III SA/Wa 2910/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. s. k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od października do grudnia 2013 r. oraz styczeń 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca P. sp. z o.o. s. k. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się m. in. na toczące się wobec niej postępowanie zabezpieczające. Podniosła, że zabezpieczenia dokonane na rachunkach bankowych zmusiły ją do faktycznego zaprzestania działalności gospodarczej. Wyjaśniła, że aktualnie funkcjonowanie Skarżącej sprowadza się jedynie do wykonywania obowiązków wynikających z K.s.h. i ustawy o rachunkowości. W efekcie została ona pozbawiona środków pieniężnych oraz możliwości ich pozyskania. Spółka utraciła także możliwość realizowania zobowiązań wobec kontrahentów i budżetu państwa. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł., spółka nie posiada środków trwałych, a za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w kwocie [...] zł. Skarżąca przedstawiła rachunek zysków i strat, bilans. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła m. in. zeznania podatkowe oraz deklaracje VAT. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jedynym kosztem sądowym, do którego uiszczenia Skarżąca jest zobowiązana na obecnym etapie jest wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 50.000 zł, ustalonej od wartości przedmiotu sporu wynoszącego 16.534.742 zł. Jednocześnie sam ten spór dotyczy udziału Skarżącej w procederze "karuzeli podatkowej". Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak toczące się postępowanie zabezpieczające, w tym zabezpieczenie rachunków bankowych, nieprowadzenie aktywnej działalności gospodarczej oraz wynikający z tego brak środków pieniężnych. Tymczasem przy ocenie zaistnienia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy nie można tracić z pola widzenia sytuacji, w jakiej się ona znajdowała we wcześniejszym okresie. Z dokumentów finansowych (zgromadzonych w niniejszej sprawie oraz w sprawie o sygn. III SA/Wa 2701/17) wynika natomiast, że – jak sama Skarżąca przyznała – "na przestrzeni lat dynamicznie rozwijała swoją działalność". I tak w latach 2014-2015 jej przychody wyniosły odpowiednio [...] zł i [...] zł, zaś koszty ich uzyskania [...] zł i [...] zł. W efekcie osiągnęła ona dochód w wysokości odpowiednio [...] zł i [...] zł. Powyższe wyniki finansowe pozwalają na wniosek, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu. Także w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Akcentuje się również, że z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). W niniejszej sprawie do takiego właśnie wszczęcia postępowania kontrolnego doszło w 2014r. Z tych wszystkich względów nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności jak dokonane zabezpieczenia, nieprowadzenie aktywnej działalności gospodarczej, czy brak środków pieniężnych. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który zrezygnował z aktywności i zawiesił działalność gospodarczą oraz względem którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Nie można również w niniejszej sprawie pominąć tego, iż na koniec 2015 r. Skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi (w kasie i na rachunkach) w wysokości ponad [...] zł, co wynika z przedstawionego bilansu. Trudno ją zatem uznać za podmiot rzeczywiście potrzebujący prawa pomocy. Możliwość przyznania tego prawa dotyczy bowiem jedynie tych podmiotów, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków. Tego zaś Skarżąca nie wykazała. Ponadto wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie był już przedmiotem rozpoznania. Skarżąca wnosiła o zwolnienie od kosztów sądowych (wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł). Natomiast w rezultacie po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy (odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych), Skarżąca wygospodarowała środki na uiszczenie wpis od skargi w wysokości 100.000 zł. Wobec tego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.