III SA/Wa 2958/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Asesor WSA Sylwester Golec,, Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi D. P. -"W. P." na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Pismem z dnia 8 września 2004 r. D. P. (zwana dalej Skarżącą) prowadząca działalność pod firmą "W. P." wniosła o umorzenie zaległości wraz z odsetkami wobec Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w kwocie 13.955,70 zł na dzień 26.08.2004 r. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że w 2003 r. w jej firmie powstała strata w wysokości ok. 55 000 zł ( która na dzień dzisiejszy nadal istnieje, choć w nieco niższej wysokości). Było to spowodowane wzrastającymi wydatkami firmy w postaci wzrostu podatku od nieruchomości, opłaty produktowej, najniższego wynagrodzenia, Zus-u, a także mediów i innych. Firma popadła, również w kłopoty finansowe z tego powodu, że pojawiły się konkurencja na rynku. Opisując swoją sytuację materialną i rodzinną Skarżąca wskazała, że jest wdową samotnie wychowującą dwóch synów w wieku szkolnym. Zaznaczyła, że prowadzona działalność gospodarcza stanowi jedyne źródło dochodów i utrzymania jej rodziny. W ocenie Skarżącej umorzenie przedmiotowych należności uzasadnia zarówno jej interes, jak i interes publiczny. Interes Skarżącej polega m.in. na dalszym prowadzeniu działalności, aby zapewnić godziwy byt sobie i moim dzieciom. Zdaniem Skarżącej interes publiczny polega zaś na tym, iż nie wykluczone, że w przypadku gdyby zaległości nie zostały jej umorzone być może będzie zmuszona zlikwidować działalność, co pozbawi kilkudziesięciu pracowników pracy. Obowiązek utrzymania tych osób przejmie ostatecznie państwo. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (zwany dalej Prezesem Zarządu) - działając na podstawie art. 49 ust. 1 i 2, art. 21 ust.1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.- powoływanej dalej jako u.reh.) oraz art. 67 § 1 i 2 i art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz.. 926 ze zm. - powoływanej dalej jako ord.pod.) - odmówił Firmie -W. P.- D. P. w S. umorzenia należnych wpłat w kwocie 13.955,70 zł oraz odsetek w kwocie 1.670,21 zł za okres od stycznia 2003 r. do maja 2004 r. na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 67 § 1 ord.pod. umorzenie zaległości z tytułu wpłat wraz z odsetkami za zwłokę , na wniosek podatnika będącego beneficjentem pomocy, następuje z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o pomocy publicznej (Dz. U. Nr 123, poz. 1291). Konkludował, że powyższa decyzja została wydana na podstawie tejże ustawy. W odwołaniu z dnia 15 stycznia 2005 r. Skarżąca zarzuciła decyzji Prezesa Zarządu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 67 ord.pod., naruszenie zasad postępowania przez nie zamieszczenie uzasadnienia decyzji, nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, koniecznych dla podjęcia właściwego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i jej zmianę przez umorzenie przedmiotowych zaległości, względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] Minister Polityki Społecznej - działając na podstawie art. 49 ust. 1 i 4 u.reh. oraz art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 67 § 1 ord.pod. - utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu z dnia [...] grudnia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji Minister Polityki Społecznej stwierdził, że materiały dowodowe zgromadzone w sprawie i argumenty przedstawione przez Skarżącą nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia należności. Niezależnie od tego organ odwoławczy podniósł, że o istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Wyjaśnił, że przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Mając na względzie prawidłowe i pełne wykonanie zadań Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a także interesy pracodawców dokonujących na jego rzecz terminowych wpłat, Minister Polityki Społecznej stwierdził, że decyzja Prezesa Zarządu była uzasadniona stanem faktycznym i prawnym sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik Skarżącej zarzucił powyższej decyzji: - naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 67 § 1 ord.pod. oraz art. 49 ust. 1 i 4 u.reh. poprzez przyjęcie, że Skarżąca nie spełnia warunków koniecznych do umorzenia należnych wpłat na PFRON; - naruszenie zasad postępowania przez nieuwzględnienie podniesionych i udokumentowanych przez Skarżącą okoliczności, wskazujących na to, że odmowa umorzenia należnych wpłat nie jest poparta okolicznościami naruszającymi zarówno interes osobisty skarżącej i jej rodziny, jak również interes publiczny. Mając powyższe na uwadze pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozpoznanie sprawy zgodnie z wnioskiem Skarżącej, względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Ministra Polityki Społecznej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skargę należało uznać za uzasadnioną. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z odesłaniem zawartym w art.49 ust.1 u. reh. przepisy Ordynacji podatkowej znajdują zastosowanie także odnośnie wpłat na PFRON, a uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu i Ministrowi Polityki Społecznej. Art. 67 § 1 ord. pod. stanowi, iż w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Treść tego przepisu wskazuje, iż decyzja w powyższej kwestii podejmowana jest na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. O tym, co w określonej sytuacji stanowi ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny rozstrzyga podmiot uprawniony do dokonania umorzenia badając okoliczności indywidualnej sprawy. Sądowa kontrola administracji publicznej polega w tej sytuacji na zbadaniu, czy decyzja uznaniowa została poprzedzona prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i jest poza sporem, że kluczowe znaczenie dla każdego postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest prawidłowe ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Przypomnieć w związku z tym należy, że zgodnie z art. 122 Ordynacji podatkowej, obowiązkiem organów podatkowych oraz innych prowadzących postępowania na podstawie przepisów ord.pod. jest podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Powyższy przepis wyraża zasadę prawdy obiektywnej będącą bez wątpienia naczelną zasadą postępowania podatkowego. Natomiast zasady ogólne postępowania są integralną częścią przepisów regulujących procedurę podatkową i są dla organu prowadzącego postępowanie wiążące na równi z innymi przepisami proceduralnymi, przy czym, jak podkreślono w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, art. 122 Op jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, na co wskazuje zwrot zobowiązujący do "załatwienia sprawy" zgodnie z tą zasadą. Przyznana organom podatkowym swoboda w rozstrzyganiu nie upoważnia do działania dowolnego. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny , utrwalić w aktach wyniki badania a podstawą rozstrzygnięć (decyzji, postanowień) mogą być jedynie okoliczności faktyczne polegające na prawdzie rzeczywistej, nie zaś prawdzie fikcyjnej (formalnej) prawdzie narzuconej przez domniemania prawne, obowiązujące z mocy ustawy reguły dowodowe bądź okoliczności przyznane przez uczestników postępowania. Tak więc rozpoznanie sprawy administracyjnej(podatkowej) polega w rzeczywistości na dokonaniu dwu ustaleń: 1) ustaleniu istnienia pewnych faktów prawotwórczych, tj. takich, które wywierają skutki prawne - kształtują treść stosunku prawnego, 2) ocenie prawnej ustalonych faktów. Na kanwie powyższych rozważań wskazać trzeba, iż organ narusza prawo nie tylko w wypadku wadliwej oceny prawnej stanu faktycznego, wadliwego zastosowania prawa, ale i w równym stopniu wtedy, gdy prawidłowo zastosuje prawo do wadliwie ustalonego stanu faktycznego. Niezgodne z prawdą ustalenie stanu faktycznego prowadzi w postępowaniu do naruszenia prawa. Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego jest nie tylko ustalenie faktów zgodnie z rzeczywistością, ale również prawidłowa ocena prawna wszystkich prawotwórczych w danej sprawie faktów. Ani stan faktyczny, ani norma prawna, według której organ ocenia prawotwórczość faktów, nie są dane w stanie gotowym. Należy dokonać ich poszukiwania według obowiązujących reguł proceduralnych. Fakt prawotwórczy musi być ustalony w sposób obiektywny. W przedmiotowej sprawie organy podatkowe miały obowiązek podjąć wszystkie niezbędne działania w celu ustalenia faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W przypadku wniosku strony o umorzenie zaległości podatkowej(wpłat na PFRON) podstawowym faktem, który należało zbadać jaka była sytuacja życiowa i finansowa skarżącej. W tymże wniosku w sposób szczegółowy strona opisała nie tylko aktualny stan w zakresie jej kondycji finansowej, lecz także wskazała na przyczyny, dla których zaniechała wpłat na Fundusz, w odwołaniu natomiast wskazała na wady decyzji organu I instancji jak i samego postępowania. Kontrola sądowa zaskarżonej decyzji wykazała, że organ odwoławczy tylko zdawkowo wskazał, na trudną sytuację skarżącej zaś zupełnie pominął okoliczności związane z zagrożeniem likwidacją firmy skarżącej, która jest jej jedynym żródłem utrzymania, obowiązek utrzymania dzieci, które wychowuje sama oraz możliwość utraty pracy przez pracowników zatrudnianych przez skarżącą co może mieć ważkie znaczenie w sprawie. Organ odwoławczy nie zbadał również uchybień proceduralnych popełnionych przez organ I instancji, które wskazano w odwołaniu, a które z urzędu ma obowiązek brać pod uwagę w każdym postępowaniu odwoławczym. W zasadzie z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, w jakiej sytuacji znajduje się skarżąca, a tym samym brak jest jakichkolwiek przesłanek, które pozwalałyby na ocenę dokonanego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia. Z akt sprawy nie wynika, że jakiekolwiek postępowanie było w sprawie prowadzone. Brak jest też decyzji określającej wysokość zaległości we wpłatach na PFRON na którą powołał się organ w decyzji. Sytuacja ta stwarza wątpliwość czy stan zaległości został ustalony i decyzja w sprawie umorzenia zaległości nie jest decyzją przedwczesną. Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, iż decyzje organów orzekających w sprawie zostały wydane z naruszeniem art.191 i 210 par.4 ord.pod. Organ I instancji uzasadnienie swojej decyzji ograniczył jedynie do zacytytowania art.67 ord.pod. oraz paradoksalne stwierdzenie, że sprawę rozpatrzono na podstawie przepisów ustawy o pomocy publicznej, ponieważ Pani D. P. jest przedsiebiorcą. Organ II instancji wymienił co prawda w decyzji niektóre z okoliczności podnoszonych przez skarżącą i powołał przykładowe wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśniające istotę postepowań prowadzonych w trybie art.67 ord.pod.,nie odniósł się jednak i nie przeanalizował sytuacji skarżącej, stwierdzając jedynie w konkluzji, iż decyzja organu I instancji jest uzasadniona stanem faktycznym którego nikt nie zbadał i prawnym czyli dla organu I instancji przepisach o pomocy publicznej a dla organu II instancji przepisach ord.pod. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, iż rzeczywiście na podstawie art.67 par.1a ord.pod.postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowych w tym przypadku wpłat na PFRON w stosunku do osób będącymi jednocześnie przedsiębiorcami prowadzone jest z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r.o postępowaniach w sprawach dotyczących pomocy publicznej(Dz.U.Nr 123, poz.1291). Ustawa o pomocy publicznej nakłada na organy orzekające w przedmiocie m.in.ulg podatkowych dodatkowe obowiązki sprawozdawcze, polegające na okresowym zawiadamianiu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o przypadkach udzielalania pomocy publicznej. Ponadto ustawa reguluje zagadnienia dotyczące notyfikacji planowanej pomocy do Komisji Europejskiej, w szczególności kwestie związane z krajowym postępowaniem poprzedzającym dokonanie zgłoszenia projektu programu pomocowego oraz projektu pomocy indywidualnej. W przypadku wykorzystania pomocy niezgodnie z prawem lub niezgodnie z przeznaczeniem, ustawa reguluje tryb postępowania dotyczącego zwrotu pomocy publicznej. (Ordynacja podatkowa - komentarz, Wydawnictwo LEXIS NEXIS S.Babiarz, B.Dauter, B.Gruszczyński, R.Hauser, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek). Tylko w tym zakresie do wniosku skarżącej złożonego w trybie art.67 ord.pod.może mieć zastosowanie ustawa o pomocy publicznej i jeżeli jest to rzeczywiście przedsiębiorca korzystający z pomocy publicznej w rozumieniu przepisów prawa europejskiego, a w szczególności art.87 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Tego jednak w sprawie nie ustalono. Należy również zauważyć, że w art. 123 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej ustawodawca w sposób wyraźny, podkreśla obowiązek umożliwienia stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w trybie określonym w art.200 ord.pod. Obowiązek ten dotyczy nie tylko organu odwoławczego, ale również organu I instancji, który w przedmiotowej sprawie obowiązku tego nie wykonał. Z tych względów stwierdzić należało, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 120,121, 122, 187,191, 210 § 4 ord.pod., a więc z naruszeniem przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji.