III SA/Wa 294/08

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług postanawia 1) zwolnić skarżącą od wpisu od skargi 2) odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, wnioskowanym w tej sprawie, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje wnioskowane przez stronę zwolnienie od kosztów sądowych oraz – ponadto - ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżąca zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu ppf z 1 marca 2008 r. A. L. – dalej jako skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazała, że nie pracuje od dłuższego czasu, nie posiada żadnego majątku i posiada jedynie dochód z prac dorywczych w wysokości 400,- zł W wykonaniu wezwania referendarza sądowego poinformowała nadto, że w 2007 r. pracowała dla O., S., D., M. i uzyskała z tego tytułu ok. 6 tys. zł. Jej rodzice uzyskują – z tytułu emerytury – kwotę 1117 zł i 1200 zł. Zaznaczyła, że nie korzysta z rachunku bankowego, ponieważ jej stary rachunek został zajęty przez organ egzekucyjny. Mieszka w innym miejscu niż oddział banku i z tego powodu nie dysponuje wyciągami z rachunku bankowego. Jej rodzice nie korzystają z usług banku. Skarżąca wskazała, że jest zobowiązana z tytułu VAT na kwotę 3845 zł, a innych zobowiązań nie posiada. Ponadto posiada wierzytelność względem kontrahenta, a w sprawie tej toczy się nadto postępowanie karne przeciwko temu kontrahentowi. Skarżąca poinformowała, że ubiega się o prawo pomocy, ponieważ nie stać jej na pełnomocnika z wyboru – nawet przy pomocy rodziny. Samodzielnie natomiast nie jest w stanie stawiać się w Sądzie, ponieważ mieszka w innym mieście. W jej ocenie sprawa jest skomplikowana i wymaga pomocy pełnomocnika. 3. Skarżąca nie wskazała w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani w treści innych nadesłanych dokumentów żadnych okoliczności, które uniemożliwiałyby jej poczynienie wysiłków w celu ustanowienia pełnomocnika. Skarżąca powinna podjąć działania zarówno jeżeli chodzi o zdobycie środków na pełnomocnika, jak też uzgodnienie z nim sposobu wypłaty i wysokości wynagrodzenia – np. uzależnienie od wyniku sprawy. W szczególności skarżąca wskazała, że podejmuje się prac dorywczych – w oznaczonych firmach – zatem to od niej, w obecnej sytuacji na rynku pracy, zależy intensywność wykonywania pracy zawodowej i wysokość osiąganych z tego tytułu dochodów. Zdolność skarżącej do podejmowania w tym kierunku wysiłków referendarz sądowy ocenia po treści pism procesowych składanych zarówno w postępowaniu administracyjnych, jak też sądowym. Analizując pisma z 9 lipca 2007 r., 1 sierpnia 2007 r., jak też z 17 września 2007 r. i 10 marca 2008 r. referendarz sądowy doszedł do wniosku, ze skarżąca dysponuje możliwościami, które pozwalają jej na podejmowanie się działalności zarobkowej że skutkiem wystarczającym na zgromadzenie zasobów niezbędnych do prowadzenia sporu z udziałem pełnomocnika. Niezależnie od tego referendarz sądowy zaznacza, że skarżąca sama wskazała, że może liczyć na pomoc finansową rodziców (karta 1 akt administracyjnych), co czyni powyższe uwagi tym bardziej zasadne. Na decyzję w przedmiocie przyznania pełnomocnika ma wpływ też to, że postępowanie administracyjne (a więc także dowodowe) zakończyło się, obecność skarżącej, jak też pełnomocnika na rozprawie jest nieobowiązkowa, a Sąd z urzędu kontroluje legalność całego zaskarżonego aktu i nie jest przy tym związany ani zależny od wniosków lub uwag strony (pełnomocnika). Do czasu wyznaczenia rozprawy, o czym wyżej, skarżąca może jeszcze podjąć wskazane działania w celu ustanowienia pełnomocnika. Referendarz sądowy zwraca ponadto uwagę na to, że podejmując decyzję o prowadzeniu sporu sądowego skarżąca powinna liczyć się z koniecznością uczestniczenia, choćby częściowego, w kosztach postępowania, zwłaszcza, że wykazany status majątkowy, fakt uzyskiwania stałych dochodów i odstęp czasowy miedzy wniesieniem skargi a jej rozpoznaniem – umożliwia jej to. Referendarz sądowy zaznacza przy tym, że koszt działania pełnomocnika w tej sprawie nie jest wygórowany i – jak wspomniano – sposób zapłaty można ułożyć sobie w umowie (por. § 14 ust.2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu – Dz.U. Nr 163, poz. 1349, czy § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu – Dz.U. Nr 212, poz. 2075). Dla rozstrzygnięcia odmownego – jeżeli chodzi o ustanowienie pełnomocnika – nie ma znaczenia to, że skarżąca nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych, które może uzyskać nie tylko w oddziale, gdzie zakładała rachunek. Bez znaczenia dla referendarza pozostał dla rozstrzygnięcia fakt nieoznaczenia dokładnego terminu podejmowania się aktywności zarobkowej i wysokości dochodów z poszczególnych źródeł, tak by ocenić zaradność i wykorzystanie potencjału skarżącej. 4. Rozstrzygniecie o wpisie, wyrażone w sentencji, było spowodowane tym, że skarżąca ma tylko siedem dni na uiszczenie wpisu sądowego – od dnia otrzymania wezwania. Stąd ograniczone są jej możliwości do podjęcia działań w celu zgromadzenia kwoty wpisu: tak w drodze działań zarobkowych, jak w drodze pomocy rodziców. Przedłużanie przy tym postępowania o przyznanie prawa pomocy nie stanowiłoby przy tym wymiernej realizacji zasady szybkości postępowania art. 7 u.p.p.s.a. Warunek rozpatrywania spraw w rozsądnym terminie podkreśla znaczenie sprawnego wymiaru sprawiedliwości także Europejski trybunał Praw Człowieka – dalej jako ETPCz. Zwłoka może osłabić jego skuteczność i wiarygodność. (Mozera de Azevedo p. Portugalia z 23 października 1990 r.). Przewlekłość może zagrozić skuteczności i wiarygodności sądów. Nie można jednak, przy ocenie długości postępowania, pomijać trudności, które niekiedy powodują przedłużenie rozpoznania sprawy. (Vernillo p Francji z 20 lutego 1991 r.). Wprawdzie w orzeczeniu Monnet p. Francji z 27 października 1993 r. Trybunał przypomniał, iż ocena, czy długość postępowania sądowego jest usprawiedliwiona, zależy od okoliczności sprawy, to należy przy tym uwzględnić kryteria ustalone w orzecznictwie, zwłaszcza stopień skomplikowania sprawy oraz zachowanie stron i właściwych władz. Przy ocenie zachowania stron Trybunał podkreślił, iż obciążające są tylko takie okresy zwłoki, które są zawinione w tym przypadku przez państwo. Jednakże w orzeczeniu Robins p. Wielka Brytania z 23 września 1997 r. Trybunał stwierdził, że postępowanie w sprawie kosztów, nawet jeśli rozstrzyga się o nich odrębnie, należy uważać za kontynuację sporu głównego i w rezultacie stanowi ono część rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach. Szybkie rozpoznanie sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy jest wyznacznikiem stopnia realizacji prawa skarżącej do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Z tych powodów referendarz sądowy, uznał, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., jak w sentencji.