III SA/Wa 2945/06

Sygn. akt III SA/Wa 2945/06 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 grudnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, asesor WSA Alojzy Skrodzki Protokolant Anna Kurdej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę Wnioskiem, który wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływanego jako "Zakład") w dniu 4 kwietnia 2006r. S. K. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek. Wyjaśnił, że przyczyną powstania zadłużenia wobec Zakładu były jego problemy zdrowotne. Oświadczył, że jego sytuacja materialna jest tak zła, iż spłata nawet najmniejszej kwoty przekracza możliwości finansowe. Zwrócił uwagę, iż jego prośby o zmniejszenie lub umorzenie zaległości składkowych nie tylko nie zostały uwzględnione, ale rozpoczęto wobec niego egzekucję komorniczą, przy czym zadłużenie z tytułu należności składkowych zamiast się zmniejszać pozostało na takim samym poziomie lub nawet się zwiększyło. Decyzją z dnia [...] maja 2006r. nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W ocenie Zakładu w przypadku S. K. nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", całkowitej nieściągalności przedmiotowych należności. Zakład wskazał, że z dokumentacji wynika, iż osiągnięty przez Zobowiązanego w 2004r. dochód z prowadzonej działalności gospodarczej i świadczenia rentowego wyniósł 19.811,65 zł. Zatem posiada on dochody pozwalające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zakład zauważył, iż S. K. korzystając z prawa wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów oświadczył, że zamierza zlikwidować prowadzoną działalność gospodarczą, ale na dzień wydania decyzji działalność ta nie została zlikwidowana. Podkreślił, że Zobowiązany posiada majątek, z którego można dochodzić należności składkowych. Jest bowiem właścicielem nieruchomości, na której Zakład może dokonać zabezpieczenia wierzytelności poprzez wpis hipoteki przymusowej. Poza tym posiada on samochód ciężarowy marki "DAF 400", na którym został ustanowiony zastaw skarbowy, natomiast zaległe należności są skutecznie dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego Rewiru [...] w W. Pismem z dnia 5 czerwca 2006r. S. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji Zakładu. Powtórzył, że przedmiotowe zaległości powstały wyłącznie ze względu na problemy zdrowotne, a nie ze względu na jego złą wolę. Oświadczył, że osiągane przez niego dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jego czteroosobowej rodziny, nawet w przypadku umorzenia przedmiotowych należności. Oświadczył, że straszenie go ustanowieniem hipoteki na wymagającym remontu domu jednorodzinnym jest nieprzyzwoite. Zdaniem Zobowiązanego trzynastoletni samochód dostawczy "DAF 400" nie przedstawia żadnej wartości i jest niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej. Decyzją z dnia [...] lipca 2006r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezes ZUS) postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że prowadzona przez Zobowiązanego działalność gospodarcza jest dochodowa, gdyż w 2004r. uzyskał on z jej tytułu 10.452,95 zł. Ponadto Zobowiązany pobiera świadczenie rentowe w kwocie 501,34 zł netto miesięcznie. Podkreślił, iż S. K. posiada stałe źródło dochodów i na bieżąco reguluje swoje należności. Ponadto posiada on wartościowe składniki majątku i prowadzone jest wobec niego skuteczne postępowanie egzekucyjne. Prezes ZUS stwierdził, iż w sprawie nie występuje przesłanka "ważnego interesu osoby zobowiązanej", którą rozpatrywano również przez pryzmat interesu publicznego wyrażonego obowiązującą zasadą równości i powszechności regulowania świadczeń publicznoprawnych. Organ wskazał, że prowadzenie działalności gospodarczej było świadomym wyborem Zobowiązanego i powinien być on świadomy ciążących na nim obowiązków. Nadmienił, że S. K. został poinformowany pismem z dnia 10 lipca 2006r. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów i nie skorzystał z takiej możliwości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2006r. S. K. stwierdził, że uzasadnienie decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2006r. nie zawiera żadnych przekonywujących go argumentów. Wyraził zdziwienie, iż organy rentowe mogły dojść do wniosku, jak sugerują to uzasadnienia obu wydanych w niniejszej sprawie decyzji, jakoby żył w dobrobycie, a spłata zadłużenia wobec Zakładu była dla niego drobnostką. Jeszcze raz wskazał na problemy zdrowotne i niskie dochody. Oświadczył, że skutkiem jego wniosku o umorzenie należności składowych były nie tylko decyzje odmowne, ale i natychmiastowy wniosek o wpis do hipoteki przymusowej na kwotę 4.543,13 zł. Skarżący poprosił o rozstrzygnięcie, czy argumenty Zakładu wyrażone w decyzji organu I instancji oraz w zaskarżonej decyzji są zasadne. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie może być uwzględniona. Przede wszystkim wyjaśnienia wymaga, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach tak określonej kognicji Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do meritum sprawy należy wskazać, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należne składki mogą być umorzone w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza również przypadki umorzenia składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej ściągalności - § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej zwanego "rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003r.". W takim przypadku umorzenie jest możliwe, o ile zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności wobec zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Jednakże i w tym przypadku przepis określa rodzaj okoliczności, uzasadniających taką decyzję, wskazując, iż może to nastąpić w przypadkach niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia albo też przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania przez niego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwia uzyskiwanie dochodu. Mając taki stan prawny Sąd stwierdza, że decyzja wydana na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. jest rodzajem decyzji o charakterze uznaniowym, wobec czego Prezes ZUS może oceniać dokonane ustalenia pod kątem istniejącej podstawy prawnej. Treść art. 28 ust. 1 u.s.u.s. wprost stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem jego ust. 2-4. Oznacza to, że decyzja w tym zakresie należy do ZUS, który może - na warunkach określonych tym przepisem - umarzać należności składkowe. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a pozwalającego na umorzenie, w uzasadnionych przypadkach, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest czytelny i nie budzi na tle wykładni gramatycznej wątpliwości interpretacyjnych. Jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., jak również w § 3 ust 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., wyraźnie wskazują na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jak też w przypadku, gdy brak jest całkowitej nieściągalności - stanowiąc, że w takim wypadku należności mogą być umorzone. Sądowa kontrola w tego typu sprawach, w tym i w niniejszej, polega przede wszystkim na kontroli postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji oraz ocenie, na podstawie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, czy decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie organy rentowe obu instancji stanęły na stanowisku, iż skarżący nie spełnia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniach decyzji przytoczyły przepisy regulujące umorzenie należności i rozważyły sytuację S. K. w ich świetle. Wykazały, iż w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności, jako że skarżący posiada majątek nieruchomy i ruchomy, zaś prowadzona egzekucja jest skuteczna. Uznały, iż nie zachodzi też przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej, ponieważ wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu z tytułu świadczenia rentowego i prowadzonej działalności gospodarczej, zatem posiada dochody pozwalające na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Nie można zgodzić się więc ze skarżącym, iż argumenty podniesione przez Prezesa ZUS i Zakład są niezasadne lub nie wyjaśniają przyczyn odmowy umorzenia należności. Uzasadnienie decyzji spełnia podstawowe wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, powoływanego dalej jako "k.p.a.". Wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, a skarżący został, zgodnie z art. 10 k.p.a., powiadomiony o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w sprawie. Jeśli nawet argumenty wytoczone przez organy rentowe nie przekonały skarżącego, na co wskazuje on w skardze, to nie jest równoznaczne z naruszeniem przez nie przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem dającym podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Organy dokonały oceny sytuacji majątkowej zobowiązanego i uznały, w ramach przyznanych im uprawnień, iż zaległych należności nie umorzą. Z powyższych względów, w szczególności mając na uwadze zakres kontroli sądowej decyzji uznaniowych, czyli takich, jak wydane w rozpoznanej sprawie, o czym wyżej, pozostaje stwierdzić, iż Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Również w skardze nie zostały podniesione zarzuty, które wskazywałyby na istotną wadliwość tej decyzji, a jej treść sprowadza się głównie do wyrażenia niezadowolenia ze sposobu rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie należności. Jak już wyżej powiedziano, Sąd nie może nakazać organowi rentowemu wydania decyzji o umorzeniu należności, więc owo niezadowolenie z merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy samo w sobie nie może przesądzić o uchyleniu decyzji. Dlatego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.