III SA/Wa 2919/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Artur Kot, Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej: Prezes Zakładu, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. odmawiającą Skarżącemu M. M. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 18.166,27 zł. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Skarżący nie wykazał ponadto że opłacenie należności pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Poza tym umorzenie należności miałoby wpływ na przyszły wymiar świadczeń wypłacanych przez Zakład, a zatem naruszałoby słuszny interes zobowiązanego. Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. Zamieszkuje wraz z bezrobotną żoną i dwójką dzieci w wieku szkolnym. Jest właścicielem samochodu osobowego [...]. W takiej sytuacji najkorzystniejszą formą spłaty należności byłby, zdaniem Prezesa Zakładu, układ ratalny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący, nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją, zwrócił się z prośbą o rozpatrzenie jego wniosku o umorzenie oraz odwołania od decyzji z dnia [...] maja 2006 r. Skarżący wyraził pogląd iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika że opłacenie należności pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W 2006 r. Skarżący nie osiągnął żadnego przychodu, stąd też rozłożenie istniejącego zadłużenia na raty nie jest możliwe. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Oceniając zgodność z prawem zaskarżonych decyzji Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna. Zaskarżone decyzje naruszają bowiem przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej powoływanej jako u.s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano z kolei możliwość umarzania należności, o których mowa wyżej, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Szczegółowe zasady umarzania tych należności określa § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 144, poz. 1365). Zgodnie z art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne, w tym również w zakresie ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Rozstrzygnięcie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przybiera formę decyzji Zakładu (art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s.), stąd też postępowanie poprzedzające jej wydanie jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) dalej powoływanej jako K.p.a. Dotyczy to również postępowania prowadzonego w drugiej instancji przez Prezesa Zakładu na podstawie art. 127 § 3 K.p.a. (zob. art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Wymóg taki wynika wprost z przepisu art. 6 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 K.p.a. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej - do których należy między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. § 3 cytowanego artykułu stanowi z kolei, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 K.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Oceniając pod tym względem wydane w sprawie decyzje stwierdzić należy, że ich uzasadnienia powyższych wymogów nie spełniają. Zakład, a w drugiej instancji Prezes Zakładu stwierdzili, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Nie zostały również spełnione przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Tymczasem organy nie ustaliły faktycznej sytuacji finansowej Skarżącego i jego rodziny, na którą oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływ ma także wielkość stałych obciążeń (np. opłaty za energię elektryczną, telefon, gaz, mieszkanie). Nie rozważyły mianowicie jaką rzeczywiście kwotą Skarżący dysponuje (wysokość wpływów pomniejszona o niezbędne koszty utrzymania), oraz jaka kwota przypada miesięcznie na osobę, a także czy z kwoty tej jest on w stanie zaspokajać potrzeby niezbędne do egzystencji swojej i swojej rodziny. W toku postępowania administracyjnego Skarżący przedłożył zresztą szereg dokumentów obrazujących wysokość bieżących opłat (faktury za telefony, czynsz, gaz, energię elektryczną) oraz zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu na zakup pojazdu (umowa kredytu z [...] Bank SA). Podnosił również, że jedynym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza, z której w 2006 r. nie osiągnął dochodu. Szczególnie wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej Skarżącego i ustalenie, czy zapłata składek, rzeczywiście, jak podnosi Skarżący, może zagrozić jego egzystencji, ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., tj. pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Do tej właśnie przesłanki nawiązywał Skarżący w swoim wniosku o umorzenie należności oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ocena istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości powinna być przy tym dokonana według stanu z chwili rozstrzygania, a nie odnosić się do hipotetycznych zdarzeń mogących wystąpić w przyszłości (trudności płatnicze mogą mieć charakter przejściowy). Zdarzenia te nie mogą być bowiem - z oczywistych względów - znane ani organom, ani stronie. Tak więc podejmując rozstrzygnięcie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek organy mają obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową strony, a nie snuć przypuszczenia odnośnie do przyszłości. Za niewystarczające dla wykazania, że w sprawie nie występuje przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., uznać należy stwierdzenie organów, iż rodzina Skarżącego nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, a zatem jej sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna, by uzasadnione było umorzenie należności. Organy nie wskazały bowiem przyczyn, z powodu których doszły do takiej konkluzji. Organ odwoławczy nie odniósł się z kolei do zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyjaśnień Skarżącego, iż fakt niekorzystania z pomocy społecznej wynika z przekonania o istnieniu grupy społecznej, której sytuacja finansowa jest bardziej dramatyczna od tej, w której znalazł się Skarżący. Tymczasem organy mają obowiązek szczegółowo wyjaśnić swoje stanowisko w sprawie, poddać rozważaniom argumenty podnoszone przez stronę, odnieść je do norm wynikających z przepisów prawa i wskazać powody takiego, a nie innego ich zastosowania. Nie jest także jasne, na ile prowadzona w stosunku do Skarżącego egzekucja jest skuteczna oraz jakie w jej toku środki egzekucyjne zastosowano. W aktach sprawy brak jest bowiem jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby, iż zwrócono się do organu egzekucyjnego z prośbą o udzielenie informacji w tym zakresie. Znajduje się w nich jedynie adnotacja, iż egzekucję prowadzi Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O., a ostatniej wpłaty dokonano w dniu 13 grudnia 2005 r. (k. 28). W świetle powyższego stwierdzić należy, iż wydanie decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Tym samym organy nie rozważyły właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Zdaniem Sądu, ten błąd mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia organów, przy czym, jak już wyżej wskazano, uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek Skarżącego uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się bowiem przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 P.p.s.a. Skarżący korzystał z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a.