III SA/Wa 2923/12

Dnia 10 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, , po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku PPHU "P." sp. z o.o. z siedzibą w Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PPHU "P." sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2012 r., Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – PPHU "P." z siedzibą w Z. złożyła skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Przy piśmie z dnia 17 października 2012 r., Skarżącej przesłano odpis zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III z dnia 15 października 2012 r. o wezwaniu do uiszczenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego pisma - wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na to wezwanie, Skarżąca pismem z dnia 2 listopada 2012 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na jej trudną sytuację finansową i brak środków na opłacenie wpisu sądowego. Podniosła, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. i Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano jej wszystkie konta bankowe uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Argumentację tę powtórzyła w formularzu PPPr, nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podniosła, że działanie organów skarbowych uniemożliwiło jej odzyskanie zwrotu podatku od towarów i usług, co doprowadziło do strat finansowych i konieczności zwolnienia kilkudziesięciu pracowników. Wyjaśniła, że wszystkie środki ruchome oraz nieruchomości zostały zajęte przez komorników. Stwierdziła, że "przedstawia zajęcie Urzędu Skarbowego w Z.", jednakże nie dołączyła żadnego dokumentu. Nie posiada udziałów w innych podmiotach. Wskazała także, iż w lutym 2006 r. zorganizowana grupa przestępcza składająca się z 5 [...] z naruszeniem prawa ukradła jej 9 kartonów segregatorów z dokumentami i od tego czasu Skarżąca nie jest w stanie wskazać szczegółowej informacji o należnościach i zobowiązaniach. Wartość środków trwałych określiła na kwotę 4.362.182,77 zł. Za ubiegły rok Skarżąca poniosła stratę w wysokości 5.169.319,24 zł, zaś saldo na rachunkach bankowych wynosi 0 zł. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 27 grudnia 2012 r. Skarżąca, złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie od kosztów sądowych. Uznając oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, Sąd wezwał Skarżącą do nadesłania m.in. odpisów zeznań podatkowych za dwa ostatnie lata kalendarzowe, aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat, zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych w 2012 r., deklaracji VAT – 7 za ostatnie 6 miesięcy, informacji dotyczącej posiadanych przez spółkę wierzytelności i zobowiązań, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie cztery miesiące, dokumentów potwierdzających fakt dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego zajęć wszystkich rachunków bankowych oraz innych informacji o przyczynach uniemożliwiających spółce poniesienie kosztów sądowych. Wezwanie doręczono Skarżącej 8 lutego 2013 r. Skarżąca nie zastosowała się do wezwania i nie nadesłała żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - dalej "p.p.s.a.". Zgodnie z § 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącą kosztem sądowym jest wpis od skargi w kwocie 100 zł. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez Sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Skarżąca nie potwierdziła złożonych oświadczeń żadnymi dokumentami, które uprawdopodabniałyby jej ciężką sytuację majątkową. Mimo wezwania Skarżąca nie wyjaśniła swojej sytuacji majątkowej. W szczególności nie nadesłała zeznań podatkowych, bilansu oraz rachunku zysków i strat, jak również deklaracji VAT-7, nie podała także jakoby ich nie składała. Oświadczyła jedynie, że z żądanych dokumentów nie będzie wynikał brak środków finansowych. Wyjaśniła, że bank zawiesił funkcjonowanie rachunków bankowych. Brak informacji o należnościach i zobowiązaniach uzasadniła natomiast kradzieżą dokumentów, jakiej miała się dopuścić "zorganizowana grupa przestępcza składająca się z 5 [...] Skarżąca mimo deklaracji, że "przedstawia zajęcie Urzędu Skarbowego w Z." dokumentu tego nie przedstawiła. Wszystko to sprawia, że Sąd ma do dyspozycji jedynie oświadczenia Skarżącej. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające aby podjąć obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro Skarżąca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy, powinna liczyć się wykazaniem okoliczności uzasadniających przyznanie jej tego prawa, w tym z koniecznością podjęcia działań także utrudnionych. Tymczasem Skarżąca nie podjęła żadnych działań, aby wykazać swoją sytuację materialną. Nie wykazała też, że choćby podjęła próbę uzyskania żądanych przez Sąd dokumentów. Samych twierdzeń Skarżącej Sąd nie uznał za wystarczające do przyznania jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.