III SA/Wa 2910/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Janeczko po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. sp. z o.o. s.k. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2016 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. s.k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od października do grudnia 2013 r. oraz styczeń 2014 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca P. sp. z o.o. s.k. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się m. in. na toczące się wobec niej postępowanie zabezpieczające. Podniosła, że zabezpieczenia dokonane na rachunkach bankowych zmusiły ją do faktycznego zaprzestania dynamicznie rozwijającej się dotychczas działalności gospodarczej. Wyjaśniła, że aktualnie funkcjonowanie Skarżącej sprowadza się jedynie do wykonywania obowiązków wynikających z K.s.h. i ustawy o rachunkowości. W efekcie została ona pozbawiona środków pieniężnych oraz możliwości ich pozyskania. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w wysokości [...] zł. Skarżąca przedstawiła rachunek zysków i strat, bilans. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Powtórzyła, że aktywne prowadzenie działalności gospodarczej nie jest w chwili obecnej możliwe. Skarżąca przedłożyła m. in. zeznania podatkowe, rachunek zysków i strat, rachunek wyników, zestawienie obrotów, wyciągi bankowe, deklaracje VAT, postanowienie w sprawie zabezpieczenia, zestawienie wypłat wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016r., sygn. akt III SA/Wa 2910/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, iż wyniki finansowe Skarżącej za lata 2014-2015 pozwalają na wniosek, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu w niniejszej sprawie. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy referendarz sądowy WSA w Warszawie podkreślił, iż na koniec 2015 r. Skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi (w kasie i na rachunkach) w wysokości ponad [...] zł, co wynika z przedstawionego bilansu. W ocenie referendarza sądowego, Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych środków na pokrycie kosztów sądowych. Pismem z dnia 11 stycznia 2017 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, iż z uwagi na działania podjęte w stosunku do Spółki przez organy administracji skarbowej tj. zabezpieczenia środków pieniężnych na rachunkach bankowych Spółki, znalazła się w bardzo trudnej sytuacji zarówno ekonomicznej jak i kadrowej, uniemożliwiającej faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej i generowanie jakichkolwiek dochodów. Dokonane zabezpieczenie zmusiło Spółkę do faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Działania organu pierwszej instancjo sparaliżowały możliwość jej prowadzenia co stanowi bezpośrednią przyczynę niedysponowania przez Spółkę środkami wystarczającymi na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Skarżąca powołała się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. II FZ 1218/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016 poz. 718 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać, gdyż celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013r. sygn. akt I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca - zdaniem Sądu - spełnienia tej przesłanki nie wykazała. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w kwocie 100.000 zł. Sąd zauważa, że już z samego zestawienia kwoty wymaganych kosztów sądowych z przychodami Skarżącej za ostatnie lata działalności wynika, że Skarżąca nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. i pomoc nie może zostać jej udzielona. W 2013r. i 2014 r. Skarżąca uzyskała bowiem przychód odpowiednio w wysokości 903.033.279,53 zł i 600.573.998,25 zł, zaś koszty ich uzyskania 890.395.969,50 zł i 592.840.237,73 zł. W efekcie osiągnęła ona dochód w wysokości odpowiednio 12.637.310,03 zł i 7.733.760,52 zł. iż na koniec 2015 r. Należ również wskazać, iż Skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi (w kasie i na rachunkach) w wysokości ponad [...] zł, W świetle tak znacznych przychodów niedopuszczalne byłoby więc przyjęcie, że Spółka spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Jak bowiem wynika z orzecznictwa NSA, koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać - przede wszystkim - z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por.: postanowienie NSA z 25 lutego 2014r., sygn. akt IIFZ 172/14). A ponadto jeżeli podatnik nie wykaże, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, a przedłożone oświadczenie świadczy o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody i wszystkie podane wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu, to pomoc w zakresie partycypowania w kosztach sądowych nie może być przyznana (por.: postanowienie NSA z 28 maja 2014r., sygn. akt II FZ 612/14). Zauważenia wymaga przy tym końcowo, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por.: postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). W ocenie Sądu również takiej okoliczności Skarżąca nie wykazała. Także w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Sąd zauważa, iż słusznie referendarz sądowy podniósł iż w orzecznictwie akcentuje się również, że z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). W niniejszej sprawie do takiego właśnie wszczęcia postępowania kontrolnego doszło w 2014 r. Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. post. NSA z 24 marca 2015r., II FZ 36/15). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. post. NSA z 25 lutego 2015r., I FZ 43/15). Z kolei w postanowieniu z 4 września 2014r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd podtrzymuje zatem prawidłowość stwierdzeń referendarza sądowego, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.