III SA/Wa 2899/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2013 r. do maja 2016 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – K. sp. z o.o. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Powołała się na fakt zawieszenia działalności oraz brak jakichkolwiek przychodów i środków na rachunku bankowym. Oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku. Przedłożyła postanowienie z 19 stycznia 2017 r., bilans, rachunek zysków i strat, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że w 2017 r. nie osiągnęła żadnych przychodów, ani nie poniosła kosztów. Oświadczyła, że nie składa deklaracji VAT, nie posiada udziałów w innych podmiotach, nie posiada pożyczek ani kredytów, nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych przez wspólników spółki. Dodała, że rachunek bankowy został zamknięty. Decyzję w zakresie wznowienia działalności gospodarczej zarząd podejmie z końcem 2018 r. Skarżąca przedstawiła m. in. sprawozdania finansowe, zeznania podatkowe, bilans, rachunek zysków i strat, deklarację VAT-7. Z uwagi na to, że Skarżąca nie zachowała wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPPr, wniosek ten pozostawiono bez rozpoznania na mocy zarządzenia z 10 listopada 2017 r. Od zarządzenia tego Skarżąca wniosła sprzeciw, do którego dołączyła wspomniany formularz. Zaznaczyła w nim dodatkowo, że domaga się ustanowienia adwokata. Uzupełniając swój wniosek Skarżąca przedłożyła bilans, zaświadczenie banku o posiadanych rachunkach. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. W orzecznictwie tym podkreśla się również, że w przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). Przyznanie prawa pomocy wskazanym wyżej podmiotom uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 1 tego artykułu podmioty takie mogą domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (tak w niniejszej sprawie) - gdy wykażą, że nie mają żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca przesłanki tej nie spełnia. Jedynym kosztem sądowym, do którego uiszczenia jest ona zobowiązana na tym etapie postępowania jest wpis od skargi w kwocie 8.594 zł. Jakkolwiek jej obecna sytuacja nie należy do łatwych, to jednak w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności jak zawieszenie działalności gospodarczej, brak bieżących przychodów, brak majątku. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy przedsiębiorca, który faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i jednocześnie rezygnuje z aktywności, przez co nie osiąga przychodów, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania tej działalności jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Tym bardziej, że – jak wynika z dokumentacji finansowej - na koniec 2016 r. Skarżąca posiadała zapasy towarów o łącznej wartości [...] zł. Ma zatem potencjalną przynajmniej możliwość pozyskania wpływów finansowych. Dysponowała również innymi środkami pieniężnymi w wysokości ponad [...] zł. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż Skarżąca jest w stanie pozyskać środki w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 lipca 2016 r. (I FZ 160/16) zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr. 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. przywołane tam orzeczenie i literatura). W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie tych środków (czy to w formie pożyczki czy dopłat) od wspólników jest rzeczywiście niemożliwe. Jej wyjaśnienia w tym zakresie sprowadzają się do jednego tylko zdania, iż "brak jest możliwości pokrycia kosztów sądowych przez wspólników spółki". Z tego względu referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów związanych z zainicjowanym przez Skarżącą postępowaniem. Referendarz sądowy nie znalazł także podstaw by ustanowić na jej rzecz pełnomocnika. Miał na względzie przede wszystkim to, że uczestnictwo profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania nie jest niezbędne. Z uwagi na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie istnieją bowiem obawy, że bez udziału profesjonalisty strona nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest bowiem do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez pełnomocnika nie zostanie pozbawiona możliwości obrony swych praw. Ponadto stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, czy doradcy podatkowego obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z 18 lipca 2013 r., II FZ 570/13). Z tego względu uznać należało, że w niniejszej sprawie nie zachodzi – akcentowana w przywołanym wyżej postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego (I FZ 67/15) – "potrzeba" ustanowienia pełnomocnika. W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, że wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.