III SA/Wa 2936/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (sprawozdawca) Sędzia WSA Jarosław Trelka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2016 r. sprawy ze skargi I.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie uznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego za bezprzedmiotowy 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...], 2) umarza postępowanie w sprawie uznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego za bezprzedmiotowy, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz I. K. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. (dalej "NUS") na podstawie wystawionych w dniu 16 kwietnia 2015 r. tytułów wykonawczych nr [...] oraz nr [...] obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2009 r. w łącznej kwocie należności głównej 87.941 zł prowadził egzekucję administracyjną w stosunku do majątku I.K. (dalej "Strona" lub "Skarżący"). Organ egzekucyjny zawiadomieniem z 22 kwietnia 2015 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w [...] Bank S.A. Powyższe zawiadomienie ww. bank odebrał 22 kwietnia 2015 r. Skarżący pismem z 29 kwietnia 2015 r. wniósł zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 33 § 1 pkt 6, pkt 8 i pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 – dalej "u.p.e.a."), żądając umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych. NUS dwoma odrębnymi postanowieniami z [...] lipca 2015 r. uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione oraz uznał za bezprzedmiotowy wniosek Skarżącego z 29 kwietnia 2015 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i nr [...] oraz o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, z uwagi na to, iż postępowanie egzekucyjne zostało zakończone wyegzekwowaniem dochodzonej należności. Organ zaznaczył przy tym, że dłużnik zajętej wierzytelności przelewami z dnia 27 i 28 kwietnia 2015 r. zrealizował w całości zajęcie organu egzekucyjnego. Skarżący zażaleniem z 16 lipca 2015 r. wniósł o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. W jego ocenie organ egzekucyjny błędnie zastosował art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) – dalej "k.p.a.", gdyż wydając postanowienie w ww. trybie nie zbadał czy postępowanie egzekucyjne zostało przeprowadzone z uwzględnieniem obowiązującego prawa. Ponadto podnosząc zarzut uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego zauważył, że prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego jest szczególnie uciążliwe dla osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej "DIS") postanowieniem z [...] sierpnia 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji uznające za bezprzedmiotowy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Na wstępie zwrócił uwagę, że w myśl art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Tym samym bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygniecie jej co do istoty. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Według organu w sytuacji, gdy przed złożeniem wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w dniach 27 i 28 kwietnia 2015 r. zajęcie egzekucyjne skierowane do [...] Banku S.A. zostało w całości zrealizowane, wobec czego zakończono postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i nr [...], wystąpiła przeszkoda wykluczającą możliwość rozpoznania przedmiotowej sprawy co do jej istoty. Tym samym nie zgodził się ze stwierdzeniem Skarżącego, że obowiązkiem organu egzekucyjnego jest merytoryczne rozpatrzenie przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego niezależnie od czasu w jakim zostanie złożony wniosek o umorzenie. DIS mając powyższe na uwadze stwierdził, iż fakt efektywnego zakończenia postępowania egzekucyjnego, który miał miejsce w dniach 27 i 28 kwietnia 2015 r. w drodze przymusowego wyegzekwowania należności, wyeliminował określoną w treści art. 59 u.p.e.a. przesłankę niezbędną do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym brak było podstaw prawnych do zbadania sprawy pod kątem wystąpienia w niej przesłanek skutkujących zastosowaniem instytucji umorzenia postępowania i ewentualnego spełnienia żądania Strony poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, ponieważ na dzień złożenia stosownego wniosku zostało już ono zakończone. W związku z powyższym za prawidłowe uznał stanowisko organu pierwszej instancji, iż w momencie złożenia przez Skarżącego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie istniały już podstawy prawne do analizowania okoliczności sprawy oraz oceny, czy w sprawie wystąpiły przesłanki podnoszone przez Stronę i uzasadniające w jego ocenie umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Odnosząc się do podnoszonych przez Skarżącego argumentów mających wykazać nieprawidłowości zaskarżonego postanowienia zauważył, iż wskazywana przez Stronę przesłanka zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego była rozpatrywana przez NUS w innym postanowieniu - dotyczącym zarzutów z dnia [...] lipca 2015 r. Według DIS w postępowaniu w sprawie zarzutów ocenie podlegały również pozostałe zarzuty zawarte w piśmie z 29 kwietnia 2015 r. Tym samym za bezpodstawną uznał argumentację Strony, iż organ egzekucyjny nie zbadał czy egzekucja była prowadzona zgodnie z prawem. W zaskarżonym postanowieniu ww. okoliczność nie mogła być oceniana i dlatego nie stanowi kryterium oceny poprawności wydania zaskarżonego postanowienia z [...] lipca 2015 r. Końcowo za prawidłowe uznał również rozstrzygnięcie zamieszczone w zaskarżonym postanowieniu, odnoszące się do wniosku Strony o uchylenie czynności egzekucyjnej podjętej na podstawie zawiadomienia o zajęciu z 22 kwietnia 2015 r. W przekonaniu organu w wypadku realizacji zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności - co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie - nie zachodzi potrzeba uchylenia czynności egzekucyjnej. Tym samym dłużnik zajętej wierzytelności, kończąc realizację zajęcia egzekucyjnego, nie ma podstaw prawnych do dalszego blokowania zajętego rachunku. W skardze złożonej na powyższe postanowienie Skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonego oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji, zarzucił naruszenie art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz błędne zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu podniósł, że zwracając się o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wnosił o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych z powodu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W jego ocenie powyższy "zarzut" organy obu instancji pomijały wydając postanowienia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., w których uznały, że wyegzekwowanie należności kończy postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a dokonane czynności egzekucyjne są nieodwracalne. Ponadto Strona zarzuciła naruszenie zasad wyrażonych w art. 6 k.p.a. oraz w art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez stwierdzenie w skarżonym postanowieniu, że wniosek z 29 kwietnia 2015 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest bezprzedmiotowy, ponieważ dochodzone należności zostały wyegzekwowane przed złożeniem przedmiotowego wniosku. W dalszej części Skarżący stanął na stanowisku, iż zakończenie egzekucji nie zawsze oznacza koniec postępowania egzekucyjnego. Jego zdaniem w przedmiotowej sprawie zakończenie postępowania egzekucyjnego nie nastąpiło z chwilą zrealizowania środka egzekucyjnego, gdyż dysponował środkiem prawnym w postaci wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, z którym można występować we wszystkich fazach postępowania egzekucyjnego, również po zakończeniu egzekucji. Reasumując stwierdził, że uznanie przez DIS, iż wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie może być rozpoznany merytorycznie, skutkuje pozbawieniem go ochrony prawnej w stosunku do czynności organu egzekucyjnego co narusza zasadę praworządności, legalizmu i zasadę pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu oraz powtórzył przedstawioną w nim argumentację. Zarzuty skargi uznał za bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej podniesione. Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 29 kwietnia 2015 r. wniósł zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego w terminie otwartym na ich wniesienie (zarzuty, k. 10 akt adm.). W zarzutach wymienił ich podstawy i wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podstawy zarzutów wymieniono w art. 33 u.p.e.a. Zgodnie z art. 34 § 4 ustawy, organ egzekucyjny (...) wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Jak z tego wynika, postanowienie wydane po rozpatrzeniu zarzutów, w razie gdy organ uznaje je za uzasadnione, obejmuje orzeczenie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Taki wniosek został też sformułowany w zarzutach Skarżącego i był to ewidentnie wniosek towarzyszący zarzutom, a nie osobny wniosek, nie związany z zarzutami. Nic w każdym razie na to nie wskazuje, ani treść pisma, ani nawet fakt, że Skarżący powołał się na art. 59 u.p.e.a., w którym podstawy umorzenia zostały osobno wymienione. Jeśli bowiem wnosił zarzuty w terminie otwartym na ich wniesienie to znaczy, że domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego w następstwie uwzględnienia zarzutów, a nie niezależnie od nich. To samo dotyczy wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych – uchylenie to także towarzyszy umorzeniu postępowania egzekucyjnego również wtedy, gdy następuje ono w wyniku uwzględnienia zarzutów. Z tego powodu nie wolno było organowi egzekucyjnemu potraktować wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego zawartego w piśmie obejmującym zarzuty jako osobnego wniosku – był to ewidentnie wniosek towarzyszący zarzutom. Z pisma Skarżącego zawierającym zarzuty wynika, że chodziło mu o umorzenie postepowania egzekucyjnego w następstwie uwzględnienia podniesionych zarzutów. Postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego – po załatwieniu sprawy wywołanej zarzutami (postanowienie o uznaniu zarzutów za nieuzasadnione k. 15 akt adm.) nie powinno więc w ogóle zapaść. Organ odwoławczy powinien zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego w tym przedmiocie uchylić i umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a.), bo nie powinno ono się w ogóle toczyć z uwagi na brak stosownego wniosku w tym względzie. Jak wynika bowiem z art. 59 § 4 u.p.e.a., postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. W tej sprawie postanowienie to nie było wydane z urzędu, nie było też w tym względzie wniosku wierzyciela, nie było też wniosku zobowiązanego, bo ten złożył zarzuty, a nie osobny wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Tymczasem z art. 59 § 3 u.p.e.a. wynika, że osobne postanowienie wydaje się tylko wtedy, gdy umorzenie postępowania nie nastąpiło w wyniku uwzględnienia zarzutów jako skutek ich wniesienia. Reasumując, jeżeli Skarżący składa zarzuty i formułuje towarzszący im wniosek o umorzenie postepowania egzekucyjnego, organ nie może wniosku tego traktować osobno jako zarzutów i osobno jako wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, nawet jeśli zarzutów nie uwzględnił. W takim przypadku należało jedynie rozpoznać zarzuty, a nie mnożyć czynności procesowe upatrując w treści pisma Skarżącego podstawy do wydania nowego postanowienia. Analiza potrzeby umorzenia postępowania egzekucyjnego jest aktualna naturalnie również po rozpatrzeniu zarzutów, jednak musi być w tym zakresie stosowny wniosek Skarżącego, złożony po zakończeniu postępowania zarzutowego. Z tych przyczyn Sąd ocenił zaskarżone postanowienie jako wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego (postanowienie wydane bez wniosku Skarżącego) w postaci art. 59 § 4 u.p.e.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i jako takie je uchylił (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), a w ramach stosowania środków mających na celu usunięcie naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) – uchylił również postanowienie je poprzedzające. Jednocześnie, stwierdziwszy postawę do umorzenia postępowania (prowadzenie dalszego postępowania po wyroku tut. Sądu jest zbędne), Sąd umorzył to postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 145 § 3 p.p.s.a.). Na wniosek strony skarżącej Sąd zasądził na jej rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości obejmującej wpis, opłatę skarbową od pełnomocnictwa i koszty zastępstwa procesowego (art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w związku z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu – tekst jedn. Dz. U. nr 31, poz. 153). .