 sierpnia do 15 września 2017 r. wyniosła 15.481,76 zł, w okresie od 16 września do 12 października 2017 r. – 7.110,05 zł, a od 15 października do 13 listopada 2017 r. – 4.169 zł. W związku z powyższym nie sposób przyjąć, że jedynym źródłem utrzymania rodziny skarżącego jest uzyskiwany przez niego dochód. Oceniając całokształt oświadczeń skarżącego referendarz sądowy poddaje w wątpliwość zupełność informacji co do sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego i jego rodziny, złożonych w toku niniejszego postępowania. Z kolei w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak już było wyżej podnoszone, instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. – szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej (podkreślenie własne) kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). Skoro przedstawiony przez skarżącego opis tej kondycji budzi w niniejszej sprawie wątpliwości, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.