III SA/Wa 2934/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od września do listopada 2013 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżący – D. W. , reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego sytuacja finansowa jest bardzo zła. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza została doprowadzona do upadku. Skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem 1.850 zł brutto. Skarżący oświadczył, że z uwagi na przedłużającą się kontrolę zaczął popadać w długi. Z powodu braku środków finansowych nie spłaca zaciągniętych kredytów ani alimentów. Nie ma również środków na uregulowanie należności wobec kontrahentów. Powyższe zmusiło skarżącego do korzystania z pomocy specjalisty – [...] . Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Nie posiada oszczędności, domu, ani mieszkania. Posiada natomiast działkę o pow. 0,0945 ha (szacunkowa wartość 104.616,50 zł). Skarżący oświadczył, że jego miesięczny dochód netto wynosi 1.355,69 zł. Z kolei zobowiązania i stałe wydatki to: kredyt hipoteczny na dom ok. 1.000 zł, kredyt obrotowy 250 zł (niepłacony), kredyt na prowadzenie działalności 500.000 zł (niepłacony), kredyt gotówkowy ok. 1.500 zł miesięcznie, alimenty 2.000 zł, opłaty za prąd, gaz, wodę i koszty leczenia. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na formularzu PPF, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), wezwano skarżącego do: nadesłania zeznań podatkowych za 2014 i 2015 r., wskazania i udokumentowania wysokości przychodów (dochodów i kosztów) uzyskanych przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od stycznia 2016 r., nadesłania zaświadczenia o wysokości dochodów ze stosunku pracy za ostatnie 3 miesiące, wyjaśnienia, czy posiadana przez skarżącego nieruchomość (działka) stanowi dla niego źródło przychodów, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia miesięcznych niezbędnych wydatków skarżącego (w tym na wyżywienie, utrzymanie domu/mieszkania, opłaty za media, wynagrodzenie pełnomocnika, kredyty i pożyczki, alimenty, leczenie i inne niezbędne) wraz ze wskazaniem źródła pokrycia tych wydatków (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków). W odpowiedzi skarżący wskazał, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej D. wynajmuje nieruchomość (działkę) i uzyskuje z tego tytułu przychód w wysokości 5.000 zł. Skarżący przedstawił zestawienie dochodów i wydatków uwzględniając dochód z działalności w wysokości 1.200 zł, dochód skarżącego i jego żony ze stosunku pracy w łącznej wysokości 2.710 zł, świadczenia z programu 500+ (łącznie dochód 5.910 zł). Z kolei po stronie wydatków skarżący wskazał wydatki na utrzymanie skarżącego i rodziny ok. 2.300 zł, opłaty ze media od ok. 675 do 2.175 zł, opłata za internet ok. 25 zł, opłaty za przedszkole i szkołę 800 zł, kredyt hipoteczny 1.000 zł, kredyt gotówkowy 1.500 zł (łącznie od 6.300 do 7.700 zł). Ponadto, pełnomocnik skarżącego wskazała, że posiada on zobowiązania wobec banku w wysokości 600.000 zł, które, z uwagi na brak środków, nie jest w obecnej chwili możliwe do uregulowania. Do pisma załączono również zaświadczenie o dochodach skarżącego ze stosunku pracy wystawione przez D. Sp. z o.o., oświadczenie skarżącego o wysokości przychodów uzyskanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od 1 stycznia 2016 r. do 31 października 2016 r., zeznania podatkowe za 2014 i 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Odnosząc się do argumentacji skarżącego i dokumentów nadesłanych w toku postępowania referendarz sądowy nie kwestionuje tego, że sytuacja finansowa skarżącego jest skompilowana (zwłaszcza z uwagi na znaczne zadłużenie) oraz, że skarżący ma problemy zdrowotne. Być może, w istocie skarżący nie dysponuje środkami na uiszczenie całości wpisu sądowego, który w sprawie wynosi 2.477 zł. Niemniej jednak, ewentualny brak środków w takiej wysokości, nie oznacza automatycznie, że skarżący w ogóle nie może ponieść żadnych, chociażby symbolicznych, kosztów sądowych. Przy czym, aby dokonać oceny, na jakim ewentualnie poziomie skarżący mógłby partycypować w kosztach wszczętego postępowania, referendarz sądowy musi dysponować rzetelnymi i spójnymi oświadczaniami i dokumentami dotyczącymi sytuacji finansowej skarżącego, czego w sprawie zabrakło. Przed wszystkim, w pierwotnie złożonym wniosku (na formularzu PPF) skarżący utrzymywał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i jest obowiązany do płacenia alimentów na rzecz dzieci. Przyjmując taki stan rzeczy, referendarz sądowy wzywając o dodatkowe dokumenty, nie wnosił o przedłożenie dokumentów dotyczących również sytuacji majątkowej i finansowej osób, które pozostają ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwano natomiast m.in. o przedstawienie miesięcznych niezbędnych wydatków skarżącego (w tym na wyżywienie, utrzymanie domu/mieszkania, opłaty za media, wynagrodzenie pełnomocnika, kredyty i pożyczki, alimenty, leczenie i inne niezbędne) wraz ze wskazaniem źródła pokrycia tych wydatków (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków). W odpowiedzi skarżący wskazał natomiast, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i czwórką dzieci (wskazał, że żona uzyskuje dochód ze stosunku pracy, otrzymują świadczenie z programu 500+, okoliczność alimentów skarżący przemilczał). W ocenie referendarza sądowego, pominięcie w formularzu PPF osób, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, już na wstępie, podważa wiarygodność złożonych oświadczeń. Referendarz sądowy zauważa, że ocena, czy skarżący jest w stanie, a jeśli tak to w jakiej części, partycypować w kosztach wszczętego postępowania, wymaga posiadania rzetelnych i przekonujących informacji o źródłach jego utrzymania oraz ponoszonych wydatkach. Podobne informacje powinny być udzielone również w odniesieniu do osób, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób trzecich pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Jest tak nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem skarżący pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może ona ponieść koszty postępowania, czy też nie. Mając powyższe na uwadze, zauważyć należy, że odnosząc się do sytuacji finansowej żony, oświadczenia skarżącego ograniczają się do stwierdzenia, że łączny dochód skarżącego i jego małżonki wynosi ok. 2.710 zł. Wysokość dochodu małżonki nie została udokumentowana. Powyższe jest o tyle istotne, że jak wynika z akt sprawy, Skarżący prowadzi działalność gospodarcza pod nazwą D. . Jednocześnie uzyskuje dochód ze stosunku pracy w D. Sp. z o.o. Z kolei prezesem zarządu (i jednoczenie jedynym członkiem zarządu) tej spółki jest M.W. – żona skarżącego (zob. KRS). Istotne więc znaczenie dla oceny sytuacji finansowej skarżącego mają również przychody uzyskiwane przez tę spółkę, a które nie zostały ujawnione, a także rzeczywiste dochody uzyskiwane przez jego żonę. Referendarz sądowy zauważa również, że skarżący, mimo wezwania, nie udokumentował wysokości przychodów (dochodów i kosztów) uzyskanych z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej od stycznia 2016 r. Poprzestał na oświadczeniu, że przychód ten w okresie od 1 stycznia do 31 października 2016 r. wyniósł 63.098,01 zł (koszty 51.081,06 zł, dochód 12.016,95 zł). Mając na uwadze wyraźną treść wezwania oraz wysokość przychodów uzyskiwanych przez skarżącego w latach ubiegłych (zob. zeznania podatkowe za 2015 r. i 2014 r.) samo oświadczenie w powyższym zakresie jest niewystarczające. W ocenie referendarza sądowego nieścisłości, które wynikają ze złożonych oświadczeń nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Referendarz sądowy nie jest bowiem w stanie ustalić ile w rzeczywistości wynoszą miesięczne dochody rodziny skarżącego i jakie są ostatecznie jej miesięczne, niezbędne wydatki (zobowiązania). Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie –powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. Skoro w rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny i wyczerpujący swojej sytuacji finansowej brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a tym samym uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie całości ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącego na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.